Luận án Tiến sĩ: Tri thức dân gian của người Dao Đỏ vùng tái định cư thủy điện Tuyên Quang

Việc xây dựng các dự án thủy điện quy mô lớn, điển hình như thủy điện Tuyên Quang, mặc dù mang lại lợi ích kinh tế, nhưng cũng đặt ra những thách thức đáng kể về văn hóa và xã hội, đặc biệt đối với các cộng đồng dân tộc thiểu số như người Dao Đỏ. Quá trình tái định cư đã và đang gây ra sự biến đổi sâu sắc trong đời sống, văn hóa của họ. Người Dao Đỏ vốn sở hữu kho tàng tri thức dân gian phong phú về sản xuất, khai thác tài nguyên thiên nhiên và y học cổ truyền, đóng vai trò then chốt trong khả năng thích nghi và sinh tồn. Tuy nhiên, trong bối cảnh tái định cư với những thay đổi về môi trường và xã hội, nhiều tri thức dân gian này đang đứng trước nguy cơ mai một. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá vai trò, sự biến đổi và đưa ra giải pháp bảo tồn tri thức dân gian của người Dao Đỏ trong điều kiện hiện đại là vô cùng cần thiết.

Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh trong lĩnh vực văn hóa dân gian, nhân học, dân tộc học; các cơ quan quản lý nhà nước, hoạch định chính sách liên quan đến dân tộc thiểu số và tái định cư; và cộng đồng người Dao Đỏ quan tâm đến việc bảo tồn văn hóa.

Luận án tiến sĩ này đi sâu nghiên cứu tri thức dân gian của người Dao Đỏ tại vùng tái định cư thủy điện Tuyên Quang, nhằm đánh giá vai trò và sự biến đổi của những tri thức này trong bối cảnh di dân. Nghiên cứu bao quát các khía cạnh tri thức dân gian trong sản xuất nông nghiệp, khai thác và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, cũng như chăm sóc sức khỏe truyền thống, đồng thời làm rõ các yếu tố tác động đến sự thay đổi này. Luận án sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu thứ cấp, nghiên cứu thực địa thông qua quan sát tham dự, phỏng vấn sâu các đối tượng chủ chốt trong cộng đồng (người cao tuổi, trưởng họ, thầy cúng, người làm thuốc nam) và thảo luận nhóm để thu thập dữ liệu toàn diện và khách quan. Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu tri thức dân gian trước và sau tái định cư, cũng như so sánh giữa các điểm tái định cư khác nhau. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm sáng tỏ sự vận động và biến đổi văn hóa của người Dao Đỏ khi đối diện với môi trường tự nhiên và xã hội mới, mà còn ứng dụng lý thuyết sinh thái học văn hóa để phân tích mối quan hệ giữa tri thức dân gian với bối cảnh phát triển của đất nước. Từ đó, luận án cung cấp cái nhìn mới về vai trò và sự chuyển động của tri thức dân gian trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của người Dao Đỏ, đồng thời đề xuất những vấn đề cần quan tâm trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa này trước nguy cơ mai một, góp phần xây dựng chính sách dân tộc và di dân hiệu quả.