S GIO DC & ĐO TO NGH AN
TRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG
SÁNG KIẾN KINH NGHIM
Đề tài:
“GIO DC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ THIÊN TAI QUA
CÁC BÀI HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 12”
(LĨNH VỰC: ĐỊA LÍ)
Tác giả: 1. Phạm Thị Yến
2. Trương Tô Hoài
Tổ chuyên môn: Khoa học xã hội
Điện thoại: 0919567947; 0915128930
Năm học: 2020 - 2021
1
MC LC
I. PHẦN M ĐẦU ..................................................................................... ..4
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 4
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài ..................................................................... 5
2.1. Mục tiêu .................................................................................................. 5
2.2. Nhiệm vụ ................................................................................................. 5
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài .......................................................................... 5
4. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................ 5
5. Phương pháp nghiên cứu. ........................................................................... 6
6. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu ........................................................... 6
II. PHẦN NỘI DUNG .................................................................................. 6
1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc giáo dục kĩ năng phòng chống thiên tai
qua các bài học Địa lí lớp 12 .......................................................................... 6
1.1. Thiên tai và các loại thiên tai thường có ở Việt Nam ............................... 6
1.1.1 Khái niệm thiên tai ................................................................................ 6
1.1.2. Các loại hình thiên tai thường gặp ở Việt Nam ..................................... 6
1.1.2.1. Bão .................................................................................................... 6
1.1.2.2. Ngập lụt ............................................................................................. 7
1.1.2. 3. Lũ quét ............................................................................................. 9
1.1.2. 4. Hạn hán .......................................................................................... 10
1.1.2.5. Động đất .......................................................................................... 11
1.1.2.6. Sương muối, sương giá .................................................................... 12
1.2. Những hậu quả của thiên tai .................................................................. 13
2. Những kỹ năng phòng chống thiên tai. ..................................................... 14
2.1. Khái niệm kỹ năng ................................................................................ 14
2.2. Khái niệm kỹ năng phòng chống thiên tai .............................................. 14
2.3. Những kỹ năng phòng chống thiên tai ................................................... 14
2.3.1. Kỹ năng phòng chống bão .................................................................. 14
2.3.2. Kỹ năng phòng chống lũ ..................................................................... 15
2
2.3.3. Kỹ năng phòng chống ngập lụt ........................................................... 16
2.3.4. Kỹ năng phòng chống hạn hán ............................................................ 17
2.3.5. Kỹ năng phòng chống động đất .......................................................... 17
3. Tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai qua các bài dạy
Địa Lí 12 ...................................................................................................... 17
4. Thực trạng vấn đề ..................................................................................... 18
4.1 Đặc điểm nhận thức của học sinh ........................................................... 18
4.2. Mục đích, nội dung, phương pháp điều tra............................................. 18
4.2.1. Mục đích điều tra ................................................................................ 18
4.2.2.Nội dung điều tra ................................................................................. 18
4.2.3.Phương pháp điều tra ........................................................................... 19
4.2.4. Tổ chức điều tra .................................................................................. 19
4.2.5. Kết quả điều tra .................................................................................. 19
5. Các biện pháp giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai qua các bài dạy Địa
lí lớp 12 .................................................................................................. 20
5.1. Nguyên tắc lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai
qua môn Địa lí lớp 12 ................................................................................... 20
5.1. 1. Bám sát nội dung chương trình Địa lí lớp 12 ..................................... 20
5.1.2. Những vấn đề, những nội dung và vấn đề có liên quan đến thiên tai mà
sách giáo khoa Địa lí 12 có đề cập ................................................................ 20
5.1.3. Không làm biến tính nội dung môn học, không biến bài học Địa lí 12
thành bài giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai ........................................ 21
5.1.4. Kế thừa và phát huy những kiến thức về phòng chống thiên tai đã có
ở học sinh, tăng cường liên hệ thực tế địa phương ........................................ 21
5.2. Các nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai trong chương trình
Địa lí lớp 12 ................................................................................................. 21
5.2.1. Cơ sở xác định nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai ....... 21
5.2.2. Xác định nội dung cụ thể về giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai
3
trong chương trình sách giáo khoa Địa lý lớp 12. ......................................... 22
5.3. Các phương pháp giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai qua bài dạy
Địa lí lớp 12 ................................................................................................. 24
5.3.1. Yêu cầu phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình Địa lí lớp 12....24
5.3.2.Yêu cầu đảm bảo tạo điều kiện cho học sinh tích cực hóa trong học tập 24
5.4. Một số cách và mẫu ví dụ về giáo dục kĩ năng phòng chống thiên tai thích
hợp và hiệu quả qua bài dạy Địa lí lớp 12........................................................25
5.4.1. Mẫu ví dụ về cách tổ chức trò chơi Yes or No .................................. 25
5.4.2. Mẫu ví dụ về cách đánh giá tiếp thu phòng chống các loại thiên tai .. 26
5.4.3 Mẫu ví dụ cách tổ chức hoạt động cặp đôi. Tôi là ai?.............................28
5.4.4 Mẫu ví dụ cách tổ chức hoạt động nhóm kết hợp các phương pháp khác
để dạy trực tiếp..............................................................................................28
5.5. Thực nghiệm sư phạm ........................................................................... 45
5.5.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................ 45
5.5.2. Nguyên tắc thực nghiệm ..................................................................... 45
5.5.3 . Nội dung thực nghiệm ....................................................................... 45
5.5.4. Đối tượng thực nghiệm ....................................................................... 45
5.5.5. Nhận xét kết quả thực nghiệm ............................................................ 45
5.5.5.1. Nhận xét về định lượng.................................................................... 45
5.5.5.2. Nhận xét về định tính ....................................................................... 47
III. KẾT LUẬN V KIẾN NGHỊ ............................................................. 48
1. Kết luận .................................................................................................... 48
2. Kiến nghị .................................................................................................. 48
2.1. Đối với nhà trường ................................................................................ 48
2.2. Đối với giáo viên ................................................................................... 48
DANH MC TI LIU THAM KHẢO ................................................... 49
4
I. PHẦN M ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Biến đổi khí hậu toàn cầu là một trong những vấn đề được nhiều nước trên trên
thế giới quan tâm. Đặc biệt là biểu hiện của nó chính là thiên tai ngày càng trở nên
khốc liệt hơn về cường độ cũng như phạm vi ảnh hưởng. Báo cáo môi trường quốc
gia mới đây nhất khẳng định: Biến đổi khí hậu là nguyên nhân gây ra những thiên tai
lớn, dị thường, vượt qua những hiểu biết hiện tại của con người như: bão, lũ, động
đất, sóng thần... xảy ra thường xuyên hơn tại nhiều nơi trên thế giới và cùng với nó,
thiệt hại về kinh tế cũng như sinh mạng ngày một nhiều hơn, diễn biến phức tạp hơn,
gây hậu quả khó lường.
Việt Nam nằm ở vùng nội chí tuyến, với khí hậu nhiệt đới gió mùa, là một
trong 5 trung tâm bão lớn của thế giới, hàng năm nước ta phải đối mặt với nhiều loại
hình thiên tai thường xuyên như: áp thấp nhiệt đới, bão, lũ, lũ quét, ngập lụt, lốc xoáy,
mưa đá, động đất, sạt lở đất, hạn hán, cháy rừng, xâm nhập mặn… Những năm gần
đây diễn biến thiên tai và thời tiết lại ngày càng có nhiều biểu hiện bất thường và
phức tạp hơn, đó là sự đa dạng về loại hình, sự gia tăng về cường độ và tần suất thiên
tai. Theo số liệu thống kê trong hơn 30 năm qua, thiên tai xảy ra ở khắp các khu vực
trên cả nước đã gây ra nhiều tổn thất về người, tài sản, cơ sở hạ tầng, về kinh tế, văn
hóa, xã hội, tác động xấu đến môi trường, đẩy một bộ phận dân chúng quay trở lại
ranh giới nghèo đói. Có thể nói thiệt hại do thiên tai gây ra là rất nghiêm trọng, tuy
nhiên ý thức của người dân về phòng chống thiên tai lại còn rất nhiều hạn chế. Vì vậy
việc tuyên truyền và giáo dục những kỹ năng phòng chống thiên tai cho toàn dân, đặc
biệt đưa nội dung này vào trường học để giáo dục, rèn luyện cho học sinh có ý nghĩa
vô cùng quan trọng và cấp thiết của nhà trường phổ thông.
Trong những năm gần đây, vấn đề phòng chống thiên tai đã nhận được sự
quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng và Nhà nước thể hiện qua nhiều chương trình,
chiến lược tầm cỡ quốc gia để cùng với người dân đối mặt với thách thức to lớn này
như: Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, Chiến lược quốc
gia về biến đổi khí hậu...trong đó chủ trương phòng chống và giảm nhẹ hậu quả thiên
tai dựa vào cộng đồng được đặc biệt nhấn mạnh.
Địa lí là một trong những môn học có cơ hội giáo dục kỹ năng phòng chống
thiên tai tốt cho học sinh, vì nội dung môn học có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến
thiên tai. Tuy nhiên dạy học môn Địa lí suốt thời gian dài chưa quan tâm mấy đến vấn
đề này. Phần lớn chỉ dừng lại để học sinh “nghe qua cho biết”. Trước tình hình thời
tiết diễn biến phức tạp, thiên tai liên tục ở nhiều nơi trên thế giới, phần kiến thức về
thảm họa thiên nhiên được đưa vào chương trình. Tuy nhiên, các kiến thức này chủ