Luận án Tiến sĩ: Tác động của phát triển tài chính đến quy mô nền kinh tế ngầm trong bối cảnh khác biệt về phát triển thể chế tại các quốc gia trên thế giới

Sự tồn tại của Kinh tế ngầm (KTN) gây ra những tác động nghiêm trọng đến hiệu quả kinh tế và nguồn thu của nhà nước, là một hiện tượng phức tạp không chỉ ở các nước đang phát triển mà còn ở các nền kinh tế phát triển. KTN bao gồm các hoạt động kinh tế không được ghi nhận, làm sai lệch chỉ số thống kê, gây thất thu ngân sách và tiềm ẩn gian lận, tham nhũng. Vì vậy, việc nghiên cứu KTN là cần thiết để hiểu rõ động lực hình thành, quy mô và tác động của nó. Trong bối cảnh này, luận án tập trung vào một yếu tố quyết định ít được chú ý hơn: mức độ Phát triển tài chính (PTTC). Nghiên cứu này nhằm xem xét tác động của PTTC đến quy mô nền KTN trong bối cảnh khác biệt về phát triển thể chế tại các quốc gia trên thế giới, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp để kiểm soát KTN và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế và tài chính, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức tài chính quốc tế, và sinh viên sau đại học quan tâm đến phát triển tài chính, kinh tế ngầm và chất lượng thể chế.

Nghiên cứu này đánh giá tác động của Phát triển tài chính (PTTC) đến quy mô Kinh tế ngầm (KTN) trong bối cảnh khác biệt về phát triển thể chế tại 47 quốc gia trên thế giới, sử dụng dữ liệu từ năm 2010 đến 2022. Phương pháp nghiên cứu sử dụng mô hình tác động cố định (FEM) và ước lượng sai số chuẩn hiệu chỉnh cho dữ liệu bảng (PCSE) để xử lý phụ thuộc chéo. Kết quả cho thấy PTTC có ảnh hưởng ngược chiều đáng kể đến quy mô KTN, nghĩa là khi PTTC tăng lên, quy mô KTN giảm. Đặc biệt, nghiên cứu tìm thấy mối quan hệ phi tuyến hình chữ U giữa PTTC và KTN, với các giá trị ngưỡng PTTC tối ưu lần lượt là 0.881849 (đối với DGE) và 0.966638 (đối với MIMIC), cho thấy sau một ngưỡng nhất định, PTTC cao hơn có thể làm tăng quy mô KTN. Ngoài ra, chất lượng thể chế (CLTC) cũng có tác động ngược chiều đến KTN và biến tương tác giữa PTTC và CLTC cho thấy sự tương tác có ảnh hưởng cùng chiều đến KTN. Các yếu tố vĩ mô khác như tỷ lệ thất nghiệp, CLTC và tăng trưởng kinh tế (TTKT) có ảnh hưởng ngược chiều, trong khi gánh nặng thuế có ảnh hưởng cùng chiều với KTN. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển thể chế và PTTC vững mạnh, đồng bộ để kiểm soát hiệu quả các hoạt động KTN, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.