Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
- 1 -
PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
Trong các giai đoạn phát triển của thế giới, ngoại ngữ, đặc biệt là Tiếng Anh
đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giúp hình thành và gắn kết mối quan hệ
ngoại giao đa quốc gia. Tiếng Anh thực sự đã và đang là một ngôn ngữ không chỉ
trong lĩnh vực giao tiếp quốc tế mà còn là ngôn ngữ của nhiều ngành khoa học,
công nghệ thông tin, văn hóa xã hội, du lịch , thương mại .... . Xác định được tầm
quan trọng của ngoại ngữ này, ngành giáo dục Việt Nam rất chú trọng việc dạy
tiếng Anh ở tất cả các bậc học. Như chúng ta đã biết, học ngoại ngữ bao gồm sự
phối hợp của bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết và sản phẩm trực tiếp của quá trình
học là kỹ năng sản sinh thông qua nói, viết. Theo quan điểm biên soạn của chương
trình, sách tiếng Anh chú trọng phát triển các kỹ năng ngôn ngữ nhất là kỹ năng
giao tiếp, lấy giao tiếp là sản phẩm đích, tiếng Anh là ngôn ngữ đích (target
language) của quá trình giáo dục. Mục tiêu này được khẳng định về độ quan trọng
trong nhiều văn bản, trong các lớp tập huấn cho giáo viên về phương pháp dạy
ngoại ngữ nhằm “rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn” (Trích:
Quyết định số 16/2006/QĐ- BGD ĐT ngày 05/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT
về Đổi mới phương pháp dạy học chương trình giáo dục phổ thông).
Tuy nhiên giữa l ý thuyết về dạy kỹ năng nói, kỹ năng giao tiếp và khả năng
vận dụng tiếng Anh vào giao tiếp của học sinh Việt Nam nói chung và học sinh
tỉnh Lai Châu nói riêng là một vấn đề còn nhiều hạn chế. Phải thẳng thắn nhìn
nhận rằng việc dạy ngữ âm, nhất là trọng âm của từ, ngữ điệu của câu, kết hợp đưa
từ vựng - ngữ pháp với ngữ âm - ngữ điệu vào trong giao tiếp không chỉ của học
sinh mà cả đội ngũ giáo viên còn yếu. Thực trạng này có thể thấy rõ ở trường
THPT Than Uyên, nơi tôi đã gắn bó hơn mười năm. Đa số học sinh yếu về ngữ
pháp, lười học từ vựng, cấu trúc, ngại sử dụng tiếng Anh trên lớp dẫn tới kết quả
học tập nói chung và điểm kiểm tra các nội dung về từ vựng, kiểm tra kỹ năng
ngôn ngữ còn thấp.
Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
- 2 -
Ý thức được nguyên nhân của kết quả này, với sự tâm huyết của mình
dành cho nghề giáo cùng tình yêu với phân môn Tiếng Anh, tôi muốn dần dần hình
thành cho học sinh của mình thói quen, kỹ năng học và sự tự tin hơn khi sử dụng
tiếng Anh trong cuộc sống sinh hoạt, đặc biệt là khi các em có cơ hội tiếp xúc với
người nước ngoài. Điều này lôi cuốn tôi tiếp tục nghiên cứu và phát triển đề tài
mình đã thực hiện năm 2011 với tiêu đề Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng
để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
II. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Phạm vi tôi đưa vào nghiên cứu trong đề tài này được thực hiện trong năm
học 2012 -2013 với học sinh trường THPT Than Uyên, nơi mà môi trường sử dụng
tiếng Anh trong giao tiếp gần như không có, cơ hội tiếp xúc và sử dụng Anh ngữ
với người bản địa rất ít, bên cạnh đó kiến thức, kỹ năng và quan trọng hơn cả là
tâm l ý ngại giao tiếp làm cho việc đưa tiếng Anh vào thực tế còn nhiều hạn chế.
Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học đồng thời làm cho
mục tiêu dạy học ngoại ngữ theo đường hướng giao tiếp khó có thể thực hiện được.
Đề tài này có thể được triển khai áp dụng cho cả các trường THPT và THCS trong
toàn tỉnh.
Đối tượng nghiên cứu trọng tâm của đề tài nhằm chỉ ra một số phương pháp
dạy ngữ âm- từ vựng giúp phát triển kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh cho học sinh
trường trung học phổ thông Than Uyên.
III. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nhằm đưa ra một số giải pháp giúp học sinh vận dụng kiến thức
ngữ pháp, từ vựng - ngữ âm vào trong giao tiếp thông thường, từ đó hình thành
kỹ năng nói, kỹ năng giao tiếp cho bản thân, giúp các em dần nâng cao kết quả
học tập và cải thiện điểm thi trong phần ngôn ngữ giao tiếp nói riêng và điểm
toàn bài thi tốt nghiệp nói chung. Đồng thời tôi cũng mong muốn được trao đổi,
chia sẻ một vài phương pháp về hình thành kỹ năng giao tiếp cho học sinh với
các bạn đồng nghiệp.
Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
- 3 -
IV. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Trước đây đã có một số đề tài, sáng kiến kinh nghiệm của các tác giả trong
và ngoài tỉnh nghiên cứu về phương pháp dạy ngữ âm, từ vựng hoặc phương pháp
phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh. Tuy nhiên hầu hết các sáng
kiến kinh nghiệm này mới chỉ đề cập đến một lĩnh vực riêng lẻ là ngữ âm, từ vựng
hoặc kỹ năng giao tiếp và cũng chưa đưa ra được nhiều phương pháp khác nhau
trong quá trình giảng dạy. Để tích hợp các nội dung và khắc phục những hạn chế
trên, đề tài của tôi đã tóm lược lý thuyết về sử dụng ngữ âm – từ vựng trong việc
dạy nói, tăng cường các thủ thuật dạy ngoại ngữ theo đường hướng giao tiếp. Đề
tài đồng thời cũng khái quát sơ qua về ba mức độ thường gặp trong nghĩa của từ
(Positive & Negative meaning, Neutral), cách cơ bản trong việc nhấn trọng âm của
câu để giúp học sinh có những nhận biết ban đầu về cách chọn mức độ dùng từ và
sử dụng trọng âm, ngữ điệu câu trong giao tiếp một cách có hiệu quả. Đặc biệt, đề
tài chỉ rõ một số phương pháp kết hợp dạy ngữ âm – từ vựng để phát triển kỹ năng
giao tiếp cho học sinh, đây là một trong những mảng kiến thức khó và phức tạp.
Đó là điểm mới của đề tài so với những nghiên cứu trước đây, đề tài lần đầu tiên
được nghiên cứu và áp dụng tại trường THPT Than Uyên.
Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
- 4 -
PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận
Ngôn ngữ, một sản phẩm trí tuệ tuyệt vời của loài người, đã tồn tại dưới
hình thức âm thanh ngay từ khi mới xuất hiện và cũng nhờ có ngôn ngữ mà con
người giao tiếp được với nhau. Có rất nhiều sinh ngữ (Living languges) tồn tại trên
thế giới và tiếng Anh được chọn là một trong những ngôn ngữ giao tiếp quốc tế, do
đó nó có phạm vi sử dụng rộng khắp thế giới. Xu hướng dạy tiếng Anh hiện nay là
nhằm đạt được mục tiêu phát triển năng lực giao tiếp cho người học
(communicative competence). Vì thế, nếu học sinh chỉ mới có kiến thức nền về
ngữ pháp (grammatical) và từ vựng (lexical) thì cũng chưa chắc đã có kỹ năng tốt
về sử dụng kiến thức đó trong giao tiếp vì giao tiếp đòi hỏi con người phải có thêm
năng lực về sử dụng ngôn ngữ (linguistic competence). Ngay từ khi mới xuất hiện,
ngôn ngữ đã tồn tại dưới hình thức âm thanh. Con người giao tiếp được với nhau
chính là nhờ hình thức vật chất này. Mặt âm thanh đã làm nên tính chất hiện thực
của ngôn ngữ. Nói đến ngôn ngữ là nói đến ngôn ngữ bằng âm thanh và hình thức
âm thanh của ngôn ngữ được gọi là ngữ âm, ngữ âm là cái vỏ vật chất của ngôn
ngữ, là hình thức tồn tại của ngôn ngữ.
“Ngữ âm” là âm thanh do bộ máy phát âm của con người tạo ra có thể biểu
đạt một ý nghĩa nhất định nào đó, không thể xem ngữ âm là vật chất tự nhiên thuần
tuý. Ngữ âm là hệ thống ký hiệu ghi lại hoạt động tư duy một cách trực tiếp.
“Từ vựng” (lexicology) được hiểu là tập hợp tất cả các từ và đơn vị tương
đương với từ trong ngôn ngữ. Các bộ môn từ vựng học, ngữ âm học, và ngữ pháp
học là những bộ môn tương đối độc lập. Tuy vậy, chúng không tách biệt nhau hoàn
toàn mà vẫn có liên quan đến nhau.
“Giao tiếp” là quá trình xác lập và vận hành các quan hệ giữa người với
người nhằm hiện thực hóa các quan hệ xã hội giữa chủ thể này với chủ thể khác.
Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thực hiện công việc giao tiếp dưới nhiều
hình thức khác nhau: giao tiếp giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với một nhóm
người ... .Có thể nói, giao tiếp là cầu nối gắn kết các mối quan hệ.
Một số phương pháp dạy Ngữ âm- từ vựng để phát triển kỹ năng giao tiếp tiếng Anh cho học sinh trường THPT Than Uyên.
- 5 -
“Kỹ năng giao tiếp” là một tập hợp các quy tắc, cách đối đáp, ứng xử trong
thực tế sinh hoạt hàng ngày giúp con người đạt được hiệu quả nhất định trong một
cuộc nói chuyện, từ đó có thể khẳng định thiếu kỹ năng này, giao tiếp sẽ không đạt
hiệu quả như mong muốn.
Từ l ý luận trên ta thấy có mối quan hệ giữa ngữ âm và từ vựng, giữa ngôn
ngữ và giao tiếp. Ngữ âm và từ vựng giúp cho việc sử dụng ngôn ngữ uyển chuyển
hơn, ngôn ngữ giúp cho việc giao tiếp dễ dàng hơn, giao tiếp nhiều giúp sử dụng
ngôn ngữ linh hoạt hơn. Do đó, học ngoại ngữ là học cách nói ngôn ngữ đó, biến
nó trở thành ngôn ngữ sống, sử dụng nó một cách tự nhiên (native) và tự động
(automatic).
II. Thực trạng của vấn đề
Thông thường khi dạy ngoại ngữ, giáo viên thường chú trọng dạy ngữ pháp,
cấu trúc rồi đến từ vựng. Tuy nhiên, ngữ pháp không phải là kết quả cuối cùng của
quá trình học ngôn ngữ mà ngữ pháp là công cụ giúp người học giao tiếp hiệu quả
hơn. Vì thế, trong cả các tiết dạy kỹ năng nói bao giờ cũng có phần dành cho việc
dạy nhanh các cấu trúc ngữ pháp, giới thiệu từ vựng phục vụ cho bài học. Song
trong thực tế, giữa tiếng Anh nói (spoken English) và tiếng Anh viết (written
English) có khá nhiều khác biệt. Tiếng Anh viết đòi hỏi sự chính xác về mặt câu
từ, cấu trúc, trái lại tiếng Anh nói đặc biệt là tiếng Anh trong giao tiếp cần sự linh
hoạt, gần gũi trong ngôn từ.
Thực tế, trong quá trình học ngoại ngữ, học sinh chú trọng vào học ngữ pháp
vì chủ yếu các bài kiểm tra đòi hỏi việc vận dụng ngữ pháp, các bài thi không có
hoặc gần đây có rất ít các bài tập yêu cầu sử dụng ngôn ngữ giao tiếp dẫn tới việc
học tiếng Anh và vận dụng nó vào thực tế sử dụng chưa được cả giáo viên và học
sinh chú trọng kết quả là lâu dần các em mất đi khả năng giao tiếp. Để đánh giá cụ
thể chất lượng học tập của học sinh trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm, tôi
đã thực hiện ba bài kiểm tra khảo sát đầu năm ở lớp 10A1 và 12A1 với 54 học
sinh, kết quả thu được như sau: (Các phần kiểm tra được quy ra thang điểm 10)
