M ĐUỞ Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
Bi u đ là c u trúc đ ho dùng đ bi u hi n m t cách tr c quan s li uể ồ ấ ồ ạ ể ể ệ ộ ự ố ệ
th ng kê v quá trình phát tri n c a m t hi n t ng, m i quan h v th i gianố ề ể ủ ộ ệ ượ ố ệ ề ờ
và không gian gi a các hi n t ng. Trong sách giáo khoa Đa lí kinh t xã h i ữ ệ ượ ị ế ộ ở
ph thông trung h c, bi u đ th ng đc s d ng v i các hình th c phong phúổ ọ ể ồ ườ ượ ử ụ ớ ứ
t o đi u ki n đ h c sinh d hi u, d nh các ki n th c đa lí và m i quan hạ ề ệ ể ọ ễ ể ễ ớ ế ứ ị ố ệ
gi a các đi t ng, hi n t ng.ữ ố ượ ệ ượ
Tuy nhiên, vi c xây d ng và s d ng bi u đ c a h c sinh tr ng phệ ự ử ụ ể ồ ủ ọ ở ườ ổ
thông nói chung và Trung tâm GDTX&DN nói riêng còn y u, ch a đc chúế ư ượ
tr ng nhi u. Bi u đ ph n l n v n đc coi là hình nh minh h a ch a đcọ ề ể ồ ầ ớ ẫ ượ ả ọ ư ượ
coi là ngu n tri th c đ h c sinh khai thác, khám phá.ồ ứ ể ọ
Do đó vi c h ng d n h c sinh xây d ng và s d ng các d ng bi u đệ ướ ẫ ọ ự ử ụ ạ ể ồ
trong môn đa lí nhà tr ng ph thông đã và dang đc nhi u giáo viên đa líị ở ườ ổ ượ ề ị
quan tâm. Đc bi t đi v i ch ng trình đa lí 12, vi c rèn cho các em có các kĩặ ệ ố ớ ươ ị ệ
năng v và khai thác tri th c t bi u đ càng có ý nghĩa quan tr ng, t o cho cácẽ ứ ừ ể ồ ọ ạ
em n n t ng ki n th c đ hoàn thi n ch ng trình ph thông và chu n b thi điề ả ế ứ ể ệ ươ ổ ẩ ị ạ
h c. Xu t phát t lí do trên tôi đã ch n đ tài: “ọ ấ ừ ọ ề Ph ng pháp s dung và xâyươ ử
d ng các lo i bi u đ trong d y h c đa lí kinh t - xã h i l p 12 Trungự ạ ể ồ ạ ọ ị ế ộ ớ ở
tâm GDTX&DN Tam Đoả”.
2. M c đích nghiên c uụ ứ
Trên c s nghiên c u lý lu n và th c ti n c a ph ng pháp s d ng vàơ ở ứ ậ ự ễ ủ ươ ử ụ
xây d ng bi u đ trong d y h c Đa lí Kinh t - xã h i nh m đ xu t m t sự ể ồ ạ ọ ị ế ộ ằ ề ấ ộ ố
bi n pháp ph ng pháp s d ng và xây d ng bi u đ có hi u qu trong d y h cệ ươ ử ụ ự ể ồ ệ ả ạ ọ
Đa lí Kinh t - xã h i Trung tâm GDTX&DN Tam Đo.ị ế ộ ở ả
3. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
- H th ng hóa h th ng c s lí lu n c a đ tài và các v n đ liên quan.ệ ố ệ ố ơ ở ậ ủ ề ấ ề
- Nghiên c u, phân tích, kh o sát th c tr ng s d ng và xây d ng bi u đứ ả ự ạ ử ụ ự ể ồ
trong d y h c đa lí kinh t xã h i Trung tâm GDTX&DN Tam Đo.ạ ọ ị ế ộ ở ả
1
- Đ xu t m t s bi n pháp xây d ng và s d ng bi u đ nh m nâng caoề ấ ộ ố ệ ự ử ụ ể ồ ằ
ch t l ng trong d y h c đa lí kinh t xã h i l p 12 Trung tâm GDTX&DNấ ượ ạ ọ ị ế ộ ớ ở
Tam Đo. ả
4. Đi t ng và khách th nghiên c uố ượ ể ứ
4.1. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
Ph ng pháp s d ng và xây d ng bi u đ trong d y h c Đa líươ ử ụ ự ể ồ ạ ọ ị
Kinh t - xã h i Trung tâm GDTX&DN Tam Đo.ế ộ ở ả
4.2. Khách th nghiên c uể ứ
Ph ng pháp s d ng và xây d ng bi u đ trong d y h c đa lí KT - XHươ ử ụ ự ể ồ ạ ọ ị
5. Gi thuy t khoa h cả ế ọ
Ph ng pháp ươ
s d ng và xây d ng ử ụ ự
bi u đ trong d y h c đa lí kinh t xãể ồ ạ ọ ị ế
h i l p 12 Trung tâm GDTX&DN Tam Đo nh ng năm g n đây đã đt đc m tộ ớ ở ả ữ ầ ạ ượ ộ
s k t qu tích c c, song v n còn nh ng t n t i và h n ch nh t đnh khi n choố ế ả ự ẫ ữ ồ ạ ạ ế ấ ị ế
vi c lĩnh h i tri th c c a h c sinh và vi c gi ng d y c a giáo viên hi u qu ch aệ ộ ứ ủ ọ ệ ả ạ ủ ệ ả ư
cao. N u áp d ng m t s ph ng pháp ế ụ ộ ố ươ
s d ng và xây d ng ử ụ ự
bi u đ do tác gi để ồ ả ề
xu t s góp ph n nâng cao hi u qu trong vi c d y và h c đa lí kinh t xã h i ấ ẽ ầ ệ ả ệ ạ ọ ị ế ộ ở
Trung tâm.
6. Gi i h n ph m vi nghiên c u ớ ạ ạ ứ
- Kh o sát th c tr ng ả ự ạ s d ng và xây d ng bi u đ ử ụ ự ể ồ trong d y h c đa líạ ọ ị
kinh t xã h i Trung tâm GDTX&DN Tam Đo trong năm h c 2014- 2015.ế ộ ở ả ọ
- Ph m vi nghiên c u là h c sinh l p 12A và l p 12B Trung tâmạ ứ ọ ớ ớ ở
GDTX&DN Tam Đo năm h c 2014 - 2015.ả ọ
7. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
Quá trình th c hi n đ tài s d ng k t h p các nhóm ph ng pháp nghiênự ệ ề ử ụ ế ợ ươ
c u: ứ
7.1. Nhóm ph ng pháp nghiên c u lý lu nươ ứ ậ
Phân tích sách báo, tài li u nghiên c u, t p chí liên quan t i đ tài. Phânệ ứ ạ ớ ề
lo i, h th ng hóa, khái quát hóa các n i dung v ph ng pháp xây d ng và sạ ệ ố ộ ề ươ ự ử
d ng b n đ trong d y h c đa lí kinh t xã h i l p 12.ụ ả ồ ạ ọ ị ế ộ ớ
2
7.2. Nhóm ph ng pháp nghiên c u th c ti nươ ứ ự ễ
- Ph ng pháp quan sátươ
Quan sát thu th p d li u t th c ti n xây d ng và s d ng bi u đ trongậ ữ ệ ừ ự ễ ự ử ụ ể ồ
d y h c đa lí kinh t xã h i l p 12ạ ọ ị ế ộ ớ
- Ph ng pháp đi u tra b ng phi u h iươ ề ằ ế ỏ
Xây d ng các phi u đi u tra, b ng h th ng câu h i đ kh o sát các điự ế ề ằ ệ ố ỏ ể ả ố
t ng: cán b qu n lý, giáo viên ch nhi m l p, t tr ng chuyên môn và m tượ ộ ả ủ ệ ớ ổ ưở ộ
s đi t ng có liên quan.ố ố ượ
- Ph ng pháp phân tích và t ng k t kinh nghi m giáo d c ươ ổ ế ệ ụ
T ng k t kinh nghi m công tác xây d ng và s d ng bi u đ trong d yổ ế ệ ự ử ụ ể ồ ạ
h c đa lí kinh t xã h i trong d y h c đa lí 12 c a giáo viên gi ng d y.ọ ị ế ộ ạ ọ ị ủ ả ạ
7.3. Ph ng pháp th ng kê toán h c ươ ố ọ
S d ng ph ng pháp th ng kê toán h c đ x lý các s li u thông quaử ụ ươ ố ọ ể ử ố ệ
phi u đi u tra à th c nghi m s ph mế ề ự ệ ư ạ .
8. C u trúc đ tàiấ ề
Ngoài ph n M đu, K t lu n và Khuy n ngh , Tài li u tham kh o và Phầ ở ầ ế ậ ế ị ệ ả ụ
l c, đ tài đc trình bày trong 3 ch ng.ụ ề ượ ươ
Ch ng 1ươ : C s lý lu n v ph ng pháp s d ng và xây d ng bi u đơ ở ậ ề ươ ử ụ ự ể ồ
trong d y h c Đa lí KT - XH l p 12ạ ọ ị ớ
Ch ng 2:ươ Th c tr ng s d ng và xây d ng bi u đ trong d y h c đa líự ạ ử ụ ự ể ồ ạ ọ ị
KT- XH l p 12 ớ ở trung tâm GDTX&DN Tam Đo, t nh Vĩnh Phúc.ả ỉ
Ch ng 3:ươ Ph ng pháp xây d ng bi u đ trong d y h c Đa lí KT - XHươ ự ể ồ ạ ọ ị
l p 12.ớ
3
CH NG I. C S LÍ LU N V PH NG PHÁP S D NG VÀƯƠ Ơ Ở Ậ Ề ƯƠ Ử Ụ
XÂY D NG BI U Đ TRONG D Y H C ĐA LÍ KINH T XÃ H I L PỰ Ể Ồ Ạ Ọ Ị Ế Ộ Ớ
12
1.1. Quan ni m và các lo i bi u đ th ng s d ng trong d y h cệ ạ ể ồ ườ ử ụ ạ ọ
Đa lý kinh t - xã h iị ế ộ
1.1.1. Quan ni m v bi u đệ ề ể ồ
Tr c h t, theo t đi n Toán h c thì “Bi u đ là m t ph ng ti n bi uướ ế ừ ể ọ ể ồ ộ ươ ệ ể
di n s ph thu c gi a các đi t ng”. Theo t đi n c a Pháp thì “Bi u đ làễ ự ụ ộ ữ ố ượ ừ ể ủ ể ồ
m t lo i đ ho ho c s đ cho phép di n t quá trình phát tri n c a m t hi nộ ạ ồ ạ ặ ơ ồ ễ ả ể ủ ộ ệ
t ng, s so sánh hai y u t ho c s s p x p t ng đi c a các b ph n trongượ ự ế ố ặ ự ắ ế ươ ố ủ ộ ậ
m t t ng th .”ộ ổ ể
Trong m t s giáo trình B n đ h c c a n c ngoài và trong n c cũng cóộ ố ả ồ ọ ủ ướ ướ
đ c p đn bi u đ và coi bi u đ nh là m t ph ng ti n, m t lo i kí hi u đề ậ ế ể ồ ể ồ ư ộ ươ ệ ộ ạ ệ ể
bi u hi n trên b n đ. Đ th và bi u đ ph n ánh các s li u th ng kê khácể ệ ả ồ ồ ị ể ồ ả ố ệ ố
nhau nh dân s , di n tích đt canh tác, s n l ng lúa, …trên m t lãnh th cư ố ệ ấ ả ượ ộ ổ ụ
th . B i v y chúng th ng đc s d ng trên B n đ kinh t - xã h i, trong cácể ở ậ ườ ượ ử ụ ả ồ ế ộ
t p Át lát ho c sách giáo khoa (SGK).ậ ặ
T nh ng quan ni m trên có th rút ra m t s đc đi m c b n sau c a bi uừ ữ ệ ể ộ ố ặ ể ơ ả ủ ể
đ:ồ
- Bi u đ là m t hình v ho c m t c u trúc đ ho (ch y u dùng các kíể ồ ộ ẽ ặ ộ ấ ồ ạ ủ ế
hi u hình h c) đ bi u hi n v l ng c a hi n t ng, trong đó m t l ng cóệ ọ ể ể ệ ề ượ ủ ệ ượ ặ ượ
m i quan h ch t ch v i m t ch t.ố ệ ặ ẽ ớ ặ ấ
- Bi u đ bi u hi n m i quan h gi a các hi n t ng và các quá trình đaể ồ ể ệ ố ệ ữ ệ ượ ị
lý.
Trong d y h c đa lý nói chung và Đa lý kinh t - xã h i nói riêngạ ọ ị ị ế ộ
th ng s d ng r t nhi u s li u th ng kê v quá trình phát tri n c a hi nườ ử ụ ấ ề ố ệ ố ề ể ủ ệ
t ng, đng l c và m i quan h gi a các hi n t ng t nhiên, kinh t - xãượ ộ ự ố ệ ữ ệ ượ ự ế
h i. Do đó, vi c tr c quan hoá s li u th ng kê thành các lo i bi u đ trongộ ệ ự ố ệ ố ạ ể ồ
d y h c đa lý là r t c n thi t đ lĩnh h i ki n th c d h n và làm tăng h ngạ ọ ị ấ ầ ế ể ộ ế ứ ễ ơ ứ
thú h c t p cho các em.ọ ậ
4
1.1.2. Ý nghĩa và vai trò c a bi u đ trong d y h c Đa lí l p 12 THPTủ ể ồ ạ ọ ị ớ
Bi u đ trong gi ng d y Đa lí kinh t xã h i THPT có vai trò to l n đnể ồ ả ạ ị ế ộ ớ ế
vi c nâng cao ch t l ng d y h c đa lí. Bi u đ là ph ng ti n tr c quan cácệ ấ ượ ạ ọ ị ể ồ ươ ệ ự
s li u th ng kê nên c n h ng d n cho h c sinh khai thác ngu n ki n th c nố ệ ố ầ ướ ẫ ọ ồ ế ứ ẩ
gi u trong bi u đ. Đng th i trong quá trình s d ng ngoài vi c h c sinh dùngấ ể ồ ồ ờ ử ụ ệ ọ
đ khai thác ki n th c thì bi u đ còn là ph ng ti n tr c quan đ HS rèn luy nể ế ứ ể ồ ươ ệ ự ể ệ
kĩ năng: X lí và phân tích s li u th ng kê. ử ố ệ ố
- Bi u đ là ph ng ti n đ h c sinh khai thác tri th cể ồ ươ ệ ể ọ ứ
Trong quá trình gi ng d y đa lí kinh t xã h i, n u ch s d ng các sả ạ ị ế ộ ế ỉ ử ụ ố
li u th ng kê đn thu n đ minh h a thì bài h c s tr nên khô khan, khó nh ,ệ ố ơ ầ ể ọ ọ ẽ ở ớ
khó hi u nh t là đi v i b ng s li u th ng kê ph c t p. Chính vì v y vi c cể ấ ố ớ ả ố ệ ố ứ ạ ậ ệ ụ
th hóa và tr c quan hóa các s li u th ng kê thành các d ng bi u đ r i t cácể ự ố ệ ố ạ ể ồ ồ ừ
bi u đ giáo viên h ng d n h c sinh phân tích r i rút ra các ki n th c đa lí.ể ồ ướ ẫ ọ ồ ế ứ ị
Do v y bi u đ đã tr thành ngu n tri th c, m t ph ng ti n tr c quan có tácậ ể ồ ở ồ ứ ộ ươ ệ ự
d ng minh h a các hi n t ng đa lí v m t s l ng.ụ ọ ệ ượ ị ề ặ ố ượ
- Bi u đ là ph ng ti n đ h c sinh rèn luy n kĩ năngể ồ ươ ệ ể ọ ệ
Trong quá trình d y h c vi c rèn luy n cho h c sinh nh ng kí năng, kĩ x oạ ọ ệ ệ ọ ữ ả
là r t quan tr ng. Vi c hình thành và rèn luyên kĩ năng đa lí không tách r i màấ ọ ệ ị ờ
g n li n v i vi c hình thành ki n th c. N u h c sinh tích c c tham gia vào làmắ ề ớ ệ ế ứ ế ọ ự
vi c v i SGK, làm vi c v i các hình minh h a, các l c đ, bi u đ đ t đóệ ớ ệ ớ ọ ượ ồ ể ồ ể ừ
khai thác các ki n th c khác nhau và nh v y các kĩ năng c a h c sinh đc rènế ứ ư ậ ủ ọ ượ
luy n. Vi c h c sinh hoàn thi n các câu h i, bài t p nhà s có tác d ng t t đệ ệ ọ ệ ỏ ậ ở ẽ ụ ố ể
c ng c các ki n th c đã h c trên l p. Đng th i có tác d ng tích c c c ng c ,ủ ố ế ứ ọ ớ ồ ờ ụ ự ủ ố
rèn luy n kĩ năng làm vi c v i bi u đ c a h c sinh.ệ ệ ớ ể ồ ủ ọ
1.1.3. Các lo i bi u đ ạ ể ồ
Trên th c t có nhi u cách phân lo i bi u đ khác nhau nh : phân lo iự ế ề ạ ể ồ ư ạ
theo b n ch t, phân lo i theo n i dung, hình th c,…c a các s v t, hi n t ngả ấ ạ ộ ứ ủ ự ậ ệ ượ
đa lý.ị
1.1.3.1. Phân lo i theo b n ch t c a s v t, hi n t ng đa lýạ ả ấ ủ ự ậ ệ ượ ị
Phân lo i theo ki u này bao g m: bi u đ đng thái, bi u đ c c u, bi uạ ể ồ ể ồ ộ ể ồ ơ ấ ể
đ so sánh, bi u đ m i quan h …ồ ể ồ ố ệ
5