SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT THANH CHƯƠNG I
………………………………
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY NĂNG LỰC
HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỚP 10
Người thực hiện : PHẠM THỊ QUYÊN
Tổ : SỬ - ĐỊA
Điện thoại: 0971.161.833
NĂM HỌC: 2021 – 2022
1 | P a g e
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Cùng với việc đổi mới “Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018” thì
đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trở
thành nhu cầu tất yếu đối với tất cả các môn, các khối của bậc học phổ thông. Chỉ
khi giáo viên vận dụng được các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực nhằm
phát triển năng lực học tập cho học sinh một cách phù hợp vào thực tiễn giảng dạy,
mới thật sự đem lại hiệu quả giáo dục. Bởi lẽ mục tiêu của giáo dục hiện nay đặc
biệt là trong chương trình GDPT năm 2018 thì giáo viên không chỉ cung cấp tri
thức mà còn phát triển cho học sinh những năng lực chung, năng lực đặc thù của
môn học và qua đó hình thành cho học sinh những phẩm chất cơ bản cần có.
Những năm gần đây nhằm tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018,
ngành giáo dục đã và đang đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo định
hướng phát triển năng lực. Giáo viên cũng đang từng bước thay đổi phương pháp,
thích ứng với sự thay đổi của chương trình.
Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT những năm qua, tôi nhận thấy môn Địa
lí là môn học có phạm vi kiến thức rộng, có những lĩnh vực thuộc kiến thức xã hội,
nhưng cũng có những lĩnh vực thuộc kiến thức tự nhiên, nội dung kiến thức khá
khô khan nên học sinh thường ít hứng thú học bộ môn này. Hơn nữa tại đơn vị
trường tôi đang công tác - trường THPT Thanh Chương 1- là trường số một của
huyện, chất lượng dạy và học của trường luôn cao hơn các trường khác trong
huyện. Học sinh ở đây thường có thế mạnh bên các môn tự nhiên, còn môn Địa lí
thì tâm lí học sinh thường xem là môn phụ, học không nhằm mục đích thi đại học,
nếu có thì cũng chỉ lấy kết quả để công nhận tốt nghiệp, nên học sinh ở đây thường
ít chú ý và không thích học môn này. Trong những năm qua kết quả học tập của
học sinh đối với bộ môn vẫn chưa cao, điểm thi tốt nghiệp và đại học môn địa lí
của trường vẫn nằm ở tốp 30, chưa tương xứng với mặt bằng chung về chất lượng
giảng dạy của trường.
Việc làm sao để từng bước thay đổi suy nghĩ và cách nhìn nhận của học sinh
trường tôi về môn học, để các em hiểu được việc học không chỉ dừng lại ở những
môn học để thi, mà còn trang bị cho bản thân mình những kiến thức tổng hợp về
tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và hài
hòa đáp ứng được yêu cầu về con người trong thời đại mới, và để nhằm nâng cao
hơn nữa chất lượng day và học môn Địa lí của trường luôn làm tôi trăn trở, suy
nghĩ và tìm giải pháp.
Để làm được điều đó tôi biết cần phải có sự kết hợp đồng bộ của nhiều yếu tố
khách quan và chủ quan, và trên thực tế hiện nay việc chuẩn bị áp dụng chương
2 | P a g e
trình giáo dục phổ thông 2018 với những cải tiến tích cực về mục tiêu, nội dung,
phương pháp dạ học, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh có thể phát
huy được hết khả năng của mình trong hoạt động dạy và học. Đây là điều kiện
thuận lợi để chúng ta đưa ra các ý tưởng, chia sẻ các kinh nghiệm trong việc dạy
học nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng học tập môn Địa lí. cũng như áp dụng
phương pháp dạy học phát huy năng lực học sinh từ đó đa dạng hóa các hình thức
tổ chức dạy học và giúp học sinh ham thích học tập môn Địa lí.
Đặc biệt, hiện nay qua công tác dự giờ tôi nhận thấy giáo viên chưa chú
trọng đổi mới phương pháp, giáo viên thiếu ý tưởng, nhiều học sinh không hứng
thú học tập môn Địa lí, do vậy ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy và học,
nhất là với các em học sinh lựa chọn khối C để thi vào các trường Đại học, Cao
đẳng. Vậy nên để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí nói chung và
môn Địa lí 10 ở trường THPT Thanh Chương 1 nói riêng, tôi đã mạnh dạn nghiên
cứu và áp dụng sáng kiến “Vận dụng các phương pháp dạy học phát huy năng lực
học tập của học sinh ở phần Địa lí tự nhiên lớp 10”
2. MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
2.1. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu đề tài “Vận dụng các phương pháp dạy học phát huy năng lực
học tập của học sinh ở phần Địa lí tự nhiên lớp 10” nhằm:
Tìm hiểu, lựa chọn các phương pháp giảng dạy phần Địa lí tự nhiên lớp
10 phù hợp, hiệu quả.
Phát huy tốt hơn năng lực học tập Địa lí của học sinh, tạo hứng thú học
tập đối với phần địa lí tự nhiên lớp 10.
Nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và học tập bộ môn địa lí lớp 10.
2.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Về nội dung: Các phương pháp dạy học nhằm phát huy năng lực học tập của
học sinh được đề xuất dựa trên: Quan điểm, định hướng, mục tiêu của chương
trình giáo dục phổ thông năm 2018 và kết quả nghiên cứu đề tài qua tìm hiểu,
phân tích thực tế giảng dạy và học tập Địa lí của trường THPT Thanh Chương
1, yêu cầu của sự phát triển giáo dục ở hiện tại và tương lai.
- Về không gian: Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi trường THPT Thanh
Chương 1 ở khối học sinh lớp 10.
3 | P a g e
- Về thời gian: Các số liệu sử dụng và nghiên cứu nằm trong giai đoạn 2018
đến 2021; các giải pháp có tầm nhìn đến 2030.
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phương pháp thu thập, xử lí thông tin, tài liệu
- Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh
- Phương pháp đức rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy và học tập.
- Phương pháp xử lí số liệu.
4. NHỮNG ĐÓNG GÓP CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI:
- Thừa kế và vận dụng cơ sở lí luận và thực tiễn các phương pháp dạy học phát huy
năng lực học tập của học sinh vào giảng dạy Địa lí ở trường THPT Thanh Chương
1.
- Đề xuất được một số phương pháp dạy học nhằm phát huy năng lực, tạo được
hứng thú học tập của học sinh đối với phần học Địa lí tự nhiên lớp 10 nói riêng và
Địa lí lớp 10 nói chung.
- Góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Địa lí lớp 10 tại trương THPT Thanh
Chương 1.
- Sáng kiến góp phần giải quyết vấn đề thiếu ý tưởng trong việc sử dụng các
phương pháp dạy học theo định hướng phát huy năng lực của học sinh môn Địa lí
10.
PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
I.1. Cơ sở lí luận
- Khái niệm dạy học: Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu giáo dục: “Dạy
học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các
hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên
trong một con người”. Quan niệm này lí giải đầy đủ cách mà nền giáo dục đang cố
gắng đào tạo những con người thích ứng với những nhu cầu hiện tại của xã hội.
Tuy nhiên quan niệm này làm cho nền giáo dục luôn đi sau sự phát triển của xã
hội. Bởi vì nó chỉ có nhiệm vụ tái hiện lại các giá trị tinh thần xã hội đã được vật
chất hóa bằng cách nào đó để trở lại thành giá trị tinh thần bên trong người học,
thiếu đi sự sáng tạo và khả năng vận dụng của học sinh. Dạy học từ xưa được hiểu
4 | P a g e
là sau quá trình học người học biết gì mà chưa nhận thức đúng đắn về việc sau quá
trình học tập người học làm được gì? Vậy nên quan điểm này chưa thực sự là đúng
đắn về dạy học.
Một số quan điểm khác dựa trên sự phát triển, nhất là phát triển về khoa học
và công nghệ cho rằng “Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ
chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực
hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ
năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng
giải quyết được các vấn đề thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người
học một cách sáng tạo và hiệu quả”. Với quan điểm này thì dạy học đã được hiểu
một cách sâu rộng và toàn diện hơn. Đây cũng là cơ sở để phát triển quan điểm về
dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
- Quan điểm về dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa
hoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này.
Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào sau khi
kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học.
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 thì dạy học theo định hướng
phát triển phẩm chất năng lực có những phẩm chất và năng lực cốt lõi mà học sinh
phải đạt được như sau:
Sơ đồ 5 phẩm chất và 10 năng lực cần hình thành cho học sinh
