1
a.đặt vấn đề
Trước hết cần khẳng định nước ta lựa chọn phát triển kinh tế thị
trường(KTTT) là tất yếu, là sự lựa chọn đúng đắn, nó khồng chỉ tồn tạI
khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chu nghĩa
(XHCN).
Nhưng không như các nước tư bản chủ nghĩa(TBCN), với nước ta
việc phát triển KTTT có những đặc trưng riêng biệt:vừa đòi hỏi phát triển
kinh tế, vừa phải giữ vững định hướng XHCN.
KTTT tuy có nhiều ưu điểm, nhưng không phải tuyệt đối, nó còn có
những khuyết tật mà nếu ta cứ để cho nó tự do phát triển thì đến một lúc nào
đó nền kinh tế sẽ rơi vào tình trạng rất nguy hiểm và có thể phải trả giá đắt.
Vì vậy, Đảng ta đã xác định phát triển KTTT là đúng đắn, nhưng phải
có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với tình hình đất nước cũng như định
hướng của nước ta.
Với vốn hiểu biết còn hạn chế, em mong rằng thông qua đề tài này
tìm hiểu thêm về nền kinh tế nước ta cũng như đường lối chính sách của
Đảng qua một số nội dung sau:
Phát triển KTTT định hướng XHCN là tất yếu khách quan.
Những đặc trưng cơ bản của KTTT định hướng XHCN ở nước ta.
Thực trạng và những giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng
XHCN ở Việt Nam.
2
B . giải quyết vấn đề.
I- Lý luận về KTTT định hướng XHCN.
1. Khái niệm về KTTT.
a. Quan niệm về KTTT.
Kinh tế thị trường nói chung là những hình thức phát triển cao của
kinh tế hàng hoá, một hình thức mà ở đó hầu hết các quan hệ kinh tế trên
diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế vốn có của
nó.
KTTT là kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường, diễn ra
trong môi trường cạnh tranh và lấy lợi nhuận làm động lực thúc đẩy.
b. KTTT định hướng XHCN là gì?
Đã có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau xung quanh việc đưa ra một
khái niệm về KTTT định hướng XHCN, nhưng nói chung đều tập trung làm
nổi bật một số ý sau:
Đó là nền kinh tế hàng hoá vận hành theo cơ chế thị trường dưới sự
quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN.
KTTT định hướng XHCN là việc sử dụng công nghệ KTTT dể thực
hiện mục tiêu của CNXH. Là quá trình giải quyết đồng thời hai nhiệm vụ:
vừa phát triển kinh tế thị trường, vừa phải thực hiện các mục tiêu của
CNXH.
Phát triển nền KTTT định hướng XHCN nhằm mục đích phát triển
lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật
của CNXH, nâng cao đời sống nhân dân.
II. Phát triển KTTT định hướng XHCN là tất yếu khách quan.
1. Phát triển KTTT định hướng XHCN là sự lựa chọn đúng
đắn.
Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa nửa
phong kiến, với nền sản xuất thấp kém, bỏ qua giai đoạn TBCN nên nền
kinh tế gặp rất nhiều khó khăn: cơ sở vật chất kỹ thuật lạc hậu, cơ sở hạ tầng
3
yếu kém…
Trước đây, do quá nóng vội muốn tiến lên CNXH, không xuất phát
từ thực tiễn, không tôn trọng và hành động theo các quy luật khách quan
chúng ta đã vận hành nền kinh tế theo cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp.
Chúng ta đã mắc phải sai lầm nghiêm trọng đó là đã vận dụng một mô hình
kinh tế mà quan hệ sản xuất ở trình độ phát triển cao, trong khi lực lượng
sản xuất còn ở trình độ phát triển rất thấp nó đã trở nên không phù hợp, sự
bất cập này đã dẫn đến hậu quả làm cho nền kinh tế lâm vào khung hoảng.
Chúng ta đã có quan niệm sai lầm là đã cho rằng kinh tế hàng hoá(
mà KTTT là hinh thức phát triển cao của nó) là sản phẩm riêng có của
CNTB và đã phủ nhận nó. Nhưng trong thực tế không phải như vậy, mô
hình kinh tế thị trường không thuộc về một chế độ xã hội nào, nó đã và sẽ
còn tồn tại trong nhiều giai đoạn khác nhau như một phương thức để tiến tới
một nền kinh tế phát triển hơn.
Do đó, để thực hiện được mục tiêu tốt đẹp là tiến đến một xã hội
mới tốt đẹp hơn, trước hết chúng ta phải phát triển kinh tế mà phương thức
để thực hiện điều đó không nằm ngoài việc phát triển KTTT định hướng
XHCN .
Đại hội lần thứ VI của Đảng được đánh dấu như một cái mốc quan
trọng trong việc chuyển đổi cơ chế. Trên cơ sở phê phán một cách nghiêm
khắc cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp mà nguồn gốc từ kinh tế hiện vật và
những hậu quả của nó, nhất quán chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần, cũng từ đó tạo ra những tiền đề cần thiết để chuyển sang kttt.
Thực tiễn những năm đổi mới đã chỉ ra rằng việc chuyển sang mô
hình kinh tế hàng hoá là hoàn toàn đúng đắn.
2. KTTT không những tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho
công cuộc xây dựng CNXH.
Thực tế vẫn phải tồn tại KTTT vì nó còn cơ sở khách quan cho sự
tồn tại, đó là:
4
Sự phân công lao động xã hội không mất đi, sự chuyên môn hoá
ngày càng sâu, sự phân công lao động trông nước còn gắn liền với sự hợp
tác phân công quốc tế. Các quan hệ kinh tế và những sự trao đổi hoạt động
lao động trong xã hội phải dựa trên thước đo giá trị và chỉ được thực hiện tốt
nhất bằng quan hệ hàng hoá- tiền tệ.
Vẫn còn sự tách biệt về kinh tế: còn có nhiều quan hệ sở hữu khác
nhau về tư liệu sản xuất, dẫn đến tồn tại nhiều chủ thể kinh tế cùng tồn tại
trong một hệ thống phân công lao động xã hội, nhưng vẫn có sự độc lập,
tách biệt với nhau vì vậy chúng vừa cạnh tranh vừa hợp tác với nhau và nó
chỉ có thể thực hiện bằng trao đổi hàng hoá- tiền tệ theo cơ chế thị trường.
Giữa các doanh nghiệp vẫn còn sự tách biệt về kinh tế, quyền tự
chủ trong, sản xuất, kinh doanh và do đó cũng khác nhau về lợi ích kinh tế.
Do đó các mối liên hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp nhà nước cũng được
thực hiện thông qua quan hệ hàng hóa- tiền tệ.
Sản xuất hàng hoá, quan hệ hàng hoá tiền tệ là tất yếu trong quan
hệ kinh tế đối ngoại của các nước trên thế giới.
Chính vì diễn ra trong môi trường cạnh tranh, chịu sự chi phối của
những quy luật kinh tế vốn có, lấy lợi nhuận là động lực thúc đẩy buộc các
chủ thể kinh tế phải cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động để giảm
chi phí sản xuất, nó cũng đòi hỏi các chủ thể kinh tế phải năng động sáng
tạo. đây chính là ưu điểm nổi bật của kinh tế thị trường.
Chúng ta có thể thấy CNTB đã sử dụng vai trò to lớn của KTTT cùng
với những ưu điểm của nó để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế như
thế nào. Tất nhiên là đem lại lợi ích cho giai cấp tư sản, nhưng điều đó
không có nghĩa là KTTT là sản phẩm riêng có của CNTB.
Cũng như CNTB, chúng ta cũng cần phải phát huy những ưu điểm
của KTTT, vai trò to lớn của nó khắc phục những hạn chế, khuyết tật, mặt
trái của nó để xây dựng CNXH, tăng trưởng và phát triên kinh tế. Nó thúc
đẩy việc cải tiến ky thuật.
5
Do đó Đảng ta chủ trương chuyển sang kinh tế thị trường, không phải
là một thị trường bất kỳ, mà là thị trường định hướng xã hội chu nghĩa. Nó
vừa phù hợp với đặc điểm kinh tế thời kỳ quá độ ở nước ta nó vừa cho phép
khai thác mọi tiềm năng của nền kinh tế. Về bản chất đó là cơ chế hỗn hợp
mang tính định hướng xã hội chủ nghĩa, vừa kế thừa những thành tựu của
loài người, vừa gắn liền với đặc điểm và mục tiêu chính trị là sự kết hợp
giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội....
Và thực tế , qua những năm đầu thực hiện đổi mới cung đã cho kết
quả khả quan bước đầu: đời sống kinh tế- xã hội của đất nước đã có sự thay
đổi rõ rệt, sản xuất trong nước phát triển, đời sống, vật chất, văn hoá, tinh
thần có sự cải thiện rõ rệt… điều đó cho thấy kinh tế thị trường không
những không đối lập với CNXH mà nó còn là phương thức để thực hiện các
mục tiêu của CNXH.
III. Những đặc trưng cơ bản của KTTT định hưỡng XHCN ở Việt Nam.
1. KTTT định hướng XHCN là một mô hình kinh tế tổng quát
trong thời kỳ quá độ ở nước ta, là sự kết hợp giữa cái chung và cái đặc
thù.
Vì các nước khác nhau thì có trình độ kinh tế, kết cấu xã hội, phong
tục tập quán khác nhau, nên việc áp dụng mô hình KTTT cũng có sự khác
nhau, ngoài những đặc điểm chung, cái phổ biến, còn có những đặc điểm
riêng biệt. Nước ta cũng không nằm ngoài quy luật đó.
a. Cái chung, phổ biến của mô hình KTTT định hướng XHCN.
Nói đến KTTT là nói đến một nền kinh tế chịu sự tác động của các
quy luật kinh tế khách quan như: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật
cạnh tranh.
Cơ chế vận hành nền kinh tế là cơ chế thị trường .
Có nhiều hình thức sở hữu khác nhau dẫn đến nền kinh tế tồn tại
nhiều thành phần. Trong đó kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng trong việc
làm phong phú thị trường.