Ki u Công Ti nề ễ
Ki u Công Ti nề ễ hay Ki u Công Ti nể ệ
(ch Hánữ: : a ho c ặ ặ a ; ?-938) là
ng i Phong châu (ườ Phú Thọ, Vi t Namệ),
là Tĩnh H i quân ảTi t đ sế ộ ứ cu i cùngố
cai tr lãnh th Vi t Nam trong th i kỳị ổ ệ ờ
T chự ủ t năm ừ937 đ n năm ế938.
Th h D ngờ ọ ươ
Ki u Công Ti nề ễ v n là hào tr ngố ưở
Phong Châu (Phú Thọ) t th i ừ ờ h Khúcọ
t ch . Khi vua ự ủ Nam Hán xâm chi mế
Tĩnh H i quân (tên g i ả ọ Vi t Namệ lúc
đó), b t ắKhúc Th a Mừ ỹ, t ng cũ c aướ ủ
h Khúc là ọD ng Đình Nghươ ệ t p h pậ ợ
l c l ng ự ượ ở Ái châu đ ch ng Hán.ể ố
Ki u Công Ti n đ n theo ề ễ ế D ng Đìnhươ
Nghệ và đ c Đình Ngh dùng làm nhaượ ệ
t ng. M t s tài li u nói r ng Đìnhướ ộ ố ệ ằ
Ngh nh n t t c 3.000 tráng sĩ đ n đ uệ ậ ấ ả ế ầ
quân làm "con nuôi" (nghĩa t ) và Côngử
Ti n cũng trong s đó.ễ ở ố
Năm 931, Ki u Công Ti n theo D ngề ễ ươ
Đình Ngh ti n quân ra B c đánh đu iệ ế ắ ổ
quân Nam Hán v n c. Đình Ngh tề ướ ệ ự
x ng là ưTi t đ sế ộ ứ, Ti n đ c sai giễ ượ ữ
Phong châu.
Ph n h D ngả ọ ươ
Năm 937, Ki u Công Ti n gi t ch tề ễ ế ế
D ng Đình Ngh , n m l y quy nươ ệ ắ ấ ề
bính, t x ng là Ti t đ s . Theo cácự ư ế ộ ứ
th n ph , ngay trong hàng ngũ h Ki uầ ả ọ ề
đã có chia r . Con Công Ti n là Côngẽ ễ
Chu n và cháu n i là ẩ ộ Ki u Công Hãnề
không theo Ti n. Công Chu n mang conễ ẩ
nh là Công Đĩnh v Phong châu, Côngỏ ề
Hãn mang quân vào châu Ái theo Ngô
Quy nề. Ch có m t ng i con khác c aỉ ộ ườ ủ
Chu n là ẩKi u Thu nề ậ theo giúp ông n i.ộ
Theo Thiên nam ng l cữ ụ , Công Ti n l yễ ấ
c Đình Ngh là ng i gây ra cái ch tớ ệ ườ ế
c a chúa cũ Tĩnh H i quân là ủ ả Khúc Th aừ
Mỹ nên m i ra tay gi t Đình Ngh .ớ ế ệ
Nh ng m i ng i không tin theo (xemư ọ ườ
thêm bài Khúc Th a Mừ ỹ).
Ác gi ác báoả
M t s t ng cũ c a D ng Đình Nghộ ố ướ ủ ươ ệ
mà tiêu bi u là ểNgô Quy nề - con r Đìnhể
Ngh - quy t tâm tiêu di t Ki u Côngệ ế ệ ề
Ti n. Ngô Quy n đang tr n th Ái châu,ễ ề ấ ủ
t p h p l c l ng đó và phát l i kêuậ ợ ự ượ ở ờ
g i m i ng i ch ng Công Ti n. Cácọ ọ ườ ố ễ
hào tr ng, hào ki t nhi u n i nhưở ệ ề ơ ư
D ng Tam Khaươ , Đinh Công Trứ, Ki uề
Công Hãn, Đ C nh Th cỗ ả ạ ... v theo.ề
Công Ti n b cô l p, s hãi c u c u vuaễ ị ậ ợ ầ ứ
Nam Hán.
Tháng 4 năm 938, Ngô Quy n mang quânề
ra B c. Theo th n ph thì đ o quân tiênắ ầ ả ạ
phong do D ng Tam Kha và con tr ngươ ưở
Ngô Quy n là ềNgô X ng Ng pươ ậ chỉ
huy. Đ o quân này nhanh chóng h thànhạ ạ
Đ i Laạ, gi t ch t Ki u Công Ti n. Khiế ế ề ễ
đó quân Hán ch a k p đ n c u giúpư ị ế ứ
Ti n. Công Ti n x ng Ti t đ s ch aễ ễ ư ế ộ ứ ư
đ y 1 năm, không rõ bao nhiêu tu i.ầ ổ
Theo th n ph , ng i cháu n i duy nh tầ ả ườ ộ ấ
ng h ông là Ki u Thu n thoát ch t khiủ ộ ề ậ ế
thành Đ i La b h , b tr n v n náu ạ ị ạ ỏ ố ề ẩ ở
H i H (ồ ồ Phú Thọ). Ngô Quy n n tìnhề ể
anh Thu n là Ki u Công Hãn có côngậ ề
theo giúp nên không h i t i. Sau này khiỏ ớ
nhà Ngô suy y u, Thu n l i n i d y trế ậ ạ ổ ậ ở
