MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ ...................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................... 2
3. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu ...................................................... 2
4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 3
PHẦN II. NỘI DUNG ........................................................................................ 4
1. Cơ sở lí luận ...................................................................................................... 4
1.1. Khái quát về dạy học phát triển phẩm chất năng lực. ...................................... 4
1.2. Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất năng lực của
học sinh trung học phổ thông trong môn Địa lí. ..................................................... 4
2. Cơ sở thực tiễn .................................................................................................. 5
2.1. Khả năng vận dụng kĩ thuật các mảnh ghép và kỹ thuật tranh luận nhằm phát
triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Trung học phổ thông ................................ 5
2.2. Thực trạng đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát triển phẩm chất,
năng lực cho học sinh trong nhà trường phổ thông hiện nay. ................................. 6
2.3. Nguyên nhân .................................................................................................. 9
3. Thiết kế các bài học sử dụng kĩ thuật dạy học các mảnh ghép và kĩ thuật tranh
luận nhằm nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trong dạy học Địa lí
lớp 10. ................................................................................................................. 10
3.1. Kĩ thuật các mảnh ghép ................................................................................ 10
3.2. Kĩ thuật kỹ thuật tranh luận .......................................................................... 10
3.3 . Các bước thực hiện ...................................................................................... 11
4. Thực nghiệm sư phạm ..................................................................................... 23
4.1. Mục đích thực nghiệm .................................................................................. 23
4.2. Nội dung thực nghiệm. ................................................................................. 23
PHẦN III: KẾT LUẬN ..................................................................................... 46
1. Kết luận ........................................................................................................... 46
2. Ý nghĩa của đề tài ............................................................................................ 46
3. Bài học kinh nghiệm ....................................................................................... 47
4. Những ý kiến đề xuất ..................................................................................... 47
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................. 48
PHỤ LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
TT
Chữ viết tắt
Chữ đầy đủ
1
SGK
Sách giáo khoa
2
GV
Giáo viên
3
HS
Học sinh
1
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.
Lí do chọn đề tài
Có thể nói dạy và học chính là một nghệ thuật, người giáo viên khi lên lớp
cũng giống như người nghệ sĩ khi lên sân khấu, để thu hút được sự chú ý của khán
giả thì ngoài năng khiếu ra còn đòi hỏi cả một nghệ thuật. Để giờ giảng của mình
trở nên sinh động và học sinh có thể tiếp thu một cách có hiệu quả và đặc biệt có
thể phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh nói chung, học sinh trung học phổ
thông nói riêng thì một yếu tố không thể thiếu được là năng lực sư phạm của giáo
viên, hay nói cách khác là phương pháp, kĩ thuật, kĩ năng truyền thụ.
Mặt khác, mục tiêu của Đảng và Nhà nước đặt ra hiện nay cho ngành giáo
dục là đào tạo ra những con người đáp ứng được những yêu cầu của đất nước
trong công cuộc đổi mới. Vì vậy, việc cải cách giáo dục, đổi mới phương pháp dạy
học đang ngày càng nhận được sự quan tâm lớn của toàn xã hội.
Luật Giáo dục năm 2005 nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới phương pháp
dạy và học theo hướng tích cực (Luật giáo dục 2005 – điều 28). Trong việc đổi
mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực thì phương pháp học của học
sinh là mối quan tâm hàng đầu.
Cũng như các môn khoa học khác, nằm trong yêu cầu đổi mới chung của
ngành giáo dục, môn Địa lí đóng vai trò hết sức quan trọng, góp phần phát triển
phẩm chất, năng lực cho học sinh nói chung, học sinh trung học phổ thông nói
riêng. Địa lí là một môn khoa học có cả tự nhiên và xã hội, nằm trong hệ thống
giáo dục phổ thông, cung cấp cho con người tri thức khoa học Địa lí, kĩ năng cơ
bản, hiện đại, gắn liền với đời sống của con người. Tạo điều kiện cho học sinh
phát triển tư duy, phát triển các kĩ năng trong cuộc sống. Từ đó, vấn đề quan trọng
không chỉ là “Học sinh nên biết gì ?” mà thêm vào đó là “Điều gì xảy ra với học
sinh?” khi các em tham gia vào quá trình học tập. Giáo viên cần quan tâm đến quá
trình học tập, đến việc xây dựng kiến thức của người học. Giáo viên cần lựa chọn
phương pháp và kĩ thuật giảng dạy thích hợp nhất để học sinh lĩnh hội được kiến
thức bài học một cách sâu sắc và bền vững.
Tuy nhiên, chúng tôi thấy đa số các giáo viên chưa cập nhật và chưa ứng dụng
vào thực tế bài dạy một cách có hiệu quả, một số giáo viên còn giảng dạy theo lối
truyền thống, học sinh lĩnh hội kiến thức một cách thụ động. Một số giáo viên khác
mặc dù có nhận thức đúng về việc đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học để đáp
ứng yêu cầu đổi mới, nhưng họ lại hiểu sai cách làm nên còn hời hợt, đối phó, vì
vậy hiệu quả chưa cao.
Bản thân chúng tôi sau khi được tập huấn, nghiên cứu kĩ các tài liệu liên
quan, thấm nhuần tầm quan trọng và ưu điểm của việc đổi mới phương pháp và kĩ
thuật dạy học cho học sinh trung học phổ thông, chúng tôi đã ứng dụng ngay và kết
quả mang lại rất cao, học sinh rất hứng thú học tập môn Địa lí, góp phần phát triển
được phẩm chất, năng lực cho học sinh trung học phổ thông.
2
Từ những lý do trên và thông qua thực tế giảng dạy môn Địa lí lớp 10,
chúng tôi xin đưa ra một số kết quả đã áp dụng và thành công trong dạy học thời
gian qua và mạnh dạn chọn đề tài: “Vận dụng kĩ thuật các mảnh ghép và kĩ thuật
tranh luận nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trung học phổ
thông qua một số bài giảng Địa lí lớp 10”
Chúng tôi khẳng định đề tài là hoàn toàn mới, đáp ứng được yêu cầu tổng
kết, đúc rút kinh nghiệm trong việc đổi mới phương pháp dạy học Địa lí 10 nói
riêng và dạy học Địa lí ở trường trung học phổ thông nói chung.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
- Giúp cho giáo viên tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh một cách có hiệu .
- Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong hoạt động nhóm
- Kĩ thuật các mảnh ghép góp phần nâng cao vai trò của cá nhân trong quá
trình hợp tác. Mặt khác góp phần giải quyết dược nội dung kiến thức ở cấp độ vận
dụng, đòi hỏi nhiều kĩ năng trong môn Địa lí mà mỗi cá nhân không thể tự hoàn
thành được trong một thời gian ngắn, cần có sự hợp tác tích cực của các thành
viên trong nhóm.
- Kĩ thuật tranh luận phát triển sự tự tin của người học, giúp người học nhận
ra khả năng của bản thân khi họ tham gia tranh luận. Phát triển được năng lực giải
quyết vấn đề và giải thích các hiện tượng Địa lí.
Như vậy, đề tài nghiên cứu nhằm tìm đến những nội dung bài học phù hợp
với các kỹ thuật dạy học và có thể mang lại hiểu quả cao nhất, qua đó góp phần
nâng cao hiệu quả dạy và học.
2.2. Nhiệm vụ
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận và thực tiễn vận dụng kĩ thuật các mảnh ghép
và kĩ thuật tranh luận nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Trung học
phổ thông.
- Hiệu quả khả thi của việc vận dụng kĩ thuật các mảnh ghép và kỹ thuật tranh
luận nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Trung học phổ thông đối
với từng bài cụ thể trong phần Địa lí lớp 10.
3. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm và khảo sát trên đối tượng là học sinh khối
10 trường Trung học phổ thông Nguyễn Duy Trinh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Trường Trung học phổ thông Nguyễn Duy Trinh, Huyện Nghi Lộc, Tỉnh
Nghệ An.
3
3.3. Thời gian nghiên cứu đề tài
Từ năm học 2019- 2020 đến năm học 2020-2021.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, chúng tôi đã sử dụng phối
hợp các phương pháp:
4.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Đây là phương pháp truyền thống được sử dụng trong các nghiên cứu khoa
học. Việc thu thập những thông tin phong phú sẽ giúp cho việc nhận định vấn đề
toàn diện, khái quát về nội dung nghiên cứu. Các nguồn tài liệu được sử dụng
trong đề tài tương đối đa dạng, phong phú như từ tài liệu tập huấn giáo viên về sử
dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
trung học phổ thông của Bộ giáo dục và đào tạo; Bộ tài liệu dạy và học tích cực -
Dự án Việt – Bỉ của nhà xuất bản Đại học sư phạm Hà Nội; Các đề tài khoa học về
đổi mơi phương pháp dạy học, kí thuật dạy học tích cực nói chung và kĩ thuật nhả
ghép, kĩ thuật tranh luận nói chung; Nguồn từ internet; Sách giáo khoa Địa lí
10.v.v…
4.2. Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh
Trên cơ sở dữ liệu đã thu thập được, các tác giả tiến hành phân tích, đánh giá,
tổng hợp, so sánh, nhằm làm nổi bật nội dung nghiên cứu.
4.3. Nhóm các phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Quan sát dự giờ và trực tiếp giảng dạy.
- Lấy ý kiến của giáo viên và học sinh.
- Phương pháp điều tra tổng hợp toán học
- Vận dụng kĩ thuật các mảnh ghép và kĩ thuật tranh luận trong thực tế giảng dạy