Peer Instruction – Phương pháp
dạy học tiên tiến
Peer Instruction được giới nghiên cứu giảng dạy vật lý tại Mỹ đánh giá
là một trong những phương pháp dạy học tiên tiến, giúp phát huy sựtích cực
của học sinh, đồng thời vẫn cung cấp cho học sinh sựtrợgiúp cần thiết từ
giáo viên trong việc xác định các tiêu điểm của bài học và tiếp thu kiến thức
mới. Dướiđây là bài viết của GS Mazur giới thiệu khái quát vềphương pháp
dạy học Peer Instruction của ông.
Giáo sưMazur là một giáo sưgiảng dạy Vật lý tạiĐại học Havard từnăm
1984. Năm 1991, ông khởi xướng phương pháp dạy học Peer Instruction nhằm
thay thếcho phương pháp dạy học truyền thống - truyền thụkiến thức một chiều -
vốn chỉtạo ra những học sinh rất giỏi giải các bài tập vật lý mà không hềhiểu sâu
các khái niệm vật lý và thụ động trong việc xây dựng tri thức cho mình.
Tôi đã dạy các lớp Vật lý sơcấp dành cho các sinh viên khối ngành khoa học
và kỹthuật tạiĐại học Havard từnăm 1984. Từ đó đến năm 1990, tôi áp dụng
phương pháp dạy học truyền thống, tức là bài giảng kết hợp với các thí nghiệm
minh họa. Các sinh viên của tôi lúc đó đã làm được những bài tập mà theo tôi là
khó, và kết quả đánh giá giáo viên của họdành cho tôi cũng thật tuyệt vời. Lúc đó
tôi đã nghĩrằng mình là một giáo viên dạy tốt, cho đến khi tôi kiểm tra mứcđộ
hiểu các khái niệm vật lý của học trò tôi. Kết quả đã thực sựlàm tôi bịsốc.
Peer Instruction sửdụng giáo trình và bài giảng theo những cách khác. Học
sinh được giao một bài đọc hiểu trước khi đến lớp – đó chính là lúc học sinh đọc
sách giáo trình và tiếp xúc lầnđầu tiên với các kiến thức mới. Sau đó, bài giảng trên
lớpđào sâu thêm những kiến thức học sinh đã họcđược từgiáo trình, giải quyết
những sựhiểu sai mà học sinh có thểmắc phải khi đọc sách, phân tích các ví dụ, và
xây dựng sựtựtin cho học sinh vào kiến thức mới. Cuối cùng, học sinh lại dùng
giáo trình nhưlà công cụ để tham khảo và củng cốthêm kiến thức vừa họcđuợc.
Mục tiêu cơbản của Peer Instruction là khai thác sựtương tác giữa các học
sinh trong bài giảng. Thay vì giáo viên giảng chi tiết bài học mới, thì bài giảng trong
Peer Instruction chỉbao gồm một sốbài giảng ngắn vềnhững tiêu điểm của bài học,
theo sau là một bài kiếm tra gồm các câu hỏi ngắn vềcác khái niệmđang được thảo
luận. Học sinh sau một thời gian suy nghĩtìm câu trảlời cho chính mình sẽthảo
luận với các bạn xung quanh. Sựthảo luận này có 2 tác dụng chính. Một là, nó buộc
học sinh phải suy nghĩthấuđáo những lập luận dẫn tới câu trảlời của họ để có thể
bảo vệcâu trảlời của họtrong khi thảo luận cùng bạn bè. Hai là, nó tạođiều kiện
để chính học sinh (và cảgiáo viên) đánh giá mứcđộ hiểu khái niệm của học sinh.
Một bài giảng theo phương pháp Peer Instruction thường được tổchức như
sau:
1. Giáo viên giảng bài trong khoảng 7 đến 10 phút vềcác khái niệm quan
trọng và các lập luận chính dẫn tới các kết quảquan trọng mà không dùng đến các
phương trình hay biếnđổi toán học.
2. Giáo viên ra một câu hỏi vềkhái niệm vừađược học, và giải thích nó để
đảm bảo không có học sinh nào hiểu sai ý của câu hỏi.
3. Giáo viên cho học sinh 1 phút để suy nghĩcâu trảlời.
4. Học sinh ghi lại câu trảlời của họ. Giáo viên có thểthu thập câu trảlời của
học sinh bằng cách yêu cầu học sinh giơtay biểu quyết cho phương án mà họchọn.
Một cách hữu hiệuđể thực hiện việc này là sửdụng những hệthống trảlời trực
tiếp trong lớp học nhưTurningPoint hoặc Turning Technologies. Bằng cách đó, câu
trảlời của học sinh là nặc danh (giáo viên không biết câu trảlời là của học sinh
nào), làm cho học sinh thêm tựtin khi đưa ra câu trảlời. Với hệthống trảlời trực
tiếp, học sinh cũng không có cơhội bắt chước câu trảlời của những học sinh giỏi
hơn họ. Hệthống cũng cung cấp cho giáo viên bảng phân tích dữliệu câu trảlời
của học sinh ngay lập tức, và cũng cho phép giáo viên đặt các câu hỏiđịnh tính thay
vì chỉlà câu trắc nghiệm.
5. Giáo viên xem kết quảmà không hiển thịkết quảcho cảlóp xem. Nếu trên
70% học sinh trảlờiđúng thì giáo viên giải thích ngắn gọnđáp án và chuyển sang
chủ đề tiếp theo. Nếu có từ30% đến 70% học sinh trảlờiđúng thì giáo viên cho
học sinh thêm 2 phút để thỏluận với các học sinh xung quanh vềcâu trảlời của họ.
Trong lúc đó giáo viên có thểtham gia vào cuộc thảo luận của một vài nhóm học
sinh. Nếu có dưới 30% học sinh trảlờiđúng thì giáo viên giảng lại khái niệmđó và
cho kiểm tra lại chính câu hỏiđó.
6. Sau khi học sinh thảo luận, giáo viên cho học sinh có quyền thay đổi câu
trảlời họ đưa ra trướcđó, và giáo viên công bốkết quảtrảlời của học sinh trước
và sau thảo luận cho cảlớp xem.
7. Giáo viên chốt lại chủ đề bằng việc giải thích đáp án của câu hỏi trong
khoảng 2 phút.
8. Giáo viên chuyển sang chủ đề tiếp theo và lặp lại quá trình này. Thường thì có
thểdạy 3 đến 4 khái niệm trong một buổi học dài 1 giờ đồng hồ.
Kết quảcho thấy cuộc thảo luận với bạn học nâng cao tỉlệhọc sinh trảlời
đúng câu hỏi và sựtựtin của học sinh vào kiến thức họcđược. Đồ thị ở hình 3
minh họa sựcải thiện vềtỉlệtrảlờiđúng và sựtựtin của học sinh tron tất cảcác
câu hỏi tôi dùng trong suốt học kỳ. Gần 1/3 sốhọc sinh ban đầuđưa ra câu trảlời
sai đã chọnđược câu trảlờiđúng sau khi thảo luận với bạn học, trong khi chỉcó
3% chyển từ đúng thành sai. Kết quảtổng quát cho thấy sựtiến bộrõ rệt trong kết
quảhọc tập của học sinh.
Trong phương pháp mới này, các câu hỏi kiểm tra chiếm gần 1/3 thời lượng
của tiết học, do đó giảm bớt thời lượng dành cho việc giảng bài suông. Do đó,
tôi không cốtruyềnđạt hết những kiến thức trong giáo trình, mà yêu cầu học
sinh tự đọc sách và bài ghi của tôi trước khi đến lớp.
Nhưvậy có thểthấy trong phương pháp Peer Instruction, giáo viên lùi lại
một bướcđể nhường vịtrí cho chính học sinh dạy cho bạn mình và qua đó cũng
học lại từbạn. Đây là điểm cốt lõi của phương pháp (chính vì thếmà có tên Peer
Instruction - tạm dịch là sựgiảng dạy từbạn học), nhằm phát huy tính tích cực của
học sinh trong giờhọc và rèn luyện kỹnăng tưduy để tìm câu trảlời, bảo vệcâu
trảlời của mình bằng những lập luận logic, nhưng luôn sẵn sàng chấp nhận những
lập luận hợp lý hơn của bạnđể thay đổi ý kiến của mình.
Một bài báo khoa học tổng kết kinh nghiệm và kết quảcủa 10 năm thực hiện
phương pháp dạy học Peer Instruction được giáo sưMazur công bốtrên tạp chí
American Journal of Physics sốtháng 9 năm 2001 (link đến bài báo:
http://web.mit.edu/jbelcher/www/TEALref/Crouch_Mazur.pdf). Chi tiết về
phương pháp dạy học Peer Instruction, các bài giảng mẫu, và tập hợp các câu hỏi
khái niệm dùng trong lớp họcđã được giáo sưMazur tổng hợp lại thành một cuốn
sách tựađề “Peer Instruction – A User’s Manual” do nhà xuất bản Prentice Hall
phát hành. Sách hiệnđược bán trên các trang web bán hàng nhưAmazon.com với
giá từ35 đến 50 USD.