HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
KHOA CHÍNH TRỊ - NGOẠI GIAO VIỆT NAM
BỘ MÔN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI
BÀI TẬP LỚN
Đề tài:
Vấn đề công nhận nền kinh tế thị trường ở Việt Nam và tác
động của nó đến quan hệ thương mại Việt – Mỹ sau bình
thường hóa quan hệ 1995
Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Minh Ngọc
Lớp: A33
1
MỤC LỤC
I. Lời mở đầu ………………………………………………………………………...2
II. Nội dung chính …………………………………………………………………..3
1. Vấn đề công nhận nền kinh tế thị trường ở Việt Nam ……………………3
2. Tác động của việc Mỹ phủ nhận nền kinh tế Việt Nam có tính chất thị
trường đến quan hệ thương mại hai nước ……………………………………………6
a. Vụ kiện chống bán phá giá cá tra, cá basa năm 2001 – 2002…………6
b. Khó khăn trong đàm phán song phương với Mỹ trong quá trình gia
nhập tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ……………………………………..9
III. Kết luận ……………………………………………………………………11
Tài liệu tham khảo ……………………………………………………………..12
2
I. Lời mở đầu
Ngày 11/7/1995, Tổng thống Mỹ Bill Clinton công bố “Bình thường hóa các
quan hệ” với Việt Nam. Ngày 17/10/2001, Tổng thống nhiệm kỳ kế tiếp George
W.Bush ký sắc lệnh ban bố Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ thành luật. Đây
được coi là hai mốc quan trọng trong việc khép lại quá khứ chiến tranh giữa hai dân tộc
từng là kẻ thù của nhau, mở ra thời đại mới của hợp tác và phát triển giữa hai nước, đặc
biệt là trong lĩnh vực thương mại. Tuy nhiên, sau gần tám năm ký kết Hiệp định
Thương mại, hai nước vẫn chưa thật sự “bình thường hóa” quan hệ thương mại, khi
phía Mỹ đặt ra các yêu cầu quá cao, gây khó khăn cho Việt Nam trong quá trình đàm
phán gia nhập WTO, hay việc thường xuyên có các công ty Mỹ đâm đơn kiện Việt
Nam bán phá giá. Mấu chốt của vấn đề chính là việc Mỹ không công nhận nền kinh tế
Việt Nam là nền kinh tế thị trường.
3
II. Nội dung chính
1. Vấn đề công nhận nền kinh tế thị trường ở Việt Nam.
Trong mối quan hệ thương mại với Việt Nam, Mỹ đặc biệt quan tâm đến vấn đề
bản chất nền kinh tế của nước ta. Ngày 18/11/2002, Cục Nhập khẩu của Bộ Thương
mại Mỹ công bố kết quả điều tra của Cục liên quan đến nền kinh tế Việt Nam, chủ yếu
xét xem nền kinh tế Việt Nam là kinh tế thị trường hay phi thị trường. Dù khẳng định
chúng ta đã có nhiều tiến bộ rõ rệt trong các công cuộc cải cách xây dựng nền kinh tế
mới, kết luận do phía Mỹ đưa ra vẫn cho rằng nền kinh tế Việt Nam hiện mang tính
chất phi thị trường.
Áp dụng các yếu tố luật định theo khoản 771 (18) (B) của Luật Thuế 1930 sửa
đổi, Bộ Thương mại Mỹ đã tiến hành xem xét lại nền kinh tế Việt Nam dựa trên sáu
tiêu chí sau:
Khả năng chuyển đổi của các đồng tiền nước ngoài với đồng bản tệ.
Thoả thuận về tiền lương giữa người lao động và giới chủ.
Mức tự do trong hoạt động của các công ty có vốn nước ngoài.
Phạm vi sở hữu của Chính phủ với các phương tiện sản xuất.
Phạm vi kiểm soát của Chính phủ đối với các quyết định về giá cả.
Các yếu tố khác.
Trong quá trình điều tra, Bộ Thương mại Mỹ nhận thấy nền kinh tế Việt Nam
vẫn trong quá trình chuyển đổi và chưa thực sự đạt tiêu chuẩn của một nền kinh tế thị
trường . Ðồng tiền của Việt Nam chưa hoàn toàn được tự do chuyển đổi trên thị trường
vốn. Thêm vào đó là sự thiếu vắng quyền sở hữu đất tư, quá trình tư nhân hoá diễn ra
chậm chạp. Dù tại Việt Nam đang diễn ra sự phát triển nhanh chóng và đáng khích lệ
của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ thương mại Mỹ cho rằng mức độ đổi mới còn rất
4
hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực ngân hàng và công nghiệp. Cụ thể, Việt Nam tại thời
điểm đó chưa cho phép các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn và khai thác thị trường tiền
tệ - ngân hàng. Ngoài ra, các ngành công nghiệp chính yếu như luyện kim, sản xuất
máy móc, thiết bị, công nghiệp năng lượng… đều thuộc thành phần kinh tế nhà nước.
Từ đó, phía Mỹ bày tỏ sự lo ngại về việc chính phủ Việt Nam tiếp tục kiểm soát chặt
nền kinh tế trong nước.
Phản ứng trước những kết luận vừa được đưa ra, Bộ trưởng Bộ Thương mại
Việt Nam đã gửi thư cho ngài Bộ trưởng Bộ Thương mại Mỹ và trực tiếp gặp ngài Đại
sứ của nước này tại Việt Nam để phản đối quyết định trên, yêu cầu phía Mỹ xem xét lại
kết luận của mình, và đề nghị không đưa thêm ra những kết luận thiếu khách quan,
không công bằng làm ảnh hưởng đến sự phát triển quan hệ thương mại giữa hai nước
theo nội dung của Hiệp định Thương mại Việt – Mỹ.
Phải khẳng định rõ, nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước là một thực tế khách quan, không phụ thuộc vào sự đánh
giá của một tổ chức và cá nhân nào. Trong thực tế, cũng giống như bất kỳ quốc gia nào
có nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, Việt Nam đã và đang hoàn thiện cơ
chế, chính sách để tham gia có hiệu quả vào tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và khu
vực, nhằm tận dụng thời cơ, vượt qua thử thách, đối phó với những mặt trái của toàn
cầu hóa và những biến động bất thường của nền kinh tế thế giới.
Bộ Thương mại Việt Nam đã cung cấp cho Mỹ các cơ sở pháp lý cũng như thực
tiễn chứng minh nền kinh tế Việt Nam đang vận hành theo cơ chế thị trường. Nhiều tổ
chức và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động ở Việt Nam, trong đó có các tổ chức và
doanh nghiệp Mỹ đều nhận xét tốt về nền kinh tế thị trường của Việt Nam.
Trong nhiều lần gặp gỡ phía Mỹ, Bộ Thương mại Việt Nam đã từng khẳng định
với phía Mỹ: không có một nền kinh tế thị trường thuần khiết, rằng đạo luật về trang
trại cho phép Chính phủ Mỹ chi 180 tỷ USD để trợ cấp nông sản, làm sai lệch thị
trường loại hành hóa này nhưng không ai phủ nhận tính chất thị trường của nền kinh tế
