intTypePromotion=4

Sử dụng diatomite cố định vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 cho bê tông tự liền vết nứt

Chia sẻ: ViHinata2711 ViHinata2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
28
lượt xem
0
download

Sử dụng diatomite cố định vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 cho bê tông tự liền vết nứt

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trong nghiên cứu này, vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 được sử dụng cùng với diatomite Lâm Đồng, nhằm tạo ra vật liệu bê tông vi khuẩn có khả năng tự liền trong thời gian dài. Khả năng tự liền được khảo sát trong thời gian 24 tháng. Các phương pháp phân tích thành phần khoáng và vi cấu trúc vật liệu cho thấy mức độ hình thành các sản phẩm khoáng từ vi khuẩn ở dạng các tinh thể calcite tăng theo thời gian.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sử dụng diatomite cố định vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 cho bê tông tự liền vết nứt

Tạp chí Khoa học Đại học Thủ Dầu Một<br /> <br /> Số 1(32)-2017<br /> <br /> SỬ DỤNG DIATOMITE CỐ ĐỊNH VI KHUẨN BACILLUS SUBTILIS<br /> HU58 CHO BÊ TÔNG TỰ LIỀN VẾT NỨT<br /> Nguyễn Ngọc Trí Huỳnh(1), Phạm Văn Hùng(1),<br /> Nghị Mai Phương(1), Nguyễn Khánh Sơn(1)<br /> (1)<br /> Trường Đại học Bách Khoa (VNU-HCM)<br /> Ngày nhận 29/12/2016; Chấp nhận đăng 29/01/2017; Email: nnthuynh@hcmut.edu.vn<br /> Tóm tắt<br /> Vi khuẩn được sử dụng như một thành phần của phối liệu bê tông nhằm tạo ra các sản<br /> phẩm khoáng đặc trưng. Các sản phẩm khoáng này đóng vai trò cải thiện tính chất cơ lý của<br /> vật liệu bê tông ở cả giai đoạn sớm lẫn dài ngày. Trong nghiên cứu này, vi khuẩn Bacillus<br /> subtilis HU58 được sử dụng cùng với diatomite Lâm Đồng, nhằm tạo ra vật liệu bê tông vi<br /> khuẩn có khả năng tự liền trong thời gian dài. Khả năng tự liền được khảo sát trong thời gian<br /> 24 tháng. Các phương pháp phân tích thành phần khoáng và vi cấu trúc vật liệu cho thấy mức<br /> độ hình thành các sản phẩm khoáng từ vi khuẩn ở dạng các tinh thể calcite tăng theo thời gian.<br /> Với các mẫu vữa (40x40x160mm), cả cường độ chịu nén (61MPa so với 57MPa) và cường độ<br /> chịu uốn (11MPa so với 9MPa) đạt cao hơn so với mẫu đối chứng không có vi khuẩn. Với quy<br /> mô mẫu lớn hơn, các mẫu bê tông (150x150x150mm) có cường độ chịu nén khoảng 18% so với<br /> mẫu bê tông thường không vi khuẩn (ở mốc 60 ngày). Nhằm kiểm soát quá trình tạo khoáng<br /> của vi khuẩn tốt hơn, vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 cùng các chất dinh dưỡng được cố định<br /> trong diatomite dưới dạng các viên nén trước khi trộn vào bê tông. Để khảo sát, vết nứt (11,8mm) được tạo ra trên các mẫu trụ sau khi xi măng kết thúc đóng rắn. Các kết quả về thử<br /> nghiệm độ thấm nước qua vết nứt này chứng minh cho khả năng làm liền vết nứt của vi khuẩn.<br /> Từ khóa: bê tông tự liền, calcite, Bacillus subtilis, bê tông vi khuẩn<br /> Abstract<br /> MATERIALS ANALYSIS AND PHYSIO-MECHANICAL PERFORMANCE OF<br /> TAILOR-MADE MORTAR/CONCRETE WITH BACTERIA<br /> According to recent studies, physio-mechanical properties of concrete materials could be<br /> improved at both early and later age by the incorporation of precipitated product from<br /> bacteria. In this experiment, we studied the use of Bacillus subtilis HU58 protected in diatomite<br /> micro-pores structure to formulate bacterial concrete. The results obtained from mineral<br /> composition and microstructure analysis revealed that an increasing crystallinity of calcite<br /> precipitated by bacteria over incubation time. Such generating product prove its useful in the<br /> enhancement of both compressive and flexural strengths of bacteria modified mortar in<br /> comparision with controlled Porland cement mortar: 61MPa > 57MPa (in compression) and<br /> 11MPa > 9MPa (in flexion). Similar results was obtained on sample series of bacterial<br /> concrete with higher compressive strength (around 18 %) after 60 days. Furthermore, we could<br /> take into account a self-healing ability on artificial crack (from 1 to 1.8mm in width) with<br /> formulated mortars that contain diatomite immobilized bacteria.<br /> 75<br /> <br /> Sử dụng Diatomite cố định vi khuẩn Bacillus subtilis HU58…<br /> <br /> Nguyễn Ngọc Trí Huỳnh…<br /> <br /> 1. Tổng quan<br /> Trong xu hướng phát triển bền vững, các vật liệu “thông minh” với khả năng tự liền, tự<br /> hàn gắn là một trong số những giải pháp mang nhiều triển vọng. Từ đó, việc chế tạo bê tông vi<br /> khuẩn hay bê tông sinh học là một bước phát triển tích cực trong lĩnh vực vật liệu xây dựng. Cơ<br /> chế sinh học trong vật liệu bê tông tự liền vết nứt mô phỏng theo hiện tượng liền xương tự<br /> nhiên của cơ thể người. Các vết nứt tế vi hoặc các vết nứt hở được tạo thành trong pha nền xi<br /> măng thủy hóa có thể tự liền lại bằng chất kết dính tự nhiên từ bên trong. So với các kỹ thuật tự<br /> liền khác cho bê tông như tự liền hóa học hoặc tự liền tự nhiên, cơ chế tự liền sinh học có nhiều<br /> ưu thế hơn và đồng thời thân thiện hơn với môi trường [1]. Trong vật liệu bê tông. Quá trình tạo<br /> khoáng sinh học cho phép lấp đầy, làm liền và ngăn các vết nứt cũng như các khuyết tật và lỗ<br /> xốp mao quản phát triển sau quá trình đóng rắn của xi măng. Các nghiên cứu hiện tại về mảng<br /> đề tài này cho thấy có nhiều chủng vi khuẩn khác nhau trong điều kiện phòng thí nghiệm có thể<br /> tạo ra vật liệu bê tông có khả năng tự liền vết nứt theo cơ chế này.<br /> Các chủng vi khuẩn có khả năng chịu môi trường kiềm cao, chịu được nhiệt thủy hóa và<br /> các điều kiện khắc nghiệt trong bê tông đã được nghiên cứu và ứng dụng. Bacillus pasteurii và<br /> Bacillus pseudofirmus cohnii DSM 8715 đã được nghiên cứu và cho khả năng chế tạo bê tông tự<br /> liền [2]. Dung dịch vi khuẩn và chất dinh dưỡng cần thiết bao gồm calcium lactate hoặc urea và<br /> CaCl2 với mật độ vi khuẩn đủ cao cho khả năng tạo khoáng [2]. Theo nghiên cứu của Al-Thawadi<br /> và Ghosh cùng cộng sự, hầu hết các kết quả khả thi đều cho thấy khoáng calcite tạo thành từ bên<br /> trong bê tông do tác nhân vi khuẩn tiếp tục phát triển theo thời gian với tạo ra hiệu ứng tự liền [3].<br /> Trong phạm vi của nghiên cứu này, chúng tôi tập trung vào hai nội dung chính. Thứ nhất, chúng<br /> tôi cố gắng làm sáng tỏ cơ chế tự liền kết hợp giữa sử dụng vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 và<br /> diatomite với cấu trúc xốp tự nhiên làm môi trường bảo vệ, cố định vi khuẩn. Từ mục đích này, vi<br /> khuẩn và các chất dinh dưỡng sẽ được trộn với diatomite dạng bột và tạo hình dạng viên hình trụ<br /> bọc hồ xi măng. Sau đó, các viên diatomite đã cố định vi khuẩn này được sử dụng để nghiên cứu<br /> khả năng tự liền của vật liệu bê tông, cũng như độ bền cơ của vữa xi măng. Cuối cùng, khả năng,<br /> hiệu quả cố định vi khuẩn trong cấu trúc xốp của diatomite, cộng với thí nghiệm chống thấm<br /> nước qua vết nứt sẽ được thảo luận và phân tích với các mẫu vật liệu.<br /> 2. Phương trình, bảng và hình vẽ<br /> Dung dịch vi khuẩn được chuẩn bị từ urea, CaCl2, và vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 (mật<br /> độ 10 cfu/g) với tỷ lệ phối trộn cho trong bảng 1. Chúng tôi sử dụng nguồn nguyên liệu diatomite<br /> Lâm Đồng tự nhiên. Diatomite nguyên liệu có hàm lượng silica dạng gel khoảng 70% khối lượng,<br /> các khoáng alumino-silicate chiếm 20%. Hỗn hợp phối liệu đồng nhất của vi khuẩn, chất dinh<br /> dưỡng và bột diatomite sấy khô được trộn đều trong 10 phút bằng máy trộn vữa kiểu hành tinh.<br /> Với một lượng khoáng sét tương đối cao trong thành phần, hỗn hợp diatomite đáp ứng được<br /> phương pháp tạo hình ép dẻo để tạo ra các viên hình trụ cao 10mm, đường kính 10mm (hình 1).<br /> Tỷ lệ giữa dung dịch vi khuẩn và bột diatomite được giữ cố định ở 1,26% khối lượng xi măng<br /> trong mẫu. Các viên diatomite sau đó được phủ hồ xi măng (w/c=0,5) và phơi khô tự nhiên trong<br /> không khí trước khi sử dụng như một thành phần cốt liệu cho bê tông.<br /> Bảng 1. Tỷ lệ phối trộn dung dịch vi khuẩn (1,26% khối lượng xi măng) trong các mẫu vữa<br /> 9<br /> <br /> Phần trăm khối lượng<br /> <br /> Bacillus subtilis HU58<br /> <br /> Urea<br /> <br /> CaCl2.H2O<br /> <br /> 0,49<br /> <br /> 0,44<br /> <br /> 0,22<br /> <br /> 76<br /> <br /> Nutrient<br /> Broth<br /> 0,11<br /> <br /> Tổng<br /> 1,26<br /> <br /> Tạp chí Khoa học Đại học Thủ Dầu Một<br /> <br /> Số 1(32)-2017<br /> <br /> Hình 1. Viên diatomite cố định vi<br /> khuẩn (a) và viên diatomite sau khi bọc<br /> hồ xi măng (b)<br /> <br /> Các vật liệu khác dùng cho phối liệu bê tông bao gồm xi măng Portland Hà Tiên PC40, cát<br /> tiêu chuẩn, cốt liệu đá (Dmax = 20mm) và nước máy. Nguyên liệu dùng cho chế tạo bê tông thỏa mãn<br /> các tiêu chuẩn chất lượng Việt Nam TCVN. Một lượng nhỏ dung dịch vi khuẩn (1,26% khối lượng<br /> xi măng) được thêm vào hỗn hợp vữa tươi giống như một phụ gia hóa học nhằm tạo ra vữa vi<br /> khuẩn. Các mẫu vữa dạng thanh 40x40x160mm (vữa vi khuẩn và vữa đối chứng không vi khuẩn)<br /> được tạo hình và dưỡng hộ trong điều kiện phòng thí nghiệm (theo TCVN 6016:1995) đến các mốc<br /> đo cường độ cơ học. Các mẫu bê tông đối chứng mác M300 cũng được chế tạo theo tiêu chuẩn Việt<br /> Nam. Mẫu bê tông vi khuẩn được chế tạo theo hai nhóm. Một nhóm sử dụng các viên diatomite cố<br /> định vi khuẩn (0,5% khối lượng xi măng), trộn như một dạng cốt liệu cho bê tông. Nhóm còn lại sử<br /> dụng dung dịch vi khuẩn (0,5% khối lượng xi măng) trộn trực tiếp với nước máy. Tất cả các mẫu bê<br /> tông được tạo hình trong khuôn lập phương, mẫu kích thước 150x150x150mm. Sau khi tháo khuôn,<br /> các mẫu được dưỡng hộ trong điều kiện phòng thí nghiệm trong 60 ngày để đo cường độ chịu nén.<br /> Với thí nghiệm về khả năng tự liền, chúng tôi sử dụng các mẫu hình trụ (đường kính 90mm). Mẫu<br /> trụ này được cắt thành từng lát dày 20cm tại mốc 14 ngày tuổi. Sau đó, các mẫu được bẻ gãy thành<br /> 2 phần (dùng phương pháp ép chẻ). Các mẫu đã bẻ gãy được giữ lại đúng vị trí và dưỡng hộ trong<br /> bể nước máy. Các mẫu này sau đó 28 ngày được vớt lên để tiến hành các phân tích vi cấu trúc và<br /> đánh giá mức độ tự liền.<br /> 3. Kết quả<br /> 3.1. Khả năng tạo calcite trong cấu trúc xốp của diatomite<br /> Như đã đề cập, chúng tôi đặt mục tiêu kiểm soát quá trình tạo khoáng bằng các viên diatomite<br /> với cấu trúc xốp tự nhiên. Hình 2 mô tả thí nghiệm viên diatomite cố định vi khuẩn ngâm trong nước<br /> máy: viên còn nguyên vẹn bọc hồ xi măng (a) và viên bị bẻ ra làm hai phần (b). Trong hình 1c và 1d,<br /> có thể nhận thấy trên bề mặt gãy của viên diatomite (sau 3 ngày), có sự xuất hiện nhiều sản phẩm rắn<br /> màu trắng. Từ hình ảnh bên trong viên diatomite cố định vi khuẩn, ta nhận thấy có sự khác biệt rõ<br /> ràng. Bên trong viên không bị phá hủy ban đầu, khi ngâm trong nước, vi khuẩn được bảo vệ bởi<br /> diatomite và lớp vỏ hồ xi măng nên hầu như không có cơ hội tiếp xúc nước và không khí bên ngoài.<br /> Tuy nhiên, sau khi viên bị phá hủy và ngâm lại vào nước, vi khuẩn tiếp xúc đầy đủ với nước và không<br /> khí, quá trình hoạt động tạo calcite của vi khuẩn diễn ra. Có thể thấy rõ các vị trí màu trắng bên trong<br /> mẫu. Phần bột này nhiều khả năng là các tinh thể calcite với màu trắng đặc trưng.<br /> Chúng tôi tách lấy và cho các sản phẩm màu trắng này qua sàng 90μm để phân tích thành<br /> phần khoáng. Kết quả phân tích XRD (hình 3) cho thấy có sự tăng liên tục cường độ peak nhiễu xạ<br /> đặc trưng của calcite trong các mẫu theo thời gian. Phương pháp phân tích nhiệt lượng vi sai DSC<br /> cũng được sử dụng để đánh giá sự tạo thành calcite thông qua peak thu nhiệt đặc trưng của quá trình<br /> phân hủy calcite ở 840oC. Các kết quả phân tích này cho thấy, rõ ràng theo thời gian trong môi<br /> trường đầy đủ độ ẩm, không khí, quá trình tạo khoáng của vi khuẩn Bacillus subtilis HU58 diễn ra<br /> trong cấu trúc xốp của diatomite. Trong ảnh vi cấu trúc SEM (hình 2), có thể thấy được vi khuẩn tại<br /> 77<br /> <br /> Nguyễn Ngọc Trí Huỳnh…<br /> <br /> Sử dụng Diatomite cố định vi khuẩn Bacillus subtilis HU58…<br /> <br /> các vị trí lỗ xốp của diatomite. Khi so sánh với các nghiên cứu về hình thái vi khuẩn của Zweers<br /> cùng cộng sự, [4] và ảnh TEM của Bacillus subtilis trong nghiên cứu của Yoon [5], có sự tương<br /> đồng rõ rệt giữa cấu trúc dạng que đặc trưng của vi khuẩn. Hơn nữa, sau thời gian 5 tháng, chỉ có<br /> một lượng nhỏ vi khuẩn sụt giảm (2,7x108cfu/g) so với mật độ HU58 ban đầu là 109cfu/g. Có đến<br /> 80% lượng vi khuẩn vẫn còn sống và có khả năng tạo khoáng trong viên diatomite.<br /> Hình 2. Trái: (a) viên<br /> diatomite trong nước;<br /> (b) viên diatomite bẻ<br /> đôi ngâm trong nước;<br /> (c) bề mặt bên trong<br /> viên diatomite đã bẻ<br /> đôi; (d) calcite tạo<br /> thành bên trong viên<br /> diatomite. Right: ảnh<br /> SEM diatomite cố định<br /> vi khuẩn<br /> <br /> Hình 3. (a) phổ XRD của các sản phẩm màu trắng trong viên diatomite; (b) kết quả phân tích nhiệt<br /> DSC của các sản phẩm trắng<br /> <br /> 3.2. Độ bền cơ của các mẫu vi khuẩn<br /> <br /> Hình 4. Cường độ chịu uốn (a) và cường độ chịu nén (b) của các mẫu vữa vi khuẩn<br /> 78<br /> <br /> Tạp chí Khoa học Đại học Thủ Dầu Một<br /> Kết quả đo trong hình 4 cho thấy, cả<br /> cường độ chịu uốn và chịu nén của các mẫu<br /> vữa vi khuẩn đều cao hơn so với mẫu đối<br /> chứng không vi khuẩn. Sau mốc thời gian 2<br /> năm dưỡng hộ, cường độ chịu nén và chịu<br /> uốn của mẫu vữa vi khuẩn lần lượt đạt<br /> 61MPa và 11MPa so với 57MPa và 9MPa<br /> của mẫu đối chứng. Trong quy mô mẫu nhỏ,<br /> dung dịch vi khuẩn được phân tán trực tiếp<br /> vào hỗn hợp phối liệu mà không sử dụng viên<br /> nén diatomite. Quá trình tạo khoáng calcite<br /> trong pha nền xi măng thủy hóa diễn ra mãnh<br /> liệt ngay từ đầu. Cường độ chịu nén khi sử<br /> dụng Bacillus subtilis HU58 (cao hơn 36% so<br /> với mẫu đối chứng) cho kết quả tốt hơn khi so<br /> sánh với kết quả sử dụng Shewanella trong<br /> nghiên cứu của Ghosh cùng cộng sự [6] (cao<br /> hơn 25% so với mẫu đối chứng).<br /> <br /> Số 1(32)-2017<br /> <br /> Hình 5. Cường độ chịu nén của mẫu bê tông<br /> vi khuẩn và mẫu đối chứng<br /> <br /> Với các kết quả đo cường độ chịu nén trong hình 5, cả hai nhóm mẫu vi khuẩn (vi khuẩn tự<br /> do và vi khuẩn cố định trong diatomite) đều cho kết quả cao hơn mẫu đối chứng. Các mẫu bê tông<br /> khi sử dụng vi khuẩn cố định trong diatomite cho giá trị cường độ thấp hơn so với mẫu bê tông vi<br /> khuẩn trộn trực tiếp không cố định. Có thể nhận thấy, vi khuẩn được bảo vệ trong cấu trúc xốp của<br /> diatomite và lớp vỏ hồ xi măng bọc quanh viên, khả năng tiếp xúc với môi trường ngoài thuận lợi<br /> cho quá trình tạo khoáng không cao bằng vi khuẩn tự do. Tuy nhiên, với mức tăng 17% so với mẫu<br /> đối chứng, mẫu bê tông vi khuẩn cố định trong diatomite vẫn cho kết quả cao hơn so với nghiên cứu<br /> của Wang [7] sử dụng diatomite dạng bùn và trộn chung với nước (cao hơn 15% so với mẫu đối<br /> chứng). Các kết quả cho thấy được hiệu quả bảo vệ vi khuẩn khỏi môi trường khắc nghiệt của bê<br /> tông trong thời gian dài, từ đó phát huy được khả năng tạo khoáng sinh học, giúp gia tăng cường độ<br /> và tạo hiệu ứng tự liền vết nứt.<br /> <br /> 3.3. Khả năng tự liền vết nứt<br /> <br /> Hình 6. Ảnh chụp vết nứt 1,8mm<br /> được lấp đầy theo thời gian (a)<br /> và ảnh âm bản (b)<br /> 79<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2