Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
0
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THÁI NGUYÊN
ĐÀM THÙY LINH
HÁT QUAN LANG CỦA NGƢỜI TÀY Ở THẠCH AN -
CAO BẰNG TIẾP CẬN DƢỚI GÓC ĐỘ VĂN HỌC DÂN
GIAN
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN HẰNG PHƢƠNG
THÁI NGUYÊN – 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tâm của
các thầy cô giáo, đồng nghiệp, ngƣời thân.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Hằng Phương,
ngƣời thầy đã nhiệt tình, tận tâm hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn
này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, Khoa sau
đại học và các thầy cô giáo khoa Ngữ văn của trƣờng ĐHSP Thái Nguyên,
các thầy cô giáo trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, trƣờng Đại học KHXH &
NV, Viện Văn học Khoa Sau Đại Học đã giúp em hoàn thành khoá học.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới nhà nghiên cứu Văn hoá Dân
gian Nguyễn Thiện Tứ và Thƣ viện tỉnh Cao Bằng đã cung cấp tƣ liệu và
nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, ngƣời thân đã động viên
và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập.
Cuối cùng, em xin chân thành cảm ơn các thầy cô đã đọc và chỉ ra
những thành công cũng nhƣ hạn chế của luận văn.
Thái Nguyên, ngày 15 tháng 11 năm 2009
Tác giả
ĐÀM THUỲ LINH
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
0
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 0
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ................................................................................. 1
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ ........................................................................................ 2
3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU .............................................. 6
3.1. Mục đích nghiên cứu ...................................................................... 6
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................... 6
4. PHẠM VI ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU ..................................................... 6
4.1. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 6
4.2. Đối tượng nghiên cứu..................................................................... 7
5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................................. 7
6. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN .................................................................... 7
7. BỐ CỤC LUẬN VĂN .................................................................................... 8
NỘI DUNG ............................................................................................................ 9
Chƣơng 1: HÁT QUAN LANG TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ CỦA
NGƢỜI TÀY Ở THẠCH AN - CAO BẰNG ........................................................ 9
1.1. Vài nét về cộng đồng ngƣời Tày ................................................................. 9
1.1.1. Cộng đồng ngƣời Tày Cao Bằng ............................................... 9
1.1.2. Cộng đồng ngƣời Tày Thạch An - Cao Bằng .......................... 10
1.1.2.1. Điều kiện tự nhiên của huyện Thạch An ........................... 10
1.1.2.2. Xã hội – Văn hoá.............................................................. 11
1.2. Một số vấn đề chung về hát Quan lang .................................................... 17
1.2.1. Khái niệm hát Quan lang ........................................................ 17
1.2.2. Nguồn gốc của hát Quan lang................................................. 20
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
1.2.3. Hát Quan lang trong đời sống tinh thần của ngƣời Tày ở
Thạch An - Cao Bằng ....................................................................... 21
1.3. Nghi lễ đám cƣới và trình tự một cuộc hát Quan lang ở Thạch An – Cao
Bằng ................................................................................................................. 22
Chƣơng 2: NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG LỜI HÁT QUAN LANG
Ở THẠCH AN - CAO BẰNG ............................................................................. 36
2.1. Lối thử thách bằng thơ ............................................................................. 36
2.2. Bài học về cách ứng xử và đạo lý làm ngƣời ........................................... 51
2.3. Sự trân trọng đối với ngƣời phụ nữ ......................................................... 62
2.4. Lời cầu chúc cho lứa đôi hạnh phúc và gia chủ an vui ........................... 67
Chƣơng 3: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT TRONG LỜI
HÁT QUAN LANG ............................................................................................. 76
3.1. Nhân vật trữ tình ...................................................................................... 76
3.2. Thời gian diễn xƣớng................................................................................ 77
3.3. Không gian diễn xƣớng ............................................................................ 79
3.4. Thể thơ ...................................................................................................... 80
3.2.1. Thể thơ ngũ ngôn ...................................................................... 80
3.4.2. Thể thơ thất ngôn ...................................................................... 83
3.4.3. Thể thơ tự do .............................................................................. 85
3.5. Ngôn ngữ ................................................................................................... 90
3.5.1. Sự đan xen ngôn ngữ các dân tộc ............................................. 90
3.5.2. Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, giàu hình ảnh, giàu chất thơ ....... 94
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 109
PHỤ LỤC ........................................................................................................... 113
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1. Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá đa dạng phong phú nhƣng
thống nhất. Đó là nền văn hoá đƣợc tạo bởi các dân tộc anh em cùng chung
sống xen kẽ khắp dải đất hình chữ S của Tổ quốc. Do vậy, bên cạnh việc tìm
hiểu văn hoá của ngƣời Việt cần chú trọng tìm hiểu văn hoá của các dân tộc
thiểu số, những bộ phận văn hoá làm nên vẻ đẹp phong phú đa dạng của văn
hoá dân tộc.
Sau một thời gian chƣa đƣợc chú ý sƣu tầm, nghiên cứu đúng với tầm
vóc của nó, mấy thập kỷ gần đây một số hình thức văn hóa dân gian có chức
năng nghi lễ sinh hoạt thực hành của các dân tộc ít ngƣời nhƣ: Mo Mƣờng,
hát cúng ma của ngƣời Mông, Then Tày, Hát Quan lang… đã đƣợc ngành văn
hoá, đặc biệt là ngành văn hoá dân gian chú ý khai thác.
Đã có nhiều bài viết và công trình nghiên cứu hát Quan Lang về nhiều
phƣơng diện: nguồn gốc, nội dung, hình thức nghệ thuật, phƣơng thức diễn
xƣớng... Song chƣa có công trình nào nghiên cứu về hát Quan lang ở Thạch
An - Cao Bằng một cách toàn diện hệ thống.
1.2. Hát Quan lang là loại hình văn hoá, văn nghệ mang đậm tính sinh
hoạt quần chúng, nhƣng mặt khác nó còn là loại hình sinh hoạt văn hoá phong
tục. Vì thế để giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc Tày ở Thạch An nói riêng và ở
Cao Bằng nói chung, chúng ta cần quan tâm khai thác nghiên cứu phong tục
hát Quan lang một cách khoa học, nhằm phát huy thế mạnh của nó trong đời
sống hiện đại.
Hát Quan lang là loại hình dân ca độc đáo đƣợc hát trong lễ cƣới của
ngƣời Tày Thạch An nói riêng và ngƣời Tày Cao Bằng nói chung. Tìm hiểu
hát Quan lang của ngƣời Tày ở Thạch An là công việc hữu ích góp phần vào