ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------***-----------
NGUYỄN THỊ TỐ UYÊN
T¸c ®éng cña toµn cÇu ho¸ ®Õn
truyÒn th«ng hiÕu häc cña d©n téc viÖt nam
LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC
HÀ NỘI, 2008
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân tộc Việt Nam với lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước
đã hun đúc nên một bề dầy truyền thống vô cùng phong phú, đa dạng. Mỗi
nét sinh hoạt từ gia đình, làng xã, đến cộng đồng dân tộc, từ ăn uống, vui
chơi, giải trí đến lao động và học tập đều mang đậm sắc thái riêng của
người Việt và chỉ người Việt mới có. Một trong những truyền thống đã đi
cùng dân tộc suốt chặng đường lịch sử từ quá khứ đến hiện tại và cả trong
tương lai là truyền thống hiếu học - một động lực đã giúp người Việt chúng
ta vươn lên dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào. Nhưng truyền thống đó dường như
đang bị cuốn vào vòng xoáy như vũ bão của hiện tại và để lại phía sau nó
cả những vệt sáng - tối lẫn lộn.
Trong bối cảnh hiện nay, toàn cầu hoá nói chung đã và đang trở
thành một xu thế tất yếu, khách quan và hợp với quy luật của thời đại. Toàn
cầu hóa cũng là vấn đề thu hút được sự quan tâm to lớn và ngày càng tăng
của nhiều nhà nghiên cứu trên mọi lĩnh vực, ở bất kỳ một quốc gia, khu vực
nào. Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, nằm trong khu vực Châu Á
Thái Bình Dương - một trong những khu vực đang có nhiều biến động to
lớn. Cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới, việc chúng ta tham gia
hội nhập vào quá trình toàn cầu hoá là hoàn toàn tất yếu. Xu thế toàn cầu
hoá diễn ra trong sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và
công nghệ, sự áp dụng rộng rãi các thành tựu công nghệ hiện đại, sự bùng
nổ cách mạng thông tin trên phạm vi toàn cầu. Toàn cầu hoá đã có khả
năng bao trùm lên mọi ngõ nhỏ nhất, hẻo lánh nhất, xa xôi nhất của hành
tinh chúng ta. Nó là cầu nối mọi quốc gia, dân tộc, nó phá vỡ rào cản không
gian giữa người với người, giữa các quốc gia với nhau. Thế nhưng, bên
cạnh đó, ta không thể hiểu một cách đơn giản, phiến diện như vậy về toàn
2
cầu hoá. Toàn cầu hoá là một quá trình phức tạp, đầy mâu thuẫn, có tính
chất hai mặt, bao chứa cả các yếu tố tích cực và tiêu cực, cả thời cơ và
thách thức đối với tất cả các quốc gia, đặc biệt là với các nước đang phát
triển và chậm phát triển.
Dân tộc Việt Nam đang mở cửa đón nhận những cơ hội, những chân
trời mới mà toàn cầu hoá đưa lại cho chúng ta. Chúng ta đã chủ động hội
nhập với khu vực và thế giới, ra nhập các tổ chức khu vực và quốc tế như
ASEAN, APEC, ASEM, WTO… Kết quả của quá trình mở cửa, hội nhập
đã làm thay đổi diện mạo đất nước, đời sống nhân dân được cải thiện, vị
thế của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng lên. Nhưng chúng ta cũng
đang phải băn khoăn rất nhiều về cái được và cái mất khi tham gia hội nhập
vào quá trình đó. Chúng ta nhận thức sâu sắc rằng, toàn cầu hoá là cơ hội
để bạn bè quốc tế biết đến Việt Nam với một nền văn hoá lâu đời, là cơ hội
cho nền văn hoá và các giá trị truyền thống của dân tộc được học hỏi, phát
huy. Song, chúng ta cũng lo lắng rằng những thách thức của toàn cầu hoá
sẽ làm biến đổi hệ giá trị truyền thống của dân tộc ra sao?
Toàn cầu hoá có khả năng làm năng động hoá các giá trị truyền
thống của dân tộc, phát huy và kế thừa các giá trị ấy trong bối cảnh mới, bộ
mặt mới của dân tộc. Toàn cầu hoá cũng có khả năng đưa các giá trị truyền
thống của cha ông trong quá khứ về phục vụ cho đất nước ở hiện tại và
tương lai. Nhưng toàn cầu hoá cũng có khả năng làm rối loạn các giá trị
truyền thống của dân tộc, áp đặt các giá trị ngoại lai và đảo lộn cả hệ thống
giá trị của chúng ta. Truyền thống hiếu học cũng không nằm ngoài những
thách thức đó.
Là một người con của dân tộc, cũng có những băn khoăn, lo lắng
cùng dân tộc, ở luận văn này, tác giả trở lại vấn đề đã được các nhà nghiên
cứu đi trước đặt ra. Song, mỗi người đi tìm một lời giải đáp cho riêng mình
3
và có cách lý giải của riêng mình. Từ trong hệ thống các giá trị truyền
thống vô cùng phong phú và quý báu của dân tộc, tác giả muốn bắt nguồn
từ một trong những truyền thống nổi trội - truyền thống hiếu học - truyền
thống mà nhờ đó, dân tộc Việt Nam đã đi những bước dài và có thể tiến xa
hơn nữa trong tương lai. Truyền thống đó giờ đây được chúng ta nâng niu,
phát triển và gìn giữ ra sao trong bối cảnh đất nước tham gia vào quá trình
toàn cầu hoá? Liệu nó có còn là một giá trị nổi trội của truyền thống dân
tộc? Nó còn đọng lại trong tiềm thức mỗi người ở mức độ nào và chúng ta
phải làm gì để “hiếu học” vẫn mãi là một trong những đức tính quý báu của
người Việt ở mọi nơi, mọi thời. Đó chính là lý do khiến tác giả lựa chọn đề
tài: “Tác động của toàn cầu hóa đến truyền thống hiếu học của dân tộc
Việt Nam”.
2. Tình hình nghiên cứu
Thuật ngữ “những vấn đề toàn cầu” xuất hiện cách đây không lâu,
vào cuối những năm 60 của thế kỷ XX, nhưng chúng đã được phổ biến
rộng rãi và thực tế đó không phải là điều ngẫu nhiên. Toàn cầu hoá là kết
quả của cả một quá trình lịch sử lâu dài, là xu hướng tất yếu trong lịch sử
nhân loại do vậy nó cũng là đề tài thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của rất
nhiều nhà nghiên cứu, trở thành chủ đề chính trong nhiều cuộc hội nghị có
tính chất quốc tế, khu vực cũng như của mỗi quốc gia riêng biệt.
Chúng ta đón nhận thông điệp về toàn cầu hóa từ rất nhiều nguồn thông
tin, sách báo khác nhau. Trong đó, trước tiên phải nói đến thông điệp mà
Thomas Friedman - tác giả của hai cuốn sách nổi tiếng “Chiếc Lexus và cây Ô
liu” và “Thế giới phẳng” - đã đưa đến cho tất cả chúng ta. Trong hai cuốn
sách, tác giả đã đưa ra một nhận định mới mẻ và táo bạo rằng toàn cầu hóa là
một thế lực không gì ngăn cản nổi, được thúc đẩy bởi những bước tiến dài
trong các lĩnh vực công nghệ, truyền thông, tài chính… Đó là quá trình thế
4
giới dường như “phẳng ra”. Thomas Friedman đã dùng những hình ảnh rất
độc đáo và thú vị để nói về quá trình toàn cầu hóa. Trong các cuốn sách của
mình, ông đã trình bày những vấn đề toàn cầu hóa hết sức súc tích và sinh
động. Ông trình bày những vấn đề khô khan khó hiểu đó một cách sáng sủa,
dí dỏm để giúp chúng ta lĩnh hội một cách dễ dàng.
Các nhà nghiên cứu trong nước cũng đã có nhiều công trình bàn đến
toàn cầu hóa và các tác động của nó đối với đất nước. Công trình “Toàn cầu
hóa - Phương pháp luận và phương pháp tiếp cận nghiên cứu” của tập thể
tác giả Nguyễn Đức Bình, Lê Hữu Nghĩa, Trần Xuân Sầm (Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2001), đã tập hợp những bài viết về phương pháp luận,
phương pháp tiếp cận vấn đề toàn cầu hóa; đi vào khái niệm, bản chất,
nguồn gốc, tính tất yếu của toàn cầu hóa. Từ đó, các tác giả chỉ ra những
thuộc tính, tính hai mặt của toàn cầu hóa và những vấn đề đặt ra đối với các
nước đang phát triển trong quá trình hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa
hiện nay.
Công trình “Toàn cầu hóa - cơ hội và thách thức đối với các nước
đang phát triển” của Đường Vinh Sường (Nxb. Thế giới, 2004), là công
trình nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở phân tích quá trình phát triển,
những đặc trưng cơ bản của toàn cầu hóa kinh tế, những cơ hội và thách
thức đặt ra với các nước đang phát triển và liên hệ với Việt Nam trong thời
kỳ đổi mới.
Hai tác giả Lê Hữu Nghĩa và Lê Ngọc Tòng đã đồng chủ biên cuốn
“Toàn cầu hoá - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” (Nxb. Chính trị quốc
gia, 2004). Trong đó, ở phần một các tác giả chỉ ra những nội dung, đặc
điểm, bản chất của toàn cầu hoá và sang phần hai, các tác giả chỉ ra sự tác
động của toàn cầu hoá kinh tế đến các lĩnh vực chính trị, văn hoá, xã hội,
cũng như thời cơ và thách thức của toàn cầu hóa đối với Việt Nam.
