Nhiệm vụ đặc biệt của nhiếp ảnh
Phát minh nhiếp ảnh: ghi và lưu giữ cái nhìn thấy, cái xảy ra đã
đưa
nhân loại bước vào thời kỳ mới, từ đó, những gì con ngư
ời tạo lập ra
như các giá trị vật thể, công trình, đô thị và đư
ờng sá, các phát minh
khoa học, các sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp.v.v… đư
ợc ghi lại
bằng hình ảnh một cách chính xác. Trong đời sống mỗi gia đình, m
ỗi
số phận, họ tộc hay các quan hệ riêng lẻ, ảnh lưu niệm là d
ấu mốc ghi
nhận các mối quan hệ thân thuộc, là cơ sở để hồi tư
ởng, thờ cúng.
Nhiếp ảnh đã làm phong phú thêm nội dung và hình thức thông tin, đ
ưa
tin mới qua ảnh tin, đưa sự kiện có phân tích qua các loại phóng sự v
chùm ảnh, các bài vi
ết mang tính cụ thể nhờ có ảnh minh họa. Các tờ
báo hay tạp chí cũng sử dụng ảnh để trình bày, tăng thông tin th
ị giác
qua hình ảnh, tăng độ hấp dẫn cho bạn đọc.
Nhiếp ảnh còn là phương tiện để người nghệ sĩ chia sẻ cảm xúc, bày t
ỏ
niềm vui hay sự trăn trở trước hiện thực. Ảnh nghệ thuật như m
ột loại
hình của nghệ thuật xuất hiện.
Những gì mà máy ảnh ghi được sẽ trở thành v
ĩnh cửu với độ chính xác
hơn tất cả các phương tiện ghi nhận như: văn viết, thơ, nhạc v
à điêu
khắc, ngay cả với hội họa. Bởi vì ở các loại hình nói trên, s
ự chủ quan
của người diễn đạt có thể làm sai lệch hiện thực, thậm chí đổi cả b
ản
chất của thực hiện…
Sự ra đời của nhà nước Việt Nam do nhân dân làm ch
ủ, một cuộc
trường chinh lâu dài của dân tộc Việt Nam bảo vệ quyền độc lập là n
ội
dung lớn của văn hóa, văn nghệ Việt Nam. Dù chưa lưu l
ại tất cả
những gì cần phải lưu lại về lịch sử chống giặc ngoại xâm nhưng ch
ỉ
với vài chục bức ảnh do các nhà nhiếp ảnh thế hệ đầu tiên chụp đ
ã xác
lập được lòng tin và niềm tự hào cho các lớp thế hệ ngư
ời Việt Nam về
giai đoạn lịch sử vẻ vang 1945 – 1975. Đây là n
ội dung chính trong các
ảnh của 21 nhà nhiếp ảnh Việt Nam được tặng giải thư
ởng Hồ Chí
Minh và giải thưởng Nhà nước. Ảnh Cụ Hồ đọc Tuyên ngôn Đ
ộc lập
năm 1945 ở Ba Đình, ảnh chụp Cụ tại ATK Thái Nguyên,
ảnh lính Cụ
Hồ phất cờ trên nóc h
ầm Đờ Cát năm 1954, ảnh quân giải phóng tiến
vào dinh Độc lập, ảnh Bắc Nam xum họp năm 1975… là nh
ững ví dụ
cụ thể.
Máy ảnh dù thô sơ hay hiện đại, là máy ch
ụp bằng phim hay máy kỹ
thuật số đều không chụp được cái vô hình, không ghi lại cái m
à nhà
nhiếp ảnh tự nghĩ ra. Không tồn tại thì nhiếp ảnh không ghi được.
Nhà nhiếp ảnh bao giờ cũng làm việc ở chỗ mà các nhà văn ngh
ệ khác
hầu như không nhất thiết phải có mặt. Nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nh
à
điêu khắc, nhà soạn nhạc tạo ra sản phẩm nghệ thuật ở bất cứ n
ơi nào,
không giới hạn bởi thời gian và không gian, có thể ở ngay trong nh
à,
trên bàn viết, bên chén trà… Còn nhà nhiếp ảnh là ngư
ời phát hiện
sớm, rất nhanh và ghi lại nhanh cái họ nhìn thấy và k
ể lại sự thật đó với
mọi người qua việc chụp ảnh.
Nhiệm vụ ghi lại cái thật, cái hay và điển hình trong đời sống có s
ức
động viên người xem ảnh để họ làm theo, bắt chước là nội dung tuy
ên
truy
ền chính của nhiếp ảnh báo chí, của những nghệ sĩ có khuynh
hướng bám sát hiện thực. Nhiếp ảnh còn ghi lại những hiện tư
ợng
khiến người xem bức xúc, trăn trở, những điều cần chỉnh s
ửa. Nhiếp
ảnh được coi là vũ khí đấu tranh với những hiện tượng tiêu c
ực cần
chỉnh sửa trong cuộc sống cũng là vì thế.
Trong trường hợp nhà nhiếp ảnh – nghệ sĩ gửi cảm xúc thì anh ta v
ẫn
cứ phải từ một góc nào đó của đời sống để nhìn vào sự thật, hoạt động
của con người, sản phẩm của con người, từ con ngư
ời hay các hoạt
động tự nhiên, xã hội khác.
Mai Nam là một trong số các phóng viên ảnh tiêu bi
ểu của thời kỳ
chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ, là tác gi
ả cuốn
sách ảnh đen trắng về thế hệ thanh niên Việt nam mang tên “M
ột thời
hào hùng”. Cuốn sách xuất bản đã gây chú ý tới nhiều người nư
ớc
ngoài. Căn nhà nơi ông ở (104 phố Tô Hiến Thành – Hà Nội) là đ
ịa chỉ
đến của những người Mỹ nào muốn tìm hiểu về nhiếp ảnh Việt Nam v
à
chiến tranh Việt Nam. Ông Mai Nam cho biết: “Một người Mỹ đã đ
ến
đây yêu c
ầu mua các bức ảnh tôi chụp hồi chiến tranh với một đề nghị:
phóng bằng giấy ảnh đen trắng, bằng phương pháp thủ công v
à không
được chỉnh sửa lên ảnh”.