I. ĐT V N Đ Ặ Ấ Ề
Trong nh ng năm g n đây, Đng và nhà n c ta đc bi t coi tr ng sữ ầ ả ướ ặ ệ ọ ự
nghi p giáo d c - đào t o, coi con ng i là m c tiêu, là đng l c c a s phátệ ụ ạ ườ ụ ộ ự ủ ự
tri n; coi ểgiáo d c - đào t o là qu c sách hàng đuụ ạ ố ầ ; và mu n ti n hành côngố ế
nghi p hoá, hi n đi hoá th ng l i ph i phát tri n m nh GD - ĐTệ ệ ạ ắ ợ ả ể ạ . Đây chính
là nh ng c h i, nh ng thách th c m i đòi h i ngành GD -ĐT ph i có nhi uữ ơ ộ ữ ứ ớ ỏ ả ề
đi m i, trong đó có đi m i v ch ng trình, sách giáo khoa và ph ngổ ớ ổ ớ ề ươ ươ
pháp d y h c. ạ ọ
Trong Đi u 24, m c 2 Lu t giáo d c (ề ụ ậ ụ do Qu c h i khoá X thông quaố ộ )
cũng đã ch rõ: ỉPh ng pháp giáo d c ph thông ph i phát huy tính tích c c,ươ ụ ổ ả ự
ch đng, sáng t o c a h c sinh; phù h p v i đc đi m c a t ng l p h c,ủ ộ ạ ủ ọ ợ ớ ặ ể ủ ừ ớ ọ
t ng môn h c; b i d ng ph ng pháp t h c, rèn luy n kĩ năng v n d ngừ ọ ồ ưỡ ươ ự ọ ệ ậ ụ
ki n th c vào th c ti n.ế ứ ự ễ
Trong th c t , rèn luy n kĩ năng cho h c sinh nói chung và rèn luy n kĩự ế ệ ọ ệ
năng d y h c văn thuy t minh nói riêng là m t v n đ t o ra nhi u s lúngạ ọ ế ộ ấ ề ạ ề ự
túng cho ng i d y cũng nh ng i h c. Trong ch ng trình Ng vănườ ạ ư ườ ọ ươ ữ
THCS, văn thuy t minh đc h c sinh ti p c n l p 7, nâng cao d n l p 8ế ượ ọ ế ậ ở ớ ầ ở ớ
và 9. V i m t h th ng xâu chu i nh v y, vi c rèn luy n kĩ năng làm vănớ ộ ệ ố ỗ ư ậ ệ ệ
thuy t minh ph i đc th c hi n m t cách c b n, có h th ng, có s đuế ả ượ ự ệ ộ ơ ả ệ ố ự ầ
t c a ng i d y và có tính tích c c, ch đng c a ng i h c.ư ủ ườ ạ ự ủ ộ ủ ườ ọ
Chúng tôi xin nêu ra m t s t n t i trong d y h c văn thuy t minh:ộ ố ồ ạ ạ ọ ế
- Nhi u giáo viên th đng v n d ng r p khuôn sách thi t k . Ch aề ụ ộ ậ ụ ậ ế ế ư
th t s coi tr ng m c tiêu c a đi m i ph ng pháp d y h c là rènậ ự ọ ụ ủ ổ ớ ươ ạ ọ
luy n t duy, kĩ năng th c hành cho h c sinh.ệ ư ự ọ
- Nhi u giáo viên v n s d ng mô hình giáo án cũ, lên l p máy móc.ề ẫ ử ụ ớ
- Giáo viên cũng nh h c sinh ng i l p dàn ý.ư ọ ạ ậ
- V n s ng tr c ti p cũng nh gián ti p c a h c sinh v các đi t ngố ố ự ế ư ế ủ ọ ề ố ượ
còn h n ch r t nhi u.ạ ế ấ ề
Xu t phát t m c tiêu và th c ti n nói trên, chúng tôi th y c n ph i tìmấ ừ ụ ự ễ ấ ầ ả
ra ph ng pháp làm th nào đ ươ ế ể rèn luy n kĩ năng d y h c văn thuy tệ ạ ọ ế
1
minh đt hi u qu cao nh t. T o cho các em nh ng kĩ năng c b n, hạ ệ ả ấ ạ ữ ơ ả ệ
th ng và d dàng h n khi ti p c n làm văn thuy t minh.ố ễ ơ ế ậ ế
- V gi i h n nghiên c u c a đ tài:ề ớ ạ ứ ủ ề
Làm rõ n i dung quan đi m: Rèn luy n kĩ năng d y – h c văn thuy tộ ể ệ ạ ọ ế
minh trong ch ng trình Ng văn THCS v i yêu c u tăng d n theo su tươ ữ ớ ầ ầ ố
các kh i l p. (L p 7, 8, 9).ố ớ ớ
2. Nghiên c u th c ti n và tìm l i gi i đáp cho nh ng khó khăn, v ngứ ự ễ ờ ả ữ ướ
m c n y sinh trong th c t d y h c văn thuy t minh – Ng văn THCS .ắ ả ự ế ạ ọ ế ữ
3. Đa ra nh ng đnh h ng c th cho vi c xây d ng bài d y nh mư ữ ị ướ ụ ể ệ ự ạ ằ
m c đích ph c v cho vi c rèn luy n kĩ năng làm văn thuy t minh, ti nụ ụ ụ ệ ệ ế ế
t i nâng cao ch t l ng d y h c môn Ng văn tr ng THCS hi nớ ấ ượ ạ ọ ữ ở ườ ệ
nay.
1.C s lí lu nơ ở ậ
-Văn b n thuy t minh là ki u văn b n l n đu tiên đoc đa vào ch ngả ế ể ả ầ ầ ự ư ươ
trình t p làm văn THCS Vi t Nam.đây là lo i văn b n thông d ng, có ph mậ ở ệ ạ ả ụ ạ
vi s d ng r t ph bi n trong đi s ng , t lâu nhi u n c trên th gi i...ử ụ ấ ổ ế ờ ố ừ ề ướ ế ớ
-Văn b n thuy t minh là văn b n trình bày tính ch t, c u t o , cách dùngả ế ả ấ ấ ạ
cùng quy lu t phát tri n, bi n hoá c a s v t, nh m cung c p tri th c,ậ ể ế ủ ự ậ ằ ấ ứ
h ng d n cách s d ng cho con ng i.....ướ ẫ ử ụ ườ
-Khác v i văn b n ngh lu n, t s , miêu t , bi u c m....văn b n thuy tớ ả ị ậ ự ự ả ể ả ả ế
minh ch y u trình bày tri th c m t cách khách quan , khoa h c, nâng caoủ ế ứ ộ ọ
năng l c t duy và bi u đt cho h c sinh.Lo i văn b n này v n không gì xaự ư ể ạ ọ ạ ả ố
l i v i h c sinh.Bài gi ng c a th y cô thu c t t c các b môn đ là thạ ớ ọ ả ủ ầ ộ ấ ả ộ ề ị
ph m t t cho h c sinh..Lo i văn này giúp h c sinh quen l i làm văn có triạ ố ọ ạ ọ ố
th c, có tính khách quan, khoa h c, chính xác.ứ ọ
Trên c s lí thuy t v ho t đng d y h c theo tinh th n đi m i, s phânơ ở ế ề ạ ộ ạ ọ ầ ổ ớ ẽ
tích m t cách c th quan đi m tăng c ng kĩ năng làm văn thuy t minhộ ụ ể ể ườ ế
trong ch ng trình Ng văn THCS . Qua đó, góp ph n giúp giáo viên d yươ ữ ầ ạ
môn Ng văn nh n th c m t cách đy đ, sâu s c h n v tính c n thi t ph iữ ậ ứ ộ ầ ủ ắ ơ ề ầ ế ả
rèn luy n kĩ năng làm văn thuy t minh cho h c sinh nh m nâng cao ch tệ ế ọ ằ ấ
l ng d y h c hi n nay.ượ ạ ọ ệ
2
2.C s th c ti n:ơ ở ự ễ
-Thông qua ki u bài d y này, giáo viên ph i cho h c sinh th y đây là m tể ạ ả ọ ấ ộ
lo i văn b n khác h n v i t s , miêu t , ngh lu n, văn b n hành chính côngạ ả ẳ ớ ự ự ả ị ậ ả
v ...ụ
-H c sinh đã h c cách gi i thích trong văn ngh lu n.Nh ng ngh lu n gi iọ ọ ả ị ậ ư ị ậ ả
thích ch y u là dùng d n ch ng , lí l đ làm sáng t v n đ. văn b nủ ế ẫ ứ ẽ ể ỏ ấ ề ở ả
thuy t minh l i là gi i thích b ng c ch , quy lu t c a s v t, cách th cế ạ ả ằ ơ ế ậ ủ ự ậ ứ
khoa h c khác v i gi i thích trong ngh lu n nh m phát bi u quan đi m.ọ ớ ả ị ậ ằ ể ể
-M c đích c a ki u bài này là gi i thi u , làm cho h c sinh làm quen v iụ ủ ể ớ ệ ọ ớ
các m u văn b n thuy t minh thông d ng.Tôi xin nêu ra m t s t n t i trongẫ ả ế ụ ộ ố ồ ạ
d y h c văn thuy t minh:ạ ọ ế
- Nhi u giáo viên th đng v n d ng r p khuôn sách thi t k . Ch aề ụ ộ ậ ụ ậ ế ế ư
th t s coi tr ng m c tiêu c a đi m i ph ng pháp d y h c là rènậ ự ọ ụ ủ ổ ớ ươ ạ ọ
luy n t duy, kĩ năng th c hành cho h c sinh.ệ ư ự ọ
- Nhi u giáo viên v n s d ng mô hình giáo án cũ, lên l p máy móc.ề ẫ ử ụ ớ
- Giáo viên cũng nh h c sinh ng i l p dàn ý.ư ọ ạ ậ
- V n s ng tr c ti p cũng nh gián ti p c a h c sinh v các đi t ngố ố ự ế ư ế ủ ọ ề ố ượ
còn h n ch r t nhi u.ạ ế ấ ề
II. N I DUNGỘ
1. PH NG PHÁP NGHIÊN C U.ƯƠ Ứ
1. Ph ng pháp nghiên c u lí thuy t: T p h p, phân lo i, x lí các vănươ ứ ế ậ ợ ạ ử
b n, tài li u, sách giáo khoa, sách giáo viên,...ả ệ
2. Ph ng pháp đi u tra, kh o sát th c t : Thông qua d gi , thao gi ngươ ề ả ự ế ự ờ ả
c m, s d ng phi u tr c nghi m,...ụ ử ụ ế ắ ệ
3. Ph ng pháp so sánh, đi chi u.ươ ố ế
4. Ph ng pháp th c nghi m: D y th nghi m th c t .ươ ự ệ ạ ể ệ ự ế
2. ĐNH H NG BÀI LÀMỊ ƯỚ
3
Tr c tiên, c n xác đnh chính xác và rõ ràng đi t ng c n thuy tướ ầ ị ố ượ ầ ế
minh là đi t ng nào? C n thuy t minh đi u gì ?ố ượ ầ ế ề
Ví dụ : Mu n thuy t minh v tác h i c a thu c lá thì ng i làm bàiố ế ề ạ ủ ố ườ
thuy t minh ph i hi u đc tác h i c a thu c lá đi v i s c kho , đi v iế ả ể ượ ạ ủ ố ố ớ ứ ẻ ố ớ
kinh t , đi v i môi tr ng. Sau đó, ng i vi t c n ph i n m đc m cế ố ớ ườ ườ ế ầ ả ắ ượ ụ
đích c a bài vi t là gì, vi t cho ai. Tu theo s thích, trình đ c a ng i đc,ủ ế ế ỳ ở ộ ủ ườ ọ
ta có th l a ch n n i dung, xây d ng b c c và ch n các hình th c di n đtể ự ọ ộ ự ố ụ ọ ứ ễ ạ
thích h p.ợ
Có đnh h ng đúng, rõ, chúng ta m i có c s b t tay vào chu n b tị ướ ớ ơ ở ắ ẩ ị ư
li u cho bài vi t.ệ ế
3. S U T M, GHI CHÉP VÀ L A CH N CÁC T LI U CHO BÀI VI TƯ Ầ Ự Ọ Ư Ệ Ế
Tìm và l a ch n t li u là b c quy t đnh đ xây d ng n i dung bàiự ọ ư ệ ướ ế ị ể ự ộ
vi t.ế
Có th tìm t li u bài vi t b ng nhi u con đng khác nhau:ể ư ệ ế ằ ề ườ
+ Đ thông tin đa ra thuy t minh có s c thuy t ph c cao, c n ph iể ư ế ứ ế ụ ầ ả
đn t n n i ho c ti p c n đi t ng đ quan sát, đi u tra, t o n t ng c mế ậ ơ ặ ế ậ ố ượ ể ề ạ ấ ượ ả
xúc v điề ố t ng đó.ượ
Ví dụ: Gi i thi u v ớ ệ ề Hu , ếtác gi không th ch ng i nhà đc tả ể ỉ ồ ở ọ ư
li u, xem ti vi mà ph i là ng i đã t ng đn ệ ả ườ ừ ế Hu , ếcó c m nh n sâu s c v tả ậ ắ ề ự
nhiên, ki n trúc, đc s n, anh hùng c a ế ặ ả ủ Huế thì m i t o nên m t văn b nớ ạ ộ ả
v ềHu ế có s c h p d n m i ng i. ứ ấ ẫ ọ ườ
+ Nghe ng i khác k , miêu t v đi t ng.ườ ể ả ề ố ượ
+ Đc các tài li u c a ng i đi tr c vi t v đi t ng, s u t mọ ệ ủ ườ ướ ế ề ố ượ ư ầ
nh ng ý ki n, truy n k , th ca ph m bình và th ng ngo n v đi t ng.ữ ế ệ ể ơ ẩ ưở ạ ề ố ượ
+ Ngu n t li u phong phú, đa d ng, song trong quá trình vi t văn b nồ ư ệ ạ ế ả
thuy t minh ng i vi t văn b n ch nên ch n nh ng t li u đc s c, đi nế ườ ế ả ỉ ọ ữ ư ệ ặ ắ ể
hình, nh ng t li u gây n t ng m nh v i ng i đc. Dung l ng t li uữ ư ệ ấ ượ ạ ớ ườ ọ ượ ư ệ
c n tùy thu c vào trình đ, s thích c a ng i đc, m c đích c a bài vi t vàầ ộ ộ ở ủ ườ ọ ụ ủ ế
khuôn kh cho phép c a bài vi t.ổ ủ ế
4. L P DÀN Ý:Ậ
4
a. M c đích c a vi c l p dàn ýụ ủ ệ ậ
Nh n th c đ th u đáo xong, s là b c l p dàn ý. R t nhi u ng iậ ứ ề ấ ẽ ướ ậ ấ ề ườ
khi làm bài làm văn không bao gi ch u làm vi c này c . Vì v y, bài làmờ ị ệ ả ậ
th ng l n x n, các ý trùng nhau, không có s cân đi, th m chí còn có nhi uườ ộ ộ ự ố ậ ề
thi u sót v ý. Đó là nh ng bài làm l ch yêu c u, xa tr ng tâm đ ra.ế ề ữ ệ ầ ọ ề
Th t ra làm đc m t dàn ý t t không ph i d . Ng i làm bài mu n cóậ ượ ộ ố ả ễ ườ ố
m t dàn ý t t thì ngoài vi c nghiên c u kĩ đ ra đ lĩnh h i sáng t o yêu c uộ ố ệ ứ ề ể ộ ạ ầ
c a đ, còn ph i có thói quen b trí khoa h c. Chính vì v y, có nhi u h củ ề ả ố ọ ậ ề ọ
sinh cho r ng: Th i gian làm bài r t h n ch , ch m t, hai ti t, n u còn ph iằ ờ ấ ạ ế ỉ ộ ế ế ả
l p dàn ý thì lãng phí m t m t th i gian quý báu ! S th t không ph i nhậ ấ ộ ờ ự ậ ả ư
v y; ng c l i là khác. Dàn ý là n i dung s l c c a bài văn. Nói cáchậ ượ ạ ộ ơ ượ ủ
khác, đó là h th ng nh ng suy nghĩ, tìm tòi, nh n xét, đánh giá c a h c sinhệ ố ữ ậ ủ ọ
d a trên yêu c u c th c a đ bài. Dàn bài trong bài t p làm văn ch ng khácự ầ ụ ể ủ ề ậ ẳ
nào b n thi t k xây d ng m t ngôi nhà, b n k ho ch s n xu t c a m tả ế ế ự ộ ả ế ạ ả ấ ủ ộ
xí nghi p đ th c hi n ch tiêu s n xu t.ệ ể ự ệ ỉ ả ấ
Ngay nh ng nhà văn l n, nh ng ng i đã b ra r t nhi u s c laoữ ớ ữ ườ ỏ ấ ề ứ
đng đ sáng t o nên nh ng tác ph m b t h , cũng luôn nh n m nh vai tròộ ể ạ ữ ẩ ấ ủ ấ ạ
quan tr ng c a dàn ý: G t - t , nhà văn n i ti ng c a Đc qu quy t: ọ ủ ớ ơ ổ ế ủ ứ ả ế T tấ
c đu l thu c vào b c cả ề ệ ộ ố ụ . Đôttôiépxki, nhà văn Nga n i ti ng c a th kổ ế ủ ế ỉ
XX c ao: ướ N u tìm đc m t b n b c c đt thì công vi c s nhanh nhế ượ ộ ả ố ụ ạ ệ ẽ ư
tr t trên băng. ượ Còn Ipxen, m t nhà văn n i ti ng khác c a Th y Đi n đã độ ổ ế ủ ụ ể ể
h n m t năm lao đng xây d ng b c c cho b n tr ng ca và ông đã hoànẳ ộ ộ ự ố ụ ả ườ
thành b n tr ng ca đó trong ba tháng. ả ườ
S dĩ m i ng i đu nh n m nh vai trò c a dàn ý chính vì v trí đcở ọ ườ ề ấ ạ ủ ị ặ
bi t quan tr ng c a nó. L p dàn ý tr c khi vi t bài có nh ng cái l i sau:ệ ọ ủ ậ ướ ế ữ ợ
- Nhìn đc m t cách bao quát, toàn c c n i dung ch y u và nh ngượ ộ ụ ộ ủ ế ữ
yêu c u c b n mà bài làm c n đt đc, đng th i cũng th y đc m c đầ ơ ả ầ ạ ượ ồ ờ ấ ượ ứ ộ
gi i quy t v n đ s ngh lu n và đáp ng nh ng yêu c u mà đ bài đt ra,ả ế ấ ề ẽ ị ậ ứ ữ ầ ề ặ
nh ng đi m nào c n b sung, s a đi cho hoàn thi n. Nh đó s tránh đcữ ể ầ ổ ử ổ ệ ờ ẽ ượ
tình tr ng ạ
5