Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn Luyện từ và câu lớp 4
Nguyễn Thị Tâm- Trường Tiểu học Chu Văn An - 1 -
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Ngày nay, khi công nghệ thông tin càng phát triển thì việc phát huy ứng
dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào tất cả các lĩnh vực là một điều tất yếu.
Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, CNTT bước đầu đã được ứng dụng trong công tác
quản lý, một số nơi đã đưa tin học vào giảng dạy, học tập.
Đối với giáo dục và đào tạo, CNTT có tác dụng mạnh mẽ, làm nổi bật được
nội dung, phương pháp dạy và học. CNTT là phương tiện để tiến tới “xã hội học
tập”. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu “đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo
dục đào tạo ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng dẫn học CNTT
như là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp dạy học ở các
môn”.
Chính vì thế, ngay từ năm học 2008-2009 nhiệm vụ trọng tâm được xác định
là “Năm học đẩy mạnh ứng dụng CNTT, đổi mới quản lí tài chính và xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Ngành giáo dục đã xác định phải đẩy
mạnh ứng dụng CNTT trong trường học để tạo bước đột phá về ứng dụng CNTT
trong giáo dục và tạo tiền đề phát triển CNTT trong những năm tiếp theo.
Ứng dụng CNTT có thể đưa vào tất cả các môn học, đặc biệt là các môn có
sử dụng nhiều tranh ảnh. Trong 4 năm học gần đây, giáo viên trường
Tiểu học Chu Văn An chúng tôi đã ứng dụng CNTT vào giảng dạy ở nhiều môn
học. Bản thân tôi cũng đã tự thiết kế được một số giáo án điện tử để đưa vào việc
giảng dạy. Riêng đối với phân môn Luyện
từ và câu (LTVC) mặc dù kênh chữ chiếm
phần lớn song tôi vẫn mạnh dạn đưa ứng
dụng CNTT vào giảng dạy. Kết quả đã tạo
được không khí học tập thoải mái và hứng
thú cho học sinh, từ đó giúp các em vận
dụng kiến thức tốt vào các bài tập thực
hành.
(Hình ảnh bên cho thấy các em rất
phấn khởi khi được tiếp cận với các tiết
học có ứng dụng CNTT. Đây là điều thôi
thúc tôi tìm đến với CNTT trong dạy học.)
Qua nhiều tiết dự giờ có ứng dụng CNTT của đồng nghiệp, qua trải nghiệm
soạn giảng bằng giáo án điện tử thực tế ở trên lớp, tôi đã đúc kết được một số kinh
nghiệm và quyết định viết đề tài: “Ứng dụng CNTT vào giảng dạy phân môn
Luyện từ và câu lớp 4”.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn Luyện từ và câu lớp 4
Nguyễn Thị Tâm- Trường Tiểu học Chu Văn An - 2 -
II/ THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA
ĐỀ TÀI.
1/ Thuận lợi:
- Trường đạt chuẩn Quốc gia từ năm 2007, nằm ở trung tâm huyện Định
Quán, cơ sở vật chất tương đối khang trang, đầy đủ, lại được sự quan tâm sâu sắc
của ngành, Ban đại diện cha mẹ học sinh và chính quyền địa phương.
- Ngay từ năm học 2005- 2006, nhà trường đã trang bị máy chiếu, màn chiếu,
laptop… phục vụ cho việc giảng dạy. Đặc biệt, trong năm học 2009- 2010, nhà
trường đã mở lớp bồi dưỡng soạn giáo án điện tử cho tất cả giáo viên trong trường.
- Nhà trường và tổ khối thường xuyên tổ chức sinh hoạt chuyên đề về việc
giảng dạy bằng giáo án điện tử.
- Bản thân biết sử dụng máy vi tính, biết soạn giảng bằng giáo án điện tử và
đã tự tin dạy cho các em được một số tiết.
- Nguồn tài liệu, thông tin trên mạng vô cùng đa dạng, phong phú và tiên lợi.
- Hầu hết học sinh đều hứng thú với các tiết học có ứng dụng CNTT.
2/ Khó khăn:
Khi chưa ứng dụng CNTT vào giảng dạy phân môn LTVC:
- Giáo viên chuẩn bị nhiều bảng phụ, mất nhiều thời gian. Học sinh ít hứng thú.
Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy các môn học nói chung, ở phân môn
LTVC nói riêng hiện nay vẫn còn một số hạn chế:
- Trình độ vi tính của giáo viên mới chỉ dừng ở một mức độ nhất định nên khi
soạn giáo án điện tử mất khá nhiều thời gian.
- Cở sở vật chất của trường vẫn còn hạn chế, chưa có phòng máy riêng phục vụ
dạy bằng giáo án điện tử, toàn trường chỉ có 02 Laptop, 01 đèn chiếu, 02 màn
chiếu.
3/ Số liệu thống kê .
Kết quả khảo sát việc học tập phân môn LTVC và môn Tiếng Việt giữa HKI
năm học 2010 – 2011 của lớp 4C do tôi trực tiếp giảng dạy như sau:
Phân loại điểm kiểm tra
Môn/
phân
môn
Sĩ số
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
LTVC
40
6
7
8
9
6
4
0
0
0
0
Tiếng
Việt
40
8
6
11
7
4
4
0
0
0
0
Xếp loại học lực môn Tiếng Việt:
GIỎI
KHÁ
YẾU
Môn
Sĩ số
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Tiếng
Việt
40
14
35,0%
18
45,0%
8
20,0%
0
0,0%
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn Luyện từ và câu lớp 4
Nguyễn Thị Tâm- Trường Tiểu học Chu Văn An - 3 -
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
1/ Cơ sở lý luận:
* CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ
kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức khai
thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm
năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội. (Nghị quyết Chính phủ
số 49/CP kí ngày 04/08/1993) .
Trong những năm gần đây, khi CNTT trở nên phổ biến, là xu hướng phát
triển của thời đại thì ứng dụng CNTT là một điều tất yếu. Công nghệ thông tin với
những ưu việt của nó thực sự góp phần giải phóng sức lao động cho con người và
nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong giáo dục, CNTT góp phần nâng cao tiềm lực
của người giáo viên bằng việc cung cấp cho họ những phương tiện dạy học hiện đại
góp phần quan trọng vào công cuộc cải cách và đổi mới giáo dục nước nhà.
* Phân môn LTVC lớp 4 có mục tiêu giúp học sinh:
1.Về từ vựng:
- Học thêm khoảng 700 từ, thành ngữ, tục ngữ theo chủ điểm. Nắm được
nghĩa của một số yếu tố Hán Việt, một số thành ngữ, tục ngữ thông dụng. Nắm
được nghĩa bóng của một số từ trong tác phẩm văn học.
- Nắm được cấu tạo của tiếng (âm đầu, vần, thanh) và cấu tạo của từ ( từ đơn
và từ phức, từ ghép và từ láy).
2. Về ngữ pháp:
- Nắm được khái niệm danh từ, động từ, tính từ.
- Nắm được các kiểu câu đơn và thành phần của câu đơn( chủ ngữ, vị ngữ,
trạng ngữ); các kiểu câu phục vụ cho những mục đích nói chuyên biệt: câu kể, câu
hỏi, câu cảm, câu khiến.
Phân môn LTVC lớp 4 không có nhiều tranh ảnh như các môn học khác. Vì
thế, nếu giáo viên cứ cứng ngắc chuyển tải những dòng chữ trong sách giáo khoa
qua phương tiện dạy học phấn trắng và bảng đen thì tiết học thật đơn điệu, nhàm
chán, học sinh thụ động, không khí học tập buồn tẻ. Vậy phải làm thế nào để các
em thật sự tham gia vào các hoạt động học tập một cách tích cực, đem lại kết quả
như mong muốn?
Từ khi ứng dụng CNTT vào dạy học, tôi thấy hầu hết học sinh tiếp thu bài
tốt, vận dụng vào bài tập thực hành và học môn Tiếng Việt đạt hiệu quả cao. Chính
vì thế, việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy môn LTVC là thật sự cần thiết.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài.
2.1. Nâng cao trình độ tin học, soạn giảng bằng công nghệ thông tin.
Để đáp ứng với cầu thực tiễn, tôi luôn luôn trau dồi kiến thức về tin học của
mình. Ngoài việc tham gia học bồi dưỡng các lớp vi tính cơ bản, tôi không ngừng
học hỏi kinh nghiệm của bạn bè đồng nghiệp, tham khảo thêm sách báo, truy cập
những thông tin trên mạng... làm giàu vốn kiến thức để phục vụ tốt cho việc giảng
dạy.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn Luyện từ và câu lớp 4
Nguyễn Thị Tâm- Trường Tiểu học Chu Văn An - 4 -
Tăng cường soạn giảng bằng CNTT để thành thạo và nâng cao tay nghề hơn.
Trong khối, trong trường, khi có giáo viên thiết kế tiết dạy ứng dụng CNTT, tôi đều
tham gia nhiệt tình để hỗ trợ đồng nghiệp từ khâu sưu tầm, chụp hình làm tư liệu
đến thiết kế, chọn hiệu ứng, ...
Trong quá trình thiết kế bài dạy, tôi thực hiện các bước như sau:
- Trước hết phải soạn giáo án văn bản word để làm cơ sở định hình của việc
thiết kế giáo án điện tử.
- Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, âm thanh,… phù hợp với nội dung bài dạy.
- Chọn cỡ chữ khoảng 28- 32.
- Chọn màu chữ sậm trên nền trắng, màu sáng nhạt hoặc ngược lại.
Ví dụ: Nếu chọn màu nền trắng, vàng nhạt, xanh nhạt thì chữ màu đen, xanh
đậm, tím đậm, đỏ đô.
- Slide nội dung chỉ đưa những kiến thức trọng tâm của bài, không nên đưa
hình ảnh động vào vì sẽ phân tán sự chú ý tiếp thu bài của học sinh.
- Với nội dung cần nhấn mạnh, tôi chọn hiệu ứng đổi màu hoặc gạch chân.
- Chèn âm thanh khi cần thiết.
- Chú ý cách bố trí nội dung, hình thức cũng như chèn hình ảnh vào slide
phải hài hòa, phù hợp với từng hoạt động và nội dung từng bài học.
2.2. Mạnh dạn đề xuất với tổ khối và nhà trường về kế hoạch dạy học và
trang thiết bị dạy CNTT.
Do máy chiếu và màn chiếu của nhà trường có ít, chúng tôi đề nghị trường
cho đăng kí dạy tiết học ứng dụng CNTT ngay từ đầu năm học để khỏi trùng lặp.
Vì bàn ghế đặt máy chiếu rườm rà mất không gian học của học sinh, chúng
tôi đề nghị nhà trường cho làm giá đỡ bằng khung sắt, nhìn rất gọn và tiện di
chuyển.
Ngoài ra chúng tôi cũng đề nghị nhà trường cho mua những tấm vải trắng
lớn, may thành màn chiếu không cần giá đỡ mà chỉ cần vài cục nam châm lớn gắn
lên bảng từ.
Chính giá đỡ và màn chiếu tự chế nói trên đã giúp giáo viên chúng tôi thuận
tiện khi sử dụng, dạy được nhiều hơn các tiết học ứng dụng CNTT.
2.3. Soạn giảng phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh Tiểu học và phù
hợp với từng nội dung bài học.
Đối với lứa tuổi học sinh tiểu học, quá trình nhận thức thường gắn với
những hình ảnh, hoạt động thực tiễn. Bởi vậy, các phương tiện trực quan rất cần
thiết trong quá trình giảng dạy. Đặc biệt là các phương tiện trực quan sinh động, rõ
nét sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh. Trong những tiết học có hình ảnh trực
quan đẹp, rõ nét, thì học sinh sẽ hứng thú chú ý đến bài giảng hơn và kết quả là học
sinh tiếp thu bài tốt hơn, nhớ lâu hơn, vận dụng tốt vào các bài tập thực hành.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn Luyện từ và câu lớp 4
Nguyễn Thị Tâm- Trường Tiểu học Chu Văn An - 5 -
Đặc trưng của phân môn LTVC lớp 4 là kênh chữ chiếm ưu thế, trước đây khi
chưa áp dụng CNTT, giáo viên phải mất khá nhiều thời gian cho việc ghi chép nội
dung bài giảng, bài tập vào bảng phụ. Nhưng từ khi ứng dụng CNTT vào dạy học,
tôi chỉ cần sao chép nội dung giáo án đã soạn sẵn ở phần word sang các slide trong
chương trình Power Point, sau đó chỉ cần kích chuột là có, chữ viết lại to, rõ, học
sinh dễ nhìn.
* Những nội dung cần nhấn mạnh hay bài học ghi nhớ, tôi sử dụng hiệu
ứng đổi màu chữ hoặc gạch chân giúp học sinh hứng thú hơn.
Ví dụ minh họa: Bài Dấu hai chấm (tuần 2)
Trước kia, để tiết học đạt hiệu quả cao, tôi phải viết sẵn những đoạn văn,
đoạn thơ khá dài như thế này vào bảng phụ:
Trong các câu câu văn, câu thơ sau đây, dấu hai chấm có tác dụng gì?
a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “ Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột
bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng
bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” Nguyện vọng đó chi phối
mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.
Theo Trường Chinh
b) Tôi xòe cả hai càng ra, bảo Nhà Trò:
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây.
Tô Hoài
c) Bà thương không muốn bán
Bèn thả vào trong chum.
Rồi bà lại đi làm
Đến khi về thấy lạ:
Sân nhà sao sạch quá
Đàn lợn đã được ăn
Cơm nước nấu tinh tươm
Vườn rau tươi sạch cỏ.
Phan Thị Thanh Nhàn
Rõ ràng, chỉ mới khai thác bài mới mà giáo viên đã phải vất vả chuẩn bị khá
nhiều đồ dùng trực quan để tiết dạy đạt hiệu quả.
Với ứng dụng CNTT, thay vì trình bày bảng phụ, tôi chỉ việc kích chuột là
có, chữ viết to, rõ, chuẩn, giúp cho việc khai thác bài tiện lợi hơn, ngoài ra còn
giúp thuận tiện trong việc nhấn mạnh nội dung cần khai thác.
Ví dụ slide sau: