1
PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
Thực hiện đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đào tạo theo tinh thần của Nghị
quyết 29-BCHTW. Theo đó cùng với việc dạy lí thuyết thì việc giáo dục kỉ năng
cho học sinh là vấn đề hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Một trong số các
kỉ năng cần trang bị cho học sinh trong môn địa lí là kỉ năng ứng phó với biến đổi
khí hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai.
Hiện nay vấn đề biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai
không chỉ một quốc gia hay một số quốc gia mà tất cả các quốc gia trên thế giới
đều quan tâm đến những vấn đề này. Tại sao lại như vậy? Bởi vì biến đổi khí hậu
đã có những tác động xấu đến môi trường và gia tăng các loại thiên tai.
Sự biến đổi khí hậu toàn cầu làm cho các hiện tượng thời tiết biến chuyển theo
chiều hướng cực đoan, khắc nghiệt hơn trước. Khắp các châu lục trên thế giới đang
phải đối mặt, chống chọi với các hiện tượng thời tiết cực đoan: lũ lụt, khô hạn,
nắng nóng, bão tuyết… Dự báo của IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về thay đổi khí
hậu) chỉ ra, thế giới sẽ còn phải đón nhận những mùa mưa dữ dội hơn vào mùa hè,
bão tuyết khủng khiếp hơn vào mùa đông, khô hạn sẽ khắc nghiệt hơn, nắng nóng
cũng khốc liệt hơn…
Mặc dù chúng ta thường xuyên cập nhật những thông tin về biểu hiện của
biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và các thiên tai qua các bản tin thời tiết trên
các phương tiện thông tin đại chúng, chúng ta cũng đã và đang có những kế hoạch
ứng phó thế với những tác động xấu do biến đổi khí hậu, do ô nhiễm môi trường và
thiên tai gây ra ,nhưng hậu quả để lại vẫn còn nặng nề.Vậy câu hỏi đặt ra là : Tại
sao trong thời gian qua, chương trình truyền thông về vấn đề biến đổi khí hậu, bảo
vệ môi trường và phòng chống thiên tai hoạt động rất tốt và có hiệu quả , thế
nhưng số người chết do hoạt động thiên tai vẫn còn nhiều, điển hình như năm 2020
ở các tỉnh miền trung? Phải chăng chúng ta còn thiếu các biện pháp giáo dục mang
tính thiết thực hơn ( như giáo dục trong cộng đồng, giáo dục trong trường học …).
Đặc biệt chúng ta chưa phát huy hết vai trò của giáo dục phòng chống thiên tai,
ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường trong trường học. Vì đối tượng
giáo dục ở đây là học sinh- đối tượng dễ bắt chước và hết sức nhạy bén. Khi các
em học sinh được học cách ngăn ngừa rủi ro do thiên tai gây ra thì đối tượng ấy
không chỉ biết được cách bảo vệ bản thân mà còn có thể truyền tải kiến thức đó tới
các thành viên trong gia đình và cộng đồng bằng nhiều cách rất có hiệu quả. Xét
thấy tầm quan trọng của học sinh trong việc ứng phó với biến đổi khi hậu, bảo vệ
môi trường và phòng chống thiên tai, ngày 25 tháng 1 năm 2014 Bộ giáo dục và
đào tạo đã ra Quyết Định số 329/QĐ-BGDĐT “Về việc phê duyệt đề án thông tin,
tuyên truyền về ứng phó với biển đổi khí hậu và phòng chống thiên tai trong
trường học giai đoạn 2013-2020”. Qua đó có thể thấy được việc giáo dục kỉ năng
cho học sinh là hết sức cần thiết.
2
Từ những lý do trên tôi quyết định chọn đề tài “Giáo dục kỹ năng ứng phó
với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai cho học sinh
qua Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai - Địa lí 12 THPT”
làm đối tượng nghiên cứu của mình.
II. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
1. Đối tượng nghiên cứu.
- Nghiên cứu phương pháp dạy học giáo dục kỹ năng ứng phó với biển đổi
khí hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai cho học sinh khối 12 THPT
trong quá trình dạy học môn Địa lí
2. Phạm vi nghiên cứu .
- Nghiên cứu về giáo dục kỹ năng ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi
trường và phòng chống thiên tai cho học sinh qua Bài 15: Bảo vệ môi trường và
phòng chống thiên tai - Địa lí 12 THPT.
- Địa bàn nghiên cứu và thực nghiệm đề tài ở một số trường THPT trên địa
bàn huyện Quỳnh Lưu, Thị xã Hoàng Mai – Nghệ An.
III. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
1. Mục đích:
- Nghiên cứu về hậu quả của biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến môi trường đến
hoạt động sản xuất và đời sống của con người.
- Nghiên cứu về các biện pháp bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai.
- Nghiên cứu về các phương pháp giáo dục các kỹ năng ứng phó với biến đổi
khí hậu.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu về các khái niệm liên quan đến biến đổi khí hậu, môi trường và
thiên tai.
- Tìm hiểu về các phương pháp giáo dục các kỹ năng ứng phó với biến đổi khí
hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai.
- Tìm hiểu về kiến thức sách giáo khoa Địa lí 12 bài 15 – Bảo vệ môi trường
và phòng chống thiên tai.
IV. Phương pháp nghiên cứu
- Các phương pháp nghiên cứu lý luận
+ Đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài.
+ Các năng lực học sinh đạt được thông qua quá trình dạy học.
- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
3
+ Quan sát, thăm lớp, dự giờ, trao đổi với giáo viên và học sinh.
+ Điều tra, khảo sát tình hình dạy học theo hướng giáo dục kỹ năng sống.
+ Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn.
V. Những đóng góp mới của đề tài
1. Về lý luận : Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận giáo dục kỹ năng
ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai cho học
sinh qua môn Địa lí ở trường THPT ban cơ bản.
2 Về thực tiễn : Cung cấp những giá trị cụ thể về mức độ thành công của
việc đưa giáo án dạy học cung cấp các kỹ năng vào thực tiễn giảng dạy môn Địa lí
12 - bài 15 ở trường THPT.
4
PHẦN II : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1. Giáo dục kỹ năng sống (KNS) là gì?
Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình tác động sư phạm có mục đích, có
kế hoạch nhằm hình thành năng lực hành động tích cực, có liên quan tới kiến thức
và thái độ, giúp cá nhân có ý thức về bản thân, giao tiếp, quan hệ xã hội, thực
hiện công việc, ứng phó hiệu quả với các yêu cầu thách thức của cuộc sống hàng
ngày…
2. Vai trò của giáo dục kỉ năng sống trong dạy học địa lí THPT
Địa lí THPT là môn học cung cấp cho học sinh (HS) những hiểu biết về tự
nhiên và xã hội, mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội, việc giáo dục KNS trong
môn Địa lí là hết sức cần thiết, nhằm giúp HS có những kĩ năng hành động, ứng
xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội, có khả năng ứng phó và giải quyết
một số vấn đề thường gặp trong cuộc sống do điều kiện tự nhiên cũng như xã hội
mang lại.
Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội và bối cảnh toàn cầu hóa thì
chúng ta càng nhận ra tầm quan trọng của việc giáo dục các kỹ năng sống để ứng
phó với những thay đổi , biến động của môi trường kinh tế, xã hội và thiên nhiên.
Vì vậy việc giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh đã góp phần quan trọng cho việc
giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng
đồng và Tổ quốc, giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống
của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người,
sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh.
3. Sự cần thiết phải giáo dục kỉ năng ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi
trường và phòng chống thiên tai cho học sinh ở trường học phổ thông.
Thực tế cho thấy, thiên tai là khó tránh khỏi, nhưng phòng, chống để nó
không trở thành thảm họa là điều chúng ta có thể làm được. Xuất phát từ đó, chúng
ta cần tăng cường giáo dục tới các em học sinh những kỹ năng tự bảo vệ mình, kĩ
năng ứng phó với biến đổi khí hâu,ô nhiễm môi trường và khi thiên tai xảy ra, cũng
như giúp các em trở thành những tuyên truyền viên tích cực cho gia đình, cộng
đồng và xã hội.
Để làm được điều đó trước hết cần trang bị cho các em những kiến thức cần
thiết về: Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và kiến thức về thiên tai.
5
3. 1. Các khái niệm liên quan .
3.1.1 Khái niệm biến đổi khí hậu:
Có nhiều quan niệm về khái niệm biến đổi khí hậu được đưa ra, tuy nhiên ở
một phạm vi nhất định có thể hiểu “Biến đổi khí hậu là những biến đổi trong môi
trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành
phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên, đến hoạt động
kinh tế, sức khỏe và đời sống xã hội của con người”
3.1.2 Môi trường là gì?
Môi trường được định nghĩa là một tổ hợp không gian bao gồm các yếu tố tự
nhiên và nhân tạo liên quan đến nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại, phát
triển của con người. Có thể hiểu đơn giản, môi trường là tất cả những thứ tồn tại
xung quanh chúng ta, chúng bao gồm cả những vật đang sống hoặc vật không
sống. Nếu hiểu một nghĩa hẹp hơn thì môi trường không bao gồm tài nguyên thiên
nhiên mà chỉ có các nhân tố xã hội. Tùy theo lĩnh vực nghiên cứu mà môi trường
được dùng theo từng nghĩa khác nhau.
3.1.3 Thế nào là thiên Tai?
Căn cứ pháp lý: Điều 3 Luật phòng, chống thiên tai năm 2013
Thiên tai là hiện tượng tự nhiên bất thường có thể gây thiệt hại về người, tài
sản, môi trường, điều kiện sống và các hoạt động kinh tế - xã hội, bao gồm: bão, áp
thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất do mưa lũ hoặc
dòng chảy, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, nước dâng, xâm nhập mặn, nắng
nóng, hạn hán, rét hại, mưa đá, sương muối, động đất, sóng thần và các loại thiên
tai khác.
3.2. Nguyên nhân biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và gia tăng thiên tai.
3. 2.1. Nguyên nhân biến đổi khí hậu
Hiện nay thì nguyên dân dẫn tới biến đổi khí hậu gồm 2 nguyên nhân
chính:
* Nguyên nhân chủ quan: Nguyên nhân này phần lớn là do sự tác động của
con người vào. Do việc thay đổi mục đích sử dụng đất và nguồn nước và sự gia
tăng lượng khí thải và một số loại khí nhà kính khác từ các hoạt động kinh tế của
con người. Những tác động này sẽ là biến đổi bầu khí quyển của trái đất. Khi mật
độ khí nhà kính vượt mức báo động sẽ làm cho nhiệt độ của trái đất cũng tăng dần
lên. Điều này sẽ làm thay đổi thời tiết ở nhiều vùng trên trái đất.
* Nguyên nhân khách quan: Đây là nguyên nhân do sự biến đổi của tự nhiên
như: sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, trái đất thay đổi quỹ đạo, quá trình
kiến tạo núi và kiến tạo các thềm lục địa, sự biến đổi của nhiều dòng hải lưu và sự
lưu chuyển bên trong của hệ thống khí quyển. Như vậy nguyên nhân dẫn tới biến
đổi khí hậu là do hiện tượng hiệu ứng nhà kính hay còn được gọi là sự nóng lên