D Ch iế
Ph n 1
Th i Tuyên Đ c (1) trong cung r t chu ng ch i ch i d , hàng năm b t dân gian cung ơ ế
ti n. Trò đó không ph i n y sinh t đ t Thi m Tây mà do viên quan huy n l nh huy nế
Hoa Âm mu n l y lòng quan trên đem ti n m t con. Quan t nh thâý nó ch i hay quá đòi ế
ph i cung ti n th ng xuyên. Quan huy n l i đòi lý tr ng ph i cung c p. Ngoài ch ế ườ ưở
b n tay ch i tìm mua đ c con nào t t, đem nh t vào l ng nuôi, nâng giá lên thành ơ ượ
hàng quý l . Còn b n lý d ch gi o ho t l y l cung ti n d , sách nhi u dân chúng. M i ế ế
đ u d ph i n p, đ làm khuynh gia b i s n m y nhà. ế
Huy n y, có ng i tên Thành Danh đã là m t đ ng sinh (2) nh ng không theo h c ườ ư
ti p n a. Anh ta v n ng i ch t phác, ít nói, cho nên b n h ng ch c quy n th épế ườ ươ ế
ph i gi chân ch c d ch trong làng. Tuy nhiên ph ng bách k t ch i nh ng v n ươ ế ư
không thoát. M i ch a đ y m t năm mà gia s n nh m n c a anh ta c h đã ki t. ư ơ
G p v n p d , Thành không dám b bán sách nhi u dân mà nhà thì không còn gì đ ế
bù, b i th lo bu n quá ch mu n ch t đi cho r nh. Ng i v khuyên can: ế ế ườ
- Ch t thì đ c vi c gì, chi b ng t tìm b t l y, muôn m t may ra đ c con nàoế ượ ượ
chăng.
Thành cho là ph i, t đó c sáng đi t i v , tay xách ng tre , l ng t , đ cách b i đ t ơ
l t đá tìm hang, m i n i t ng đ , b hoang bãi c . Cũng có l n moi đ c vài ba con, ơ ườ ượ
nh ng v a y u l i v a bé, không đ quy cách. Quan trên c h n mà trách ph t, quáư ế
h n ch c ngày Thành ph i ch u đòn trăm g y, đôi mông máu me be bét mà ch ng cóơ
con d nào đ n p. V nhà anh ta lăn l n, trăn tr trên gi ng, ch còn nghĩ đ nế ườ ế
chuy n t t mà thôi.
Lúc y, trong thôn có cô đ ng gù m i đ n, có tài bói toán c u th n. V Thành ch y ế
ti n đ n bói. Gái t , n dòng kéo đ n ch t c ng ngõ. Trong nhà bu ng kín che mành, ế ơ ế
c a bày h ng án. Ngu i đ n bói th p h ng sì s p l . Cô đ n đ ng bên h ng lên ươ ế ươ ướ
không trung kh n thay m m m p máy thì th m không bi t nói nh ng gì. M i ng i ế ườ
xung quanh cung kính đ ng nghe. Lát sau trong mành ném ra m nh giáy ghi rõ nh ng
l i truy n phán ch b o, không m y sai l n l n.
V Thành n p ti n tr c án r i cũng th p h ng làm l nh nh ng ng i tr c. Đ ướ ươ ư ườ ướ
gi p bã tr u thì mành đ ng có m nh giáy ném ra. Gi ra xem, không th y ch , ch
hình v : gi a là đ n gác nh ki u chùa Ph t; đ ng sau d i ng n núi nh l n nh n ư ướ
nh ng mô đ t kỳ quái, nh ng b i gai tua tua, m t chú d “thanh ma” n m ph c, bên ế
c nh là con ch trong t th đ nh nh y ra. Xem mà không hi u ra sao, ch th y qua chú ế ư ế
d d ng nh có bao hàm n ý v vi c mình c u kh n, cho nên v Thành b c gi yế ườ ư
vào ng i, đem v đ a ch ng xem. Thành xem trăn tr t nh : “Ph i chăng b c vườ ư
này ch cho ta ch b t d ?”. Ng m k hình v th y gi ng nh Đ i Ph t Các ế ư
đông thôn. Bèn g ng d y, c m theo b c v , ch ng g y l n ra mé sau chùa. đó cóượ
m t ngôi m c trên gò cây c um tùm. L n theo xung quanh m th y đá l m ch m
r t gi ng hình v .
Thành v ch cây vén c , căng m t d ng tai nh đi tìm mũi kim h t c i, nh ng không ư ư
th y d u v t gì c . B ng có m t con ch nh y v t ra, Thành kinh ng c v i đu i theo, ế ế
ch l n vào đám c . Thành dõi theo h ng, l n tìm th y m t chú d núp d i g c gai.ế ướ ế ướ
Thành ch p v i, nh ng d đã chui t t vào trong hang. L y c nh n ch c, nó v n n m ư ế
lỳ trong y. Sau khi đem ng phung n c vào, b s c, m t chú d c c to kh e m i thòi ướ ế
ra. Tóm đ c chú ta, nhìn k : mình to, đuôi dài, c xanh, cánh vàng. Thành vô cùngượ
m ng r li n nh t vào l ng mang v . C nhà ăn m ng, cho b t b t đ c trân châu ượ
b o ng c cũng không b ng. R i th vào b n, nuôi n ng hàng ngày b ng thóc ngâm
s a, th t cua lu c, ch m sóc chí chút t ng li t ng tí, đ i đ n kỳ h n n p quan. ế
Thành có đ a con trai lên chín, th y b đi v ng li n m tr m b n ra xem. D th a c ế ơ
v t ra. Th ng bé đu i theo mãi v đ c vào tay thì d đã gãy c ng b p b ng, ch t ượ ế ế
ngay t c kh c. Nó s quá ch y mách m . M v a nghe xong, m t nh t nh ch t r i, ư ế
qu t m ng m lên:
- Th t là ti n oan nghi p chu ng! Ch t đ n n i r i! B v s cho mày bi t! ế ế ơ ế
Th ng bé khóc lóc b đi. Lát sau Thành v , nghe v k l i mà l nh toát x ng s ng, ươ
đi tìm con thì con đã bi n đâu không bi t. Mãi sau m i v t đ c xác con d i gi ng.ế ế ượ ướ ế
Chuy n gi n thành th ng, Thành v t ra kêu tr i mu n ch t. Nhà tranh b t khói, v ươ ế
ch ng im l ng nhìn nhau không còn gì n a. Tr i g n t i m i đem chi u c li m thây ế
con, ôm p v v thì th y con còn thoi thóp th . M ng quá! N a đêm con s ng l i. Hai
v ch ng h i yên tâm. Song đ a con v n c tr ra nh khúc g , b n b t ng l m. ơ ơ ư
Thành nhìn cái l ng d r ng không l i nh đ t h i, t c h ng, không nghĩ gì đ n con ế ư ơ ế
n a. Su t m t đêm ròng không h ch p m t. M t tr i m c, Thành v n n m dài lòng
bu n r i r i. B ng nghe bên ngoài có ti ng d gáy, v i nh m d y nhìn ra thì d ườ ượ ế ế ế
v n còn đó. Thành m ng quá v l y. Kêu to m t ti ng, d nh y b t đi. Tay Thành ế ế
ch p đ c thì th y d ng có d ng không. M ra, d l i nh y v t m t. Thành đu i ượ ườ ườ ế
theo đ n góc t ng, không th y nó đâu. Ho n h t nhìn quanh b n phía th y nó đã népế ườ
trên vách. Nh ng con này v a nh v a ng n, đ đen nham nh , không ph i con tr c.ư ướ
Thành cho là h ng bét không thèm đ m t mà c quanh qu n đi tìm con tr c. B ng ướ
d con t trên vách nh y xu ng t t ngay vào tay áo Thành. Ng m k , đ u vuông đùiế
dài, dáng ve s u, cánh hoa mai, có v t t. Thành h i m ng gi l y đ nh đem lên công ơ
đ ng n p, song ch lo s không đ c v a ý quan, m i nghĩ cách cho ch i th xemườ ượ
sao.
M t chàng trai tay ch i trong thôn nuôi đ c m t chú d nòi đ t tên là “Cua x c xanh”, ơ ượ ế
hàng ngày đem ch i v i d c a đ ng b n đ u th ng c . Chàng ta mu n gi đ ki m ế ế
l i, ai tr giá cao m y cũng ch a ch u bán. Nhân qua nhà thăm Thành, th y d Thành ư ế
nuôi, chàng ta b t mi ng c i và đ a d mình, b vào l ng đ đánh. Nhìn th y d ườ ư ế ế
ng i v a to v a cao, Thành l i càng x u h , không dám đ a d mình ra. Chàng traiườ ư ế
c ép. Thành nghĩ: “Nuôi v t hèn kém cu i cùng cũng vô d ng, chi b ng đem ch i l y
m t ti ng c i.” Thành đ a d vào b n đ u. Chú d con n m p xu ng không dám ế ườ ư ế ế
đ ng đ y. Chàng trai c i ng t, c m cái lông l n ch c vào râu, nó v n n m im. Chàng ườ
trai l i c i, l i ch c. D con n i gi n, xông th ng ra, ph n ch n c t ti ng gáy ke ke. ườ ế ế
R i v nh râu, cong đuôi nh y x vào c n c đ ch th . Chàng trai h t ho ng xin ng ng ư
ch i. D con dõng d c c t ti ng gáy nh báo cho ch bi t mình v a th ng cu c. ế ế ư ế
Thành ch ng ki n c nh y, vui m ng vô cùng. ế
Đang khi cùng nhau ng m nghía d con thì m t con gà sán l i g n m d . Thành ế ế
ho ng, đ ng d y thét đu i. May mà gà m khôngt trúng. D co càng nh y m t phát ế
đ n h n m t th c. Gà đu i s n theo, d đã n m d i móng gà. Thành th ng th tế ơ ướ ế ướ
không bi t làm th nào đ c u d , ch còn d m chân th t s c. Nh ng sao gà c v nế ế ế ư ươ
c , sã cánh? Nhìn k thì d đã bám trên mào gà c n ch t l y không buông. Thành v a ế
kinh ng c v a m ng, v i b t l y d b vào l ng. ư ế
Hôm sau, Thành đem dâng quan huy n. Quan huy n th y d quát m lên. Thành thu t ế
l i chuy n l v con d y, nh ng quan không tin. Đem ch i v i các con khác, d ế ư ế
Thành đ u th ng. Đem th v i gà qu nh l i Thành nói. Quan trên th ng cho Thành ư ưở
và hi n d lên t nh. Quan t nh vui lòng l m li n b d vào l ng vàng ti n vua, l i dângế ế ế ế
s tâu rõ cái hay c a nó. Đã vào cung r i, d còn ph i t thí v i kh p các lo i d ế ế
hình d d ng c a c thiên h dâng ti n nh d b m, d b ng a, d d u, d “trán t ế ư ế ướ ế ế ế ơ
xanh”... con nào cũng ch u thua c . Còn đi u kỳ l h n n a, trong cung con d c a ơ ế
Thành m i khi nghe ti ng đàn c m, đàn s t l i nh y múa theo các ti t đi u. ế ế
Hoàng th ng h t s c đ p lòng, r ng n ban th ng, xu ng chi u c p cho quan t nhượ ế ơ ưở ế
ng a hay, v i quý. Quan t nh không quên ngu n g c d nên ít lâu sau ti n c quan ế ế
huy n là ng i “tài năng u di t” có th thăng c p. Quan huy n s ng quá cho Thành ườ ư ướ
đ c mi n sai d ch; l i d n h c quan cho Thành thi l y h c v tú tài. ượ
Còn con Thành h n năm sau tinh th n tr l i nh cũ và k r ng: Mình đã hóa thành d ,ơ ư ế
lanh l , ch i gi i, nay m i th c s ng l i. Quan t nh bi t rõ chuy n y, l i h u th ng ế ưở
cho Thành. Ch m y năm thôi, Thành đã có ru ng đ ng trăm kho nh, l u gác nguy nga,
trâu dê đ y đàn. Ra kh i nhà thì áo c u, ng a xe v t c các b c quy n th . ượ ế
Đ o Sĩ
Hàn sinh nhà th gia, thích khách. Ng i cùng xóm có anh chàng h T , th ng hayế ườ ườ
đ n u ng r u. M t hôm khi h p vui, ngoài c ng có k đ o sĩ đ n ăn xin. Ng iế ượ ế ườ
nhà cho ti n, cho g o không l y, cũng không đi. Lũ ng i nhà t c gi n, cũng m c k . ườ
Hàn nghe thâý ti ng xô xát cãi c nhau đã lâu, h i các ng i nhà, chúng th a th c nhế ườ ư ư
v y. Nói ch a d t l i đ o sĩ đã c vào. Hàn cho m i ng i. Đ o sĩ đ n v i ch nhân và ư ế
các khách gi tay chào kh p m t l t, r i li n ng i. h i qua g c tích th i nguyên ơ ượ
trong cái mi u đ nát xóm đông. ế
Hàn nói:
-“Không hay con h c l i v t bao gi , thành ra tôi thi u cái l đ a ch ”. ế
Tr l ì th a r ng: ư
-“K quê k ch m í đ n, không có ch i b i quen ai, nghe r ng ông đây r ng tính, cho ế ơ
nên mu n đ c đ n đ u ng r u mà thôi”. ượ ế ượ
Hàn b o rót r u. Đ o sĩ u ng đ c nhi u. T th y qu n áo rách b n, l i trông ra ượ ượ
kh n đ n, có ý khinh b không c n làm l ti p chi. Hàn cũng coi là m t ng i khách ế ườ
thoáng qua v y. Đ o sĩ u ng luôn đ n h n hai ch c chén, r i chào mà ra đi. ế ơ
T đ y, m i l n y n h p khách, đ o sĩ c đ n g p ăn th i ăn, g p u ng th i u ng. ế ế
Hàn cũng h i th y là đáng chán. Trong khi u ng r u vui, T đùa gi u r ng: ơ ượ
“Đ o sĩ ch c làm khách mãi, sao không làm ch m t b n chăng?”
Đ o sĩ c i mà r ng: ườ
“Đ o sĩ v i c sĩ cũng nh nhau, ch có hai vai đem m t cái m m mà thôi”. T th n ư ư
không nói đ c n a. ượ
Đ o sĩ nói:
“Tuy v y, k theo đ o này có lòng thành đã lâu, th nào cũng c h t s c g i là ki m ế ế ế
m t hai chén n c đ báo đ n l i”. ướ
U ng xong, d n r ng:
“Đ n tr a mai xin m i quá b ”. ế ư
Ngày hôm sau, chúng r nhau cùng đi, còn ng là không đ t r u, mà đ o sĩ đã đón đ i ượ
ngang đ ng. Vào c ng th i th y nhà c a m i làm h t, gác r ng li n mây, r t l y ườ ế
làm s l , cùng b o v i nhau r ng:
-“Lâu chúng ta không đ n đây, không bi t làm nhà m i t khi nào?” ế ế
Đ o sĩ nói:
- “V a m i làm xong không bao lâu”.
Vào đ n trong nhà, th i bày đ t r t l ch s sang tr ng nh ng v t mà các nhà gia thế ế
không th có. Hai ng i th y mà ph i kính s . M i ng i xong rót r u, b ng th c ăn ườ ượ ư
lên, toàn là đ a h u nh kho ng m i sáu tu i c , mà m c áo g m đi giày đi u. R u ườ ượ
và th c ăn, th m tho đ y nhi u. Ăn xong các th đ n c b ng lên, nhi u qu không ơ ướ ư
bi t tên g i đ ng b ng nh ng đ th y tinh quý, ng c th ch sáng soi kh p bàn gh ế ế
gi òng ph n. R u u ng b ng th chén pha lê, chu vi đ n m t th c. Đ o sĩ nói: ư ượ ế ươ
- G i ch em h Th ch lên đây.
Đ a nh ch y lúc lâu. Có hai m nhân đ n. m t ng i nh dài nh th cành li u y u, ế ườ ư ế
m t ng i mình ng n tu i tr h n. Hai đ ng cũng đ p c , đ o sĩ sai hát đ mua vui ườ ơ
cho cu c r u. Ng i tr tu i đánh phách mà hát, ng i l n tu i th i sáo mà h a l i. ượ ườ ườ
Ti ng nghe trong mà nh tuy t hay. M t khúc hát đã xong, đ o sĩ sai rót r u m i cế ượ
khách m t l t. L i quay l i h i ng i đ p r ng: ượ ườ
- Lâu không múa còn nh chăng?
Li n có nh ng đ y t đem chi u tr i ra d i ch chi u r u, hai ng i con gái múa ế ướ ế ượ ườ
đ i nhau. Áo dài ph t tung, h ng th m bay lo n. Múa xong t a nghiêng mình b c ươ ơ
h a hình. Hai ng i khách th n h n bay m t, không ng say quá lúc nào. Đ o sĩ cũng ườ
ch ng c n s kho n ti p n a, ch c c t chén u ng th t m nh. R i đ ng d y b o ế
khách r ng:
- Xin các ông c x i r u cho, tôi đi ngh m t thoáng xin ra ngay. Nói xong li n đi. ơ ượ
d i vách phía nam nhà, có bày m t cái gi ng kh m xà c . Đ a con gái đem n m ướ ườ
g m ra tr i, ôm đ đ o sĩ lên n m. Đ o sĩ kéo ng i đ p mà dài, lên gi ng cùng g i ườ ườ
n m, sai ng i bé tu i đ ng bên d i đ xoa, gãi. Hai ng i khách th y b tr ng ườ ướ ườ
y, l y làm khó ch u quá. T bèn nói to b o r ng:
- Đ o sĩ không đ c h n th . ượ ế
Nói r i đ nh đ n đ qu y r i. Đ o sĩ v i tr mình tr n đi m t. ế
Tr i đã sáng, r u và m ng cùng t nh ra, th y m t v t gì trong lòng l nh th u đi ng ượ ế
ng i. D y nhìn xem, th i là mình ôm m t hòn đá dài mà n m d i h m v y. V iườ ướ
trông l i T , th y T v n ch a t nh, mà đ u g i vào m t hòn g ch v , ng say bét ư
trong ch nh chu ng tiêu v y. Đá cho v y, cùng nhau l y làm s l , trông nhìn kh p ư
b n phía th i m t sân c r m, hai gian nhà nát mà thôi.