Luận án Tiến sĩ: Cạnh tranh và sự ổn định của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam trong bối cảnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

Ngành ngân hàng đóng vai trò nền tảng trong nền kinh tế, do đó, đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, sự cạnh tranh trong ngành và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) đã thay đổi đáng kể môi trường hoạt động và năng lực cạnh tranh của các ngân hàng. Tại Việt Nam, sự tương tác phức tạp giữa cạnh tranh, ứng dụng CNTT&TT và ổn định của các ngân hàng thương mại vẫn chưa được nghiên cứu sâu rộng. Nghiên cứu này nhằm lấp đầy khoảng trống lý thuyết quan trọng đó, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vai trò điều tiết của CNTT&TT và đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp cho quá trình chuyển đổi số của ngành.

Đối tượng độc giả mục tiêu bao gồm các nhà quản lý ngân hàng thương mại, các nhà hoạch định chính sách tài chính, các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng, đặc biệt là những người quan tâm đến thị trường ngân hàng Việt Nam và tác động của công nghệ lên sự ổn định tài chính.

Luận án tiến sĩ này tập trung phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa cạnh tranh và sự ổn định của các ngân hàng thương mại Việt Nam, với vai trò điều tiết của ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT). Nghiên cứu bắt đầu bằng việc hệ thống hóa các khái niệm, lý thuyết về ổn định ngân hàng, cạnh tranh và CNTT&TT, cùng với các phương pháp đo lường tương ứng. Dựa trên nền tảng lý thuyết và thực nghiệm, tác giả đã xây dựng các mô hình kiểm tra vai trò điều tiết của CNTT&TT đối với tác động của cạnh tranh lên sự ổn định ngân hàng. Dữ liệu từ 30 NHTM Việt Nam giai đoạn 2005-2022 được phân tích bằng nhiều phương pháp hồi quy tiên tiến như FEM, REM, FGLS, SGMM và kiểm tra tính vững bằng phương pháp Bayesian. Kết quả cho thấy cạnh tranh có tác động tích cực đến sự ổn định của các NHTM Việt Nam. Đặc biệt, bằng chứng thực nghiệm chỉ ra rằng CNTT&TT đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định ngân hàng, ngay cả trong môi trường cạnh tranh kém gay gắt hơn. Mối quan hệ này có dạng chữ U ngược, với ngưỡng tối ưu được xác định ở mức Lerner xấp xỉ 0,13, và tác động này nhất quán ngay cả khi có sự tương tác của CNTT&TT. Luận án cũng chỉ ra rằng cú sốc Covid-19 đã làm suy yếu lợi ích của cạnh tranh đối với sự ổn định ngân hàng. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các hàm ý chính sách quan trọng, bao gồm duy trì mức độ cạnh tranh tối ưu, đẩy mạnh đầu tư và ứng dụng CNTT&TT, tăng cường mở rộng quy mô và vốn chủ sở hữu, điều chỉnh chiến lược huy động vốn và chủ động đối phó với biến động vĩ mô, nhằm nâng cao tính ổn định của hệ thống ngân hàng Việt Nam.