BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
LÊ THỊ HẢI YẾN
TUYỂN CHỌN CHỦNG
BACILLUS SUBTILIS ỨNG DỤNG
TRONG PHÕNG BỆNH NHIỄM KHUẨN
ĐƯỜNG TIÊU HÓA TRÊN GÀ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH BỆNH LÝ HỌC VÀ CHỮA BỆNH VẬT NUÔI
MÃ SỐ: 62 64 01 02
CẦN THƠ, 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
LÊ THỊ HẢI YẾN
TUYỂN CHỌN CHỦNG
BACILLUS SUBTILIS ỨNG DỤNG
TRONG PHÕNG BỆNH NHIỄM KHUẨN
ĐƢỜNG TIÊU HÓA TRÊN GÀ
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH BỆNH LÝ HỌC VÀ CHỮA BỆNH VẬT NUÔI
MÃ SỐ: 62 64 01 02
HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC HIỀN
Cần Thơ, 2018
ii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành các nội dung trong luận văn tốt nghiệp, ngoài sự cố gắng
học hỏi của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều từ quý thầy cô, bạn
bè. Tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành đến:
PGS. TS Nguyễn Đức Hiền đã động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi
cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Quí thầy cô Bộ môn Thú y, khoa Nông nghiêp và Sinh học Ứng dụng,
trường Đại học Cần Thơ đã dạy dỗ, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm quý báu
cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường.
Ban lãnh đạo Vemedim Corporation, Trung tâm nghiên cứu và phát triển
Vemedim đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi học tập, nghiên cứu và nâng cao trình
độ trong thời gian qua.
Cty TNHH chăn nuôi một thành viên Vemedim đã tạo điều kiện thuận lợi
cho tôi được thực hiện các thí nghiệm.
Xin chân thành cảm ơn tất cả bạn bè, các bạn đồng nghiệp, các anh, chị,
em phòng Sản phẩm sinh học, Trung Tâm nghiên cứu và phát triển Vemedim đã
hỗ trợ, chia sẻ và cung cấp thông tin giúp tôi hoàn thành luận án.
Cảm ơn gia đình và những người thân đã động viên, chia sẻ và luôn sát
cánh bên tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện đề tài.
iii
TÓM LƢỢC
Đề tài “Tuyển chọn chủng Bacillus subtilis ứng dụng trong phòng bệnh
nhiễm khuẩn đường tiêu hóa trên gà” được thực hiện với mục đích phân lập
chủng vi khuẩn B. subtilis có tiềm năng probiotic thích hợp cho gia cầm từ đất và
phân của trại gà. Nghiên cứu này nhằm tìm biện pháp mới thay thế kháng sinh
trong phòng và trị bệnh, nâng cao năng suất, hiệu quả trong chăn nuôi gà công
nghiệp, giảm bớt nguy cơ lan rộng các dòng vi khuẩn kháng kháng sinh trong tự
nhiên.
Đề tài đã phân lập được 296 chủng vi khuẩn từ 70 mẫu đất và 70 mẫu phân
gà thu thập tại các trại gà thuộc 7 tỉnh, thành vùng ĐBSCL. Các chủng vi khuẩn
này được chọn lọc qua kiểm định sinh lý, sinh hóa với các chỉ tiêu như: âm tính
với lecithinase, dương tính với catalase, amylase, cellulase, VP (Voges-
Proskauer), và chịu nhiệt cao (phát triển được ở 50oC); và được định danh bằng
bộ kít API CH50B (Biomerieux-France) kết hợp với kỹ thuật sinh học phân tử
giải trình tự gen 16S rRNA (sử dụng phần mềm BLAST so sánh trình tự gen trên
cơ sở dữ liệu NCBI). Kết quả phân tích cho thấy đã chọn ra được 21 chủng vi
khuẩn đạt chỉ tiêu về mặt sinh lý, sinh hóa theo yêu cầu và về mặt định danh có
mức độ tương đồng của gene 16S rRNA cao (≥ 99%) với B. subtilis. Nhằm tuyển
chọn chủng vi khuẩn có tiềm năng probiotic, 21 chủng B. subtilis tuyển chọn đã
được khảo sát các đặc điểm đặc trưng cho vi khuẩn probiotic như: tính nhạy cảm
kháng sinh (erythromycin, gentamycin, neomycin, oxytetracyclin, doxycyclin,
colistin, sulfadimidin - trimethoprim, norfloxacin, enrofloxacin), tính chịu nhiệt
(phát triển ở nhiệt độ từ 50-60oC), khả năng sinh enzyme ngoại bào (amylase,
protease, lipase), khả năng ức chế vi khuẩn gây bệnh (E. coli, S. enterica,
Staphylococcus spp., Streptococcus spp.), khả năng chịu pH acid dạ dày (pH 2,0),
khả năng chịu muối mật 0,3%, khả năng bám dính (tự bám dính, bám dính với vi
khuẩn gây bệnh, bám dính tế bào biểu mô ruột) và khả năng sống được trong
đường tiêu hóa gà. Kết quả cho thấy trong 21 chủng vi khuẩn khảo sát,
B. subtilis VL28 thể hiện tốt nhất các đặc tính probiotic, do vậy chủng này được
chọn để sử dụng trong thử nghiệm thức ăn bổ sung probiotic cho gà. Vi khuẩn
B. subtilis VL28 mật độ 107 CFU/g với liều lượng 5 g/kg thức ăn được bổ sung
vào thức ăn cho gà ở độ tuổi 1-56 ngày cho thấy hiệu quả tăng trọng của gà đạt
11,7%, đồng thời lượng thức ăn sử dụng giảm 16,8% so với đối chứng nuôi bằng
thức ăn không bổ sung vi khuẩn. Bên cạnh đó, gà 18 ngày tuổi lây nhiễm với
S. enterica (liều 7,5x104 CFU/mL/gà) và E. coli (liều 5,0x106 CFU/mL/gà), được
nuôi với thức ăn có bổ sung B. subtilis VL28 với liều như trên có khả năng tăng
trọng và tỉ lệ sống tương đương với điều trị bằng kháng sinh enrofloxacin và
