VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
LƯU BÌNH DƯƠNG
PHÁP LUẬT VỀ KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
THEO YÊU CẦU CỦA NGƯỜI BỊ HẠI TRONG
TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 62380104
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội, 2017
Công trình hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội (thuộc Viện
Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
Phản biện 1: GS.TS. Hồ Trọng Ngũ
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Văn Huyên
Phản biện 3: TS. Đỗ Đức Hồng Hà
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
tại: phòng …, Học viện Khoa học xã hội
vào hồi …. giờ … phút, ngày…. tháng …. năm 2017
Có thể tìm luận án tại:
- Thư viện của Học viện Khoa học xã hội
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Pháp luật về khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại
trong tố tụng hình sự Việt Nam đã được nhà nước quy định và đưa
vào thực hiện lần đầu tiên tại Điều 88 Bộ luật tố tụng hình sự năm
1988 và phát triển hoàn thiện tại Điều 105 Bộ luật tố tụng hình sự
năm 2003 nay là Điều 155 Bộ luật tố tụng hình sự 2015.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện các quy định pháp luật
về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại vẫn còn nhận
thức khác nhau: về bản chất pháp lý, về nội hàm khái niệm này.
Trong giới khoa học pháp lý chưa thống nhất đây là quyền yêu cầu
khởi tố vụ án hay quyền yêu cầu khởi tố bị can. Bên cạnh đó, việc
đánh giá về nhu cầu điều chỉnh pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp
luật về khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại còn nhiều hạn
chế; việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về chế định khởi tố vụ
án hình sự theo yêu cầu của người bị hại theo tinh thần cải cách tư
pháp được đề ra như là những đòi hỏi bức thiết, đáp ứng đầy đủ hơn
nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người.
Cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu
một cách có hệ thống về pháp luật và điều chỉnh pháp luật về khởi tố
vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại; nghiên cứu sự ảnh
hưởng của các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội đến việc lựa chọn
phương pháp điều chỉnh, lựa chọn đối tượng điều chỉnh, quy định nội
dung điều chỉnh cũng như làm rõ triết lý tố tụng của quy định pháp
luật khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại. Việc tiếp cận vấn đề
nghiên cứu của các công trình đã công bố còn thiếu vắng các nghiên
cứu chuyên khảo tiếp cận dưới giác độ liên ngành, đa ngành và xã
hội học pháp luật; còn ít các nghiên cứu tiếp cận vấn đề điều chỉnh
2
pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại dựa
trên việc “bảo vệ quyền của người bị hại” với tính chất là quyền con
người trong lĩnh vực tư pháp hình sự.
Vì các lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Pháp luật về
khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng
hình sự Việt Nam hiện nay” làm luận án tiến sĩ Luật học của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của Luận án là đưa ra các định hướng,
các luận cứ khoa học nhằm kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp
luật và cơ chế bảo đảm thực hiện pháp luật và điều chỉnh pháp luật về
khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình
sự ở Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích, đánh giá bản chất pháp lý, nhu cầu khách quan
điều chỉnh bằng pháp luật đối với việc khởi tố vụ án hình sự, cơ sở lý
luận và thực tiễn của việc thực hiện pháp luật về khởi tố vụ án hình
sự; cơ chế điều chỉnh pháp luật và các yếu tố tác động đến điều chỉnh
pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại.
- Phân tích, đánh giá điều chỉnh pháp luật của một số nước và
mô hình tố tụng điển hình trên thế giới có liên quan đến đề tài, nêu ra
kinh nghiệm có thể tham khảo trong quá trình hoàn thiện pháp luật tố
tụng hình sự Việt Nam.
- Phân tích, đánh giá làm rõ pháp luật và thực trạng thực hiện
pháp luật, vai trò của điều chỉnh pháp luật về khởi tố vụ án theo yêu
cầu của người bị hại trong pháp luật tố tụng hình sự hiện hành, làm rõ
những vướng mắc, hạn chế, bất cập và nhu cầu hoàn thiện.
3
- Đề xuất, kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật và
điều chỉnh pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người
bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận án là các vấn đề lý luận, thực
tiễn pháp luật và thực hiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo
yêu cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung, phạm vi nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực
tiễn pháp luật và thực hiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu
cầu của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam; so sánh đối tượng
nghiên cứu với pháp luật tố tụng hình sự một số nước trên thế giới theo
các mô hình tố tụng hình sự điển hình.
Về không gian và thời gian, là các quy định pháp luật và thực
hiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại
trong tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 2003 đến năm 2015. Số liệu giải
quyết được phân tích, tổng hợp, đánh giá từ năm 2008 đến năm 2015.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Các phương pháp nghiên
cứu cụ thể gồm: phân tích, tổng hợp, hệ thống, liên ngành và đa
ngành, luật học so sánh, nghiên cứu trường hợp điển hình, phương
pháp sử dụng số liệu thống kê để làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu
trong phạm vi luận án.
