Ch ng 1. ươ M T S V N Đ C B N Ơ
C A NGÀNH LU T ĐT ĐAI
Ch ng 1 g m các n i dung c b n sau đây:ươ ơ
- Gi i thi u chung v ngành Lu t Đt đai.
- Quan h pháp lu t đt đai.
- Ch đ quy n s h u toàn dân đi v i đt đai.ế
M c tiêu c a ch ng 1 là: ươ
- Cung c p cho ng i h c các ki n th c c b n v ngành Lu t Đt đai ườ ế ơ
trong h th ng pháp lu t Vi t Nam d i giác đ c a khoa h c pháp lý. ướ
- Cung c p cho ng i h c nh ng ki n th c c b n v l ch s quan h ườ ế ơ
pháp lu t đt đai c a Vi t Nam làm c s cho vi c ti p thu n i dung pháp lu t ơ ế
th c đnh các ch ng sau. ươ
- Cung c p cho ng i h c m t s quy đnh chung c a Lu t Đt đai th c ườ
đnh g n v i lý lu n pháp lý v quan h pháp lu t đt đai, s h u đt đai.
- Cung c p cho ng i h c ki n th c lý lu n v s h u đt đai, m t trong ườ ế
các n i dung lý lu n c b n quy t đnh n i dung các quy đnh c a pháp lu t đt ơ ế
đai.
1. GI I THI U CHUNG V NGÀNH LU T ĐT ĐAI
1.1. Khái ni m ngành Lut Đt đai
Nh các Nhà n c khác, Vi t Nam có h th ng pháp lu t g m nhi uư ướ
ngành lu t, m i ngành lu t là h th ng các quy ph m pháp lu t đi u ch nh các
quan h xã h i thu c m t lĩnh v c quan tr ng c a cu c s ng.
Đt đai là ngu n tài nguyên quý c a m i qu c gia và c a toàn nhân lo i,
đ khai thác hi u qu ngu n tài nguyên này ph c v cho s phát tri n, đáp ng
nhu c u c a con ng i, m i qu c gia đu coi tr ng vi c ban hành lu t pháp đ ườ
đi u ch nh các quan h xã h i liên quan tr c ti p t i đt đai. Nh đa s các qu c ế ư
gia trên th gi i, Vi t Nam có ngành Lu t Đt đai.ế
ngành Lu t Đt đai là t ng th quy ph m pháp lu t đi u ch nh các quan
h xã h i phát sinh tr c ti p trong quá trình chi m h u, qu n lý, s d ng và ế ế
đnh đo t s ph n pháp lý đi v i đt đai nh m qu n lý và s d ng đt đai có
hi u qu kinh t cao phù h p v i l i ích c a Nhà n ế cướ , c a xã h i và c a
ng i s d ng đt.ườ
Nh m i ngành lu t, ngành Lu t Đt đai g m t t c các quy t c pháp lý,ư
các quy ph m pháp lu t có ch c năng đi u ch nh các quan h xã h i liên quan
tr c ti p t i đt đai, mà ch y u là các quan h xã h i phát sinh trong quá trình ế ế
th c hi n ch đ quy n s h u đi v i đt đai, g m quy n chi m h u, quy n ế ế
s d ng và quy n đnh đo t s ph n pháp lý đi v i đt đai. Trong đó, xét d i ướ
góc đ th c ti n thì vi c s d ng đt là quan tr ng nh t. B i vi c th c hi n
quy n chi m h u, quy n s d ng, quy n đnh đo t đi v i đt đai cũng ch ế
nh m s d ng ngu n tài nguyên quý giá này hi u qu nh t. V i đc thù là
ngu n tài nguyên quý c a qu c gia, là th tài s n đc bi t, vi c s d ng hi u
qu đt đai th hi n nhi u góc đ, khía c nh v i các giá tr khác nhau, trong
đó c n b o đm vi c chia s l i ích cho nhi u ch th liên quan g m Nhà
n c, ng i s d ng đt và toàn xã h i.ướ ườ
1.2. Đi t ng đi u ch nh và ph ng pháp đi u ch nh c a ng ượ ươ ành Lu t Đt
đai
Đi t ng và ph ng pháp đi u ch nh là hai n i dung quan tr ng, là căn ượ ươ
c đ xác l p m t ngành lu t trong khoa h c pháp lý. Nói cách khác, m i ngành
lu t có đi t ng đi u ch nh và ph ng pháp đi u ch nh riêng, đây là căn c ượ ươ
phân bi t các ngành lu t v i nhau.
1.2.1 Đi t ng đi u ch nh c a ng ượ ành Lu t Đt đai
Theo cách hi u thông th ng, đi t ng là m c tiêu, là cái đích c a m i ườ ượ
ho t đng. Pháp lu t v i tính ch t là nhân t đi u ch nh quan h xã h i thì m c
tiêu, cái đích c a nó chính là nh ng quan h xã h i mà nó đi u ch nh. Nh v y, ư
đi t ng đi u ch nh c a ngành Lu t Đt đai chính là các quan h xã h i pháp ượ
sinh trong quá trình chi m h u, qu n lý, s d ng và đnh đo t đi v i đt đai.ế
C th g m hai nhóm quan h sau đây:
* Quan h qu n lý đi v i đt đai:
Nhóm quan h này n y sinh gi a ng i qu n lý (Nhà n c, c quan nhà ườ ướ ơ
n c) v i ng i s d ng đt (các t ch c, cá nhân, h gia đình…). Trong đó,ướ ườ
Nhà n c, c quan qu n lý th c hi n quy n qu n lý, ng i s d ng đt và đtướ ơ ườ
đai là đi t ng c a ho t đng qu n lý c a Nhà n c, ch u s qu n lý c a Nhà ượ ướ
n c. Quan h qu n lý nói chung, quan h qu n lý đi v i đt đai nói riêngướ
đc các quy ph m pháp lu t đi u ch nh, đc g i chung là quan h pháp lu tượ ượ
đt đai thu c nhóm quan h qu n lý đi v i đt đai.
Không ch quan h v i ng i s d ng đt, đ th c hi n ho t đng qu n ườ
lý Nhà n c đi v i đt đai, ng i qu n lý có quan h v i nhau. Tuy nhiên,ướ ườ
quan h này không thu c đi t ng đi u ch nh c a ngành Lu t Đt đai mà ượ
thu c đi t ng đi u ch nh c a ngành lu t khác trong h th ng pháp lu t là ượ
ngành lu t hành chính.
* Quan h s d ng đt đai:
Nhóm quan h này n y sinh gi a nh ng ng i s d ng đt v i nhau. ườ
Trong quá trình th c hi n các quy n s d ng đt, ng i s d ng đt thi t l p ườ ế
nhi u quan h liên quan tr c ti p v i đt đai. Các quan h này đc các quy ế ượ
ph m pháp lu t đt đai đi u ch nh, đc g i chung là quan h pháp lu t đt đai, ượ
thu c nhóm quan h s d ng đt.
1.2.2 Ph ng pháp đi u ch nh c a ngươ ành Lu t Đt đai
Ph ng pháp đi u ch nh là cách th c mà Nhà n c s d ng pháp lu t tácươ ướ
đng vào các quan h pháp lu t thu c đi t ng đi u ch nh c a pháp lu t. Nh ượ ư
v y, ph ng pháp đi u ch nh c a ngành Lu t Đt đai là cách th c đ đt đc ươ ượ
m c tiêu, đn đc cái đích v i tính ch t là đi t ng đi u ch nh c a ngành ế ượ ượ
lu t này.
M i ngành lu t có ph ng pháp đi u ch nh nh t đnh phù h p v i tính ươ
ch t c a các đi t ng đi u ch nh c a ngành lu t đó. V i hai đi t ng đi u ượ ượ
ch nh ch y u nêu trên, ngành Lu t Đt đai s d ng hai ph ng pháp đi u ch nh ế ươ
phù h p t ng ng sau đây: ươ
* Ph ng pháp ph ng pháp m nh l nhươ ươ (ph ng pháp hành chính): ươ
Ph ng pháp này phù h p v i tính ch t c a quan h qu n lý đi v i đtươ
đai. B i trong quan h qu n lý, m t bên là Nhà n c (c quan nhà n c), ng i ướ ơ ướ ườ
có quy n qu n lý, s d ng quy n l c nhà n c đ th c hi n quy n qu n lý; ướ
phía ng i s d ng đt ph i ch u s qu n lý c a Nhà n c. Đây là quan hườ ướ
gi a hai ch th không bình đng v i nhau v đa v pháp lý. Trong đó n c ướ
đc s d ng quy n uy, đa ra m nh l nh bu c ch th s d ng đt ph i ph cượ ư
tùng.
* Ph ng pháp bình đng: ươ
Ph ng pháp này có tính ch t phù h p v i quan h gi a các ch th bìnhươ
đng v i nhau v đa v pháp lý là quan h s d ng đt, quan h gi a ng i s ườ
d ng đt v i nhau. Trong đó, vi c thi t l p quan h pháp lu t này đc th c ế ượ
hi n qua c ch th a thu n gi a các ch th trong khuôn kh pháp lu t. Nh đã ơ ế ư
nêu trên, trong ch ng m c nh t đnh ph ng pháp này đc s d ng trong quan ươ ượ
h qu n lý Nhà n c đi v i đt đai. Tuy nhiên, thông th ng ph ng pháp ướ ườ ươ
quy n uy không đc s d ng trong quan h s d ng đt. ượ
1.3. Các nguyên t c c b n c a ng ơ ành Lu t Đt đai
Đ đt m c tiêu trong công tác qu n lý và s d ng đt đai, ngu n tài
nguyên quý c a qu c gia, Nhà n c Vi t Nam đã đ ra các nguyên t c v i tính ướ
ch t là nh ng t t ng, ph ng h ng ch đo, c s ch y u đ d a vào đó ư ưở ươ ướ ơ ế
pháp lu t đi u ch nh các quan h xã h i.
Nguyên t c c a ngành Lu t Đt đai là nh ng t t ng xuyên su t, là kim ư ưở
ch nam trong quá trình Nhà n c Vi t Nam xây d ng pháp lu t, t ch c th c ướ
hi n pháp lu t trên th c t đ th c hi n vi c chi m h u, qu n lý, s d ng và ế ế
đnh đo t đi v i đt đai. V i tính ch t là m t ngành lu t đc l p trong h
th ng pháp lu t c a Nhà n c Vi t Nam, ngành Lu t Đt đai có các nguyên t c ướ
c b n sau đây.ơ
1.3.1 Nguyên t c đt đai thu c s h u toàn dân
Trong l ch s quan h pháp lu t đt đai c a Vi t Nam đã t n t i nhi u hình
th c s h u đi v i đt đai. Hi n nay, k th a Hi n pháp năm 1980, Đi u 17 ế ế
Hi n pháp năm 1992 và Kho n 1 Đi u 5 Luât Đt đai năm 2003 đu ghi nh n t iế
Vi t Nam đt đai thu c s h u toàn dân”. S h u toàn dân đi v i đt đai là
nguyên t c t i th ng c a ng ượ ành Lu t Đt đai , c n đc hi u nh sau ượ ư :
- Nh m i quan h khác, các quan h liên quan đn đt đai đu b chiư ế
ph i b i quan h s h u. Do đó, đ c p t i các quan h liên quan đn đt đai, ế
tr c tiên ph i đ c p t i quan h s h u. S h u toàn dân đi v i đt đai chiướ
ph i n i dung c a t t c các nguyên t c còn l i c a ngành Lu t Đt đai, c a
toàn b n i dung c a ngành Lu t Đt đai, và chi ph i quá trình chi m h u, qu n ế
lý, s d ng và đnh đo t đi v i đt đai trên th c t c a Nhà n c và m i t ế ướ
ch c, cá nhân.
- S h u toàn dân là m t ch đ s h u, không ph i là m t hình th c s ế
h u theo quy đnh c a B lu t Dân s năm 2005 (theo quy đnh t i Đi u 200 v
tài s n thu c hình th c s h u Nhà n c thì đt đai là tài s n thu c hình th c s ướ
h u này). Nhà n c th c hi n quy n đi di n ch s h u toàn dân v đt đai ướ
và th ng nh t qu n lý Nhà n c v đt đai. ướ
- Toàn b di n tích lãnh th Vi t Nam g m c đt li n, bi n, đo… đu
thu c ch đ s h u toàn dân đi v i đt đai, không có đi n tích đt đai nào c a ế
Vi t Nam không có ch s h u (vô ch ). Đt đai do Nhà n c Vi t Nam th ng ư
nh t qu n lý, các t ch c, cá nhân ch có quy n s d ng đt.
Th c hi n ch đ s h u toàn dân đi v i đt đai là v n đ ph c t p v ế
lý lu n và th c ti n, theo quy đnh c a Hi n pháp năm 1992 và Lu t Đt đai năm ế
2003 thì Nhà n c là đi di n và th c hi n quy n đi di n ch s h u toàn dânướ
đi v i đt đai. V i t cách này Nhà n c thi t l p h th ng c quan qu n lý ư ướ ế ơ
Nhà n c đi v i đt đai, ban hành văn b n quy ph m pháp lu t, ghi nh n vàướ
th c hi n quy n đnh đo t đi v i đt đai; trao quy n chi m h u, s d ng đt ế
cho ng i s d ng đt… Đây là n i dung lý lu n quan tr ng đc gi i thi uườ ượ
đy đ t i m c 3 c a ch ng này. ươ
1.3.2 Nguyên t c Nhà ncướ th ng nh t qu n lý toàn b đt đai theo quy
ho ch và pháp lu t
Nguyên t c này đc ghi nh n t i Đi u 18 Hi n pháp năm 1992 và t i ượ ế
Kho n 1 Đi u 6 Lu t Đt đai năm 2003. V i t cách là đi di n ch s h u ư
toàn dân đi v i đt đai và t cách là ng i qu n lý m i m t đi s ng xã h i, ư ườ
Nhà n c Vi t Nam th ng nh t qu n lý đi v i đt đai. Đ th c hi n công tácướ
này, ngoài các c qu n qu n lý có th m quy n chung, Nhà n c Vi t Nam l pơ ướ
h c quan qu n lý Nhà n c có th m quy n chuyên môn đi v i đt đai, ban ơ ướ
hành h th ng chính sách, pháp lu t, ch đ qu n lý áp d ng th ng nh t trên ế
toàn qu c, đi v i m i di n tích đt, lo i đt, th a đt và đi v i m i ch th
s d ng đt… không có s phân bi t nào trong quá trình áp d ng các quy đnh
c a pháp lu t và các quy t c khác trong công tác qu n lý Nhà n c đi v i đt ướ
đai.
V i ch đ s h u toàn dân đi v i đt đai, công tác qu n lý Nhà n c ế ướ
đi v i lo i tài nguyên quý này càng tr nên quan tr ng. V i đc thù c a đt đai
là tr i r ng v không gian, s d ng lâu dài theo th i gian, thay đi theo nhu c u
c a con ng i… nên bên c nh pháp lu t, vi c qu n lý c a Nhà n c đi v i ườ ướ
đt đai còn đc th c hi n theo quy ho ch s d ng đt đai. Đây là công c ượ
qu n lý đc thù, t ng đi đc bi t và quan tr ng c a Nhà n c khi th c hi n ươ ư
qu n lý đi v i đt đai so v i vi c Nhà n c qu n lý đi v i các lĩnh v c khác ư
c a xã h i. Tuy nhiên, xét khía c nh nào đó, quy ho ch s d ng đt cũng là
pháp lu t đt đai.
Đ th c hi n công tác qu n lý Nhà n c đi v i đt đai, Nhà n c Vi t ướ ướ
Nam s d ng nhi u công c , ph ng ti n khác nhau, trong đó pháp lu t và quy ươ
ho ch là công c , ph ng ti n quan tr ng và hi u qu nh t. Đ b o đm th c ươ
hi n nguyên t c này trong th c t Nhà n c c n ban hành đ hoàn thi n h ế ướ
th ng quy ph m pháp lu t v đt đai và b o đm th c hi n trong th c t ; xây ế
d ng và qu n lý quy ho ch s d ng đt, đm b o th c hi n b ng vi c c th
hóa n i quy ho ch s d ng đt thành k ho ch s d ng đt và t ch c th c ế
hi n hi u qu ; ng i s d ng đt tri t đ th c thi pháp lu t và quy ho ch, k ườ ế
ho ch s d ng đt; x lý nghiêm minh các hành vi vi ph m…
1.3.3 Nguyên t c s d ng đt h p lý và ti t ki m ế
V i m c đích s d ng hi u qu ngu n l c đt đai ph c v cho s phát
tri n đi s ng kinh t xã h i, m t trong các yêu c u quan tr ng là s d ng đt ế
h p lý, ti t ki m. ế
S d ng đt h p lý đc hi u là vi c s d ng đt d a trên c s kh ượ ơ
năng sinh l i c a đt và nhu c u c a con ng i v nh ng giá tr mà đt có th ườ
t o ra. N u vi c s d ng đt ch d a trên c s kh năng sinh l i c a đt ế ơ
nh ng nh ng l i ích đó con ng i không có nhu c u/có nhu c u th p ho c vi cư ư
s d ng đt ch d a trên nhu c u c a con ng i nh ng đt l i không có kh ườ ư
năng/có kh năng th p trong vi c t o ra nh ng giá tr đó thì ch a ph i là s ư
d ng đt h p lý.
S d ng đt ti t ki m là vi c s d ng tri t đ t ng di n tích, t ng th a ế
đt, không đ đt hoang hóa, không đ đt tr ng, đi tr c, không s d ng đt.