MẠCH HỌC
MẠCH HUYỀN
A- ĐẠI CƯƠNG
- Huyền là dây (đàn, cung ...) sức mạnh đi trong đường của mạch như
có sợi dây cứng thẳng, nên gọi là Huyền.
- Thiên ‘Bình Nhân Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) nhắc đến mạch
Huyền là mạch tượng của Can, mùa xuân.
- Chương ‘Phúc Trướng Hàn Sán Túc Thực Bệnh Mạch ChứngTịnh
Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Mạch Sác mà Khẩn là mạch Huyền”.
B- HÌNH TƯỢNG MẠCH HUYỀN
-Thiên ‘Ngọc Cơ Chân Tạng Luận’ (T.Vấn 19) ghi : “Mạch Huyền
thẳng mà dài”.
-Chương ‘Bình Mạch Pháp’ (TH.Luận) ghi : Mạch Huyền hình dạng
giống dây cung, đè mạnh tay vào không thay đổi”.
- Chương ‘Mạch Hình Trạng Chỉ Hạ Bí Quyết’ (M. Kinh) ghi: “Mạch
Huyền ấn vào căng thẳng như ấn vào dây cung“.
- Sách ‘Tần Hồ Mạch Học’ ghi: “Mạch Huyền như sợi dây dài căng
thẳng”.
- Chương ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi: “Mạch Huyền ấn
vào thấy căng thẳng như ấn vào dây cung, thỉnh thoảng thấy Sác“.
HÌNH VẼ BIỂU DIỄN MẠCH HUYỀN
- Sách ‘Tam Tài Đồ Hội’ và sách ‘Đồ Chú Nan Kinh Mạch Quyết’ ghi
hình vẽ mạch Huyền như sau:
- Sách ‘Mạch Chẩn’ vẽ hình biểu diễn mạch Huyền như sau:
- Sách ‘Kết hợp YHCT Và YHHĐ Trong Lâm Sàng’ ghi nhận về hình
vẽ mạch Huyền qua máy và nhận xét như sau:
“Trên đường biểu diễn, sóng đầu tiên của mạch sau khi lên đến đỉnh
còn đi ngang thêm 1 đoạn nữa rồi mới đổ xuống, vì vậy đỉnh của sóng đầu
tiên có hình bằng phẳng (cao nguyên). Điều này phù hợp với mô tả của các
sách xưa là khi bắt được mạch Huyền, có cảm giác như sờ vào dây cung
hoặc dây đàn căng cứng dưới tay”.
C- NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH MẠCH HUYỀN
- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Mạch Huyền...
do hư lao, nội thương, khí trung tiêu không đủ, thổ (Tỳ Vị) bị mộc (Can)
khắc”.
-Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học’ ghi :”Can chủ sơ tiết, điều sướng khí
cơ, nếu tà khí uất kết ở Can, làm mất chức năng sơ tiết, khí uất không thông
lợi, sẽ sinh ra mạch Huyền. Hoặc các chứng đau, đờm ẩm, khí cơ ứ trệ, âm
dương không hòa, mạch khí do đó bị căng ra, gây nên mạch Huyền”.
- Sách ‘Trung Y Biện Chứng Luận Trị Giảng Nghĩa’ ghi: Nguyên
nhân phát sinh mạch Huyền thường do:
· Lượng máu ở tim tống ra tăng lên .
· Sức co của thành mạch máu tăng .
· Huyết áp cao .
· Động mạch bị xơ cứng, trương lực của động mạch cao hơn bình
thường.
D- MẠCH HUYỀN CHỦ BỆNH
- Thiên ‘Bình Nhân Khí Tượng Luận’ (T. Vấn 18) ghi: “Mạch án về
mùa xuân, có vị khí mà mạch hơi Huyền là bình thường, Huyền hơi nhiều
mà Vị khí ít là bệnh ở Can, chỉ thấy mạch Huyền mà không có Vị khí thì sẽ
chết”.
- Chương ‘Biện Thái Dương Bệnh Mạch Chứng Trị’ (TH.
Luận) ghi: “Thương hàn mà thấy mạch ở bộ thốn Sáp, bộ xích lại Huyền thì
trong bụng đau dữ”.
- Chương ‘Ngược Tật Bệnh Chứng Tịnh Trị’ (KQY. Lược) ghi:
“Thầøy nói: Bản mạch của bệnh sốt rét là mạch Huyền”.