MẠCH HỌC
MẠCH HOẠT
A- ĐẠI CƯƠNG
- Hoạt là trơn tru, sức mạch đi trơn tru như chuỗi hạt châu (viên ngọc)
lăn (động) dưới ngón tay.
- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Người thường
mạch Hoạt mà xung hòa là dấu hiệu vinh vệ đầy đủ. Phụ nữ không bệnh mà
thấy mạch Hoạt thì nên xét xem có thai hay không”.
B- HÌNH TƯỢNG MẠCH HOẠT
- Thiên ‘Đại Kỳ Luận’ (T. Vấn 48) ghi: “Mạch khí đến tròn như hoàn
thuốc, trơn không dính tay”.
- Chương ‘Mạch Hình Trạng Chỉ Hạ Bí Quyết’ (M. Kinh) ghi: “Mạch
Hoạt qua lại tới lui lưu lợi, liên tiếp nhau, giống như mạch Sác”.
- Sách ‘Hồi Khê Mạch Học’ ghi: “Mạch Hoạt qua lại lưu lợi, như hạt
châu lăn trong mâm, như mưa móc đọng trên lá sen”.
-Sách ‘Chẩn Gia Chính Nhân’ ghi : “ Mạch Hoạt qua lại lưu lợi, hình
dáng như hạt châu, như sương đọng trên lá sen”.
- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi: “Mạch Hoạt đi qua lại lưu lợi,
trơn tròn”.
HÌNH VẼ BIỂU DIỄN MẠCH HOẠT
- Sách ‘Tam Tài Đồ Hội’ và sách ‘Đồ Chú Nan Kinh Mạch Quyết’ mô
tả mạch Hoạt như sau:
- Sách ‘Mạch Chẩn’ ghi lại hình vẽ biểu diễn mạch Hoạt
như sau:
- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ mô tả mạch
Hoạt như sau:
- Sách ‘KHYHCT và YHHĐ Trong Lâm Sàng’ mô tả hình vẽ biểu
diễn của mạch Hoạt như sau:
“Sóng đầu tiên của mạch Hoạt hiện lên tròn trĩnh và có bước sóng
rộng hơn sóng đầu tiên của người mạch bình thường. Điều này hợp với sự
mô tả của sách mạch xưa là mạch Hoạt khi bắt được, thấy có cảm giác như
hạt châu (ngọc) lăn trên mâm” - Tần số mạch Hoạt tương ứng trong 1 phút
dao động ở 54 lần / phút đến 100 lần / phút và đa số ở khoảng 81 - 100 lần
/phút”.
C- NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH MẠCH HOẠT
- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Khí thực, huyết
vọt lên làm cho mạch đi lại lưu lợi, ứng vào tay thấy trơn tròn, hoặc đàm
thực kết trệ bên trong, tà khí thịnh, thực, cũng gây ra mạch Hoạt”.
- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ ghi: “Nguyên nhân phát
sinh mạch Hoạt có thể do:
· Lượng máu ở tim tống ra bình thường hoặc tăng cao.
· Thành mạch co dãn bình thường.
· Tăng vận tốc tuần hoàn.
· Dòng máu chảy thông suốt.
-Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học’ ghi : “Do tà khí ủng thịnh bên trong,
chính khí bất túc, khí thực, huyết dũng, khiến cho mạch đi lưu lợi, ứng dưới
tay thấy Hoạt, tròn”.
D- MẠCH HOẠT CHỦ BỆNH
- Thiên ‘Bình Nhân Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) ghi: “Nếu bộ xích
không nhiệt mà lại Hoạt là bệnh về phong”.
- Thiên ‘Tứ Thời Thích Nghịch Tùng Luận’ (T. Vấn 64) ghi: “Quyết
âm... mạch Hoạt là mắc bệnh phong hồ sán”. - “Thái âm... mạch Hoạt là bị
chứng Tỳ phong sán”. - “Thái Dương... mạch Hoạt là bị chứng Thận phong
sán”. - “Thiếu Dương... mạch Hoạt là bị chứng Can phong sán”.