L I NÓI ĐUỜ Ầ
Mâu thu n là hi n t ng có trong t t c các lĩnh v c: t nhiên, xãẫ ệ ượ ấ ả ự ự
h i và t duy con ng i. Trong ho t đng kinh t , m t tr n cũng mang tínhộ ư ườ ạ ộ ế ặ ậ
ph bi n, ch n h n nh cung - c u tích lu và tiêu dùng, tính k ho ch hoáổ ế ẳ ạ ư ầ ỹ ế ạ
c a t ng xí nghi p, t ng công ty và tính t phát vô chính ph c a n n s nủ ừ ệ ừ ự ủ ủ ề ả
xu t hàng hoá… Mâu thu n t n t i khi s v t xu t hi n đn khi s v t k tấ ẫ ồ ạ ự ậ ấ ệ ế ự ậ ế
thúc. Trong m i m t s v t mâu thu n hình thành không ph i ch là m t màỗ ộ ự ậ ẫ ả ỉ ộ
là nhi u mâu thu n, và s v t trong cùng m t lúc có nhi u m t đi l p thìề ẫ ự ậ ộ ề ặ ố ậ
mâu thu n này m t đi thì mâu thu n khác l i hình thành.ẫ ấ ẫ ạ
Trong s nghi p đi m i n c ta do Đng kh i x ng và lãnh đoự ệ ổ ớ ở ướ ả ở ướ ạ
đã dành đc nhi u th ng l i b c đu mang tính quy t đnh, quan tr ngượ ề ắ ợ ướ ầ ế ị ọ
trong vi c chuy n n n kinh t t c ch quan liêu bao c p sang c ch thệ ể ề ế ừ ơ ế ấ ơ ế ị
tr ng có s qu n lý c a Nhà n c theo đnh h ng xã h i ch nghĩa.ườ ự ả ủ ướ ị ướ ộ ủ
Trong nh ng chuy n bi n đó đã đt đc nhi u thành công to l n nh ngữ ể ế ạ ượ ề ớ ư
trong nh ng thành công đó luôn luôn t n t i nh ng mâu thu n làm kìm hãmữ ồ ạ ữ ẫ
s phát tri n c a công cu c đi m i. Đòi h i ph i đc gi i quy t và n uự ể ủ ộ ổ ớ ỏ ả ượ ả ế ế
đc gi i quy t s thúc đy cho s phát tri n c a n n kinh t .ượ ả ế ẽ ẩ ự ể ủ ề ế
V i mong mu n tìm hi u thêm nh ng v n đ c a n n kinh t , quanớ ố ể ữ ấ ề ủ ề ế
đi m lý lu n cũng nh nh ng v ng m c trong gi i pháp, quy trình x lýể ậ ư ữ ướ ắ ả ử
các v n đ chính tr - xã h i có liên quan đn quá trình ti n hành c i cáchấ ề ị ộ ế ế ả
trong vi c chuy n n n kinh t em ch n làm đ tài cho ti u lu n môn tri tệ ể ề ế ọ ề ể ậ ế
h c Mác - Lênin.ọ
1
N I DUNGỘ
I. LÝ LU N CHUNGẬ
M i m t s v t, hi n t ng đang t n t i đu là m t th th ng nh tỗ ộ ự ậ ệ ượ ồ ạ ề ộ ể ố ấ
đc c u thành b i các m t, các khuynh h ng, các thu c tính phát tri nượ ấ ở ặ ướ ộ ể
ng c chi u nhau, đi l p nhau… đây chúng ta chia làm hai ph n.ượ ề ố ậ ở ầ
1. S đu tranh c a các m t đi l p trong m t th th ng nh t.ự ấ ủ ặ ố ậ ộ ể ố ấ
Trong phép bi n ch ng duy v t, khái ni m m t đi l p là s kháiệ ứ ậ ệ ặ ố ậ ự
quát nh ng thu c tính, nh ng khuynh h ng ng c chi u nhau t n t iữ ộ ữ ướ ượ ề ồ ạ
trong cùng m t s v t hi n t ng, t o nên s v t hi n t ng đó. Do đó,ộ ự ậ ệ ượ ạ ự ậ ệ ượ
c n ph i phân bi t r ng b t k hai m t đi l p nào cũng t o thành mâuầ ả ệ ằ ấ ỳ ặ ố ậ ạ
thu n. B i vì trong các s v t hi n t ng c a th gi i khách quan khôngẫ ở ự ậ ệ ượ ủ ế ớ
ph i ch t n t i hai m t đi l p. Trong cùng m t th i đi m m i s v tả ỉ ồ ạ ặ ố ậ ộ ờ ể ở ỗ ự ậ
hi n t ng có th cùng t n t i nhi u m t đi l p. Ch có nh ng m t điệ ượ ể ồ ạ ề ặ ố ậ ỉ ữ ặ ố
l p là t n t i th ng nh t trong cùng m t s v t nh m t ch nh th , nh ngậ ồ ạ ố ấ ộ ự ậ ư ộ ỉ ể ư
có khuynh h ng phát tri n ng c chi u nhau, bài tr , ph đnh và chuy nướ ể ượ ề ừ ủ ị ể
hoá l n nhau thì có hai m t đi l p nh v y m i g i là hai m t đi l p mâuẫ ặ ố ậ ư ậ ớ ọ ặ ố ậ
thu n "th ng nh t" c a hai m t đi l p đc hi u v i ý nghĩa không ph iẫ ố ấ ủ ặ ố ậ ượ ể ớ ả
chung đng c nh nhau mà n ng t a vào nhau, t o ra s phù h p cân b ngứ ạ ươ ự ạ ự ợ ằ
nh liên h ph thu c, quy đnh và ràng bu c l n nhau. M t đi l p nàyư ệ ụ ộ ị ộ ẫ ặ ố ậ
l y m t đi l p kia làm ti n đ cho s t n t i c a mình và ng c l i. N uấ ặ ố ậ ề ề ự ồ ạ ủ ượ ạ ế
thiêu m t trong hai m t đi l p chính t o thành s v t thì nh t đnh khôngộ ặ ố ậ ạ ự ậ ấ ị
có s t n t i c a s v t. B i v y s th ng nh t c a các m t đi l p làự ồ ạ ủ ự ậ ở ậ ự ố ấ ủ ặ ố ậ
đi u ki n không th thi u đc cho s t n t i c a b t k s v t nào.ề ệ ể ế ượ ự ồ ạ ủ ấ ỳ ự ậ
- Th nh t: Đó ph i là m t khái ni m chung nh t đc khái quát tứ ấ ả ộ ệ ấ ượ ừ
các m t phù h p khác nhau ph n ánh đc b n ch t c a s phù h p c aặ ợ ả ựơ ả ấ ủ ự ợ ủ
l c l ng s n xu t và quan h s n xu t.ự ượ ả ấ ệ ả ấ
2
- Th hai: Đó ph i là m t khái ni m "đng" ph n ánh đc tr ngứ ả ộ ệ ộ ả ượ ạ
thái bi n đi th ng xuyên c a s v n đng, phát tri n trong quan h s nế ổ ườ ủ ự ậ ộ ể ệ ả
xu t và l c l ng s n xu t.ấ ự ượ ả ấ
- Th ba: Đó ph i là m t khái ni m có ý nghĩa th c ti n. Ngoài ýứ ả ộ ệ ự ễ
nghĩa nh n th c, khái ni m v s phù h p c a quan h s n xu t và l cậ ứ ệ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ự
l ng s n xu t đc coi là tho đáng ph i có tác d ng đnh h ng, ch dânượ ả ấ ượ ả ả ụ ị ướ ỉ
cho vi c xây d ng quan h s n xu t, sao cho nh ng quan h s n xu t cóệ ự ệ ả ấ ữ ệ ả ấ
kh năng phù h p cao nh t v i l c l ng s n xu t.ả ợ ấ ớ ự ượ ả ấ
Tuy nhiên, khái ni m th ng nh t này ch mang tính t ng đi, b nệ ố ấ ỉ ươ ố ả
thân n i dung khái ni m cũng đã nói lên tính ch t t ng đi c a nó; Th ngộ ệ ấ ươ ố ủ ố
nh t c a cái đi l p, trong th ng nh t đã bao hàm và ch a đng trong nó sấ ủ ố ậ ố ấ ứ ự ự
đi l p.ố ậ
Đu tranh các m t đi l p.ấ ặ ố ậ
S th ng nh t c a các m t đi l p trong cùng m t s v t không táchự ố ấ ủ ặ ố ậ ộ ự ậ
r i s đu tranh chuy n hoá gi a chúng. B i vì các m t đi l p cùng t nờ ự ấ ể ữ ở ặ ố ậ ồ
t i trong m t s v t th ng nh t nh m t ch nh th tr n v n nh ng khôngạ ộ ự ậ ố ấ ư ộ ỉ ể ọ ẹ ư
n m yên bêNhà n c hau mà đi u ch nh chuy n hoá l n nhau t o thànhằ ướ ề ỉ ể ẫ ạ
đng l c phát tri n c a b n thân s v t. S đu tranh chuy n hoá, bài tr ,ộ ự ể ủ ả ự ậ ự ấ ể ừ
ph đnh l n nhau gi a các m t trong th gi i khách quan th hi n d iủ ị ẫ ữ ặ ế ớ ể ệ ướ
nhi u hình th c khác nhau.ề ứ
2. Chuy n hoá c a các m t đi l pể ủ ặ ố ậ
Không ph i b t k s đu tranh nào c a các m t đi l p đu d nả ấ ỳ ự ấ ủ ặ ố ậ ề ẫ
đn s chuy n hoá gi a chúng. Ch có s đu tranh c a các m t đi l pế ự ể ữ ỉ ự ấ ủ ặ ố ậ
phát tri n đn m t trình đ nh t đnh, h i đ các đi u ki n c n thi t m iể ế ộ ộ ấ ị ộ ủ ề ệ ầ ế ớ
d n đén chuy n hoá, bài tr và ph đnh nhau. Trong gi i t nhiên, chuy nẫ ể ừ ủ ị ớ ự ể
hoá c a các m t đi l p th ng di n ra m t cách t phát, còn trong xã h i,ủ ặ ố ậ ườ ễ ộ ự ộ
3
chuy n hoá c a các m t đi l p nh t thi t ph i di n ra thông qua ho tể ủ ặ ố ậ ấ ế ả ễ ạ
đng có ý th c c a con ng i.ộ ứ ủ ườ
Do đó, không nên hi u s chuy n hoá l n nhau gi a các m t đi l pể ự ể ẫ ữ ặ ố ậ
ch là s hoán đi v trí m t cách đn gi n, máy móc. Thông th ng thì mâuỉ ự ổ ị ộ ơ ả ườ
thu n chuy n hoá theo hai ph ng th c:ẫ ể ươ ứ
Ph ng th c th nh t: M t đi l p này chuy n hoá thành m t điươ ứ ứ ấ ặ ố ậ ể ặ ố
l p kia nh ng trình đ cao h n xét v ph ng di n ch t c a s v t.ậ ư ở ộ ơ ề ươ ệ ấ ủ ự ậ
Các m t đi l p này l i đu tranh chuy n hoá và ph đnh l n nhauặ ố ậ ạ ấ ể ủ ị ẫ
đ t o thành s v t m i h n. C nh v y mà các s v t, hi n t ng trongể ạ ự ậ ớ ơ ứ ư ậ ự ậ ệ ượ
th gi i khách quan th ng xuyên phát tri n và bi n đi không ng ng. Vìế ớ ườ ể ế ổ ừ
v y, mâu thu n là ngu n g c và đng l c c a m i quá trình phát tri n.ậ ẫ ồ ố ộ ự ủ ọ ể
II. TÍNH T T Y U C A QUÁ TRÌNH XÂY D NG N N KINH T TH TR NGẤ Ế Ủ Ự Ề Ế Ị ƯỜ
VI T NAM Ở Ệ
1. Kinh t th tr ng và nh ng đc đi mế ị ườ ữ ặ ể
S nghi p đi m i Vi t Nam theo đnh h ng xã h i ch nghĩa làự ệ ổ ớ ở ệ ị ướ ộ ủ
m t t t y u l ch s . Nó nh m d n đn nh ng m c tiêu r t c th và mangộ ấ ế ị ử ằ ẫ ế ữ ụ ấ ụ ể
tính cách m ng. Nó thay cũ đi m i hàng lo t v n đ lý lu n và th c ti n,ạ ổ ớ ạ ấ ề ậ ự ễ
c v kinh t và chu trình xã h i, nó b o v phát tri n ch nghĩa Mác -ả ề ế ộ ả ệ ể ủ
Lênin và t t ng H Chí Minh trong đi u ki n, hoàn c nh m i.ư ưở ồ ề ệ ả ớ
Nh chúng ta đã bi t t khi ch nghĩa xã h i đc xây d ng, t t cư ế ừ ủ ộ ượ ự ấ ả
các n c xã h i ch nghĩa đu th c hi n n n kinh t k ho ch t p trungướ ộ ủ ề ự ệ ề ế ế ạ ậ
c ch v n hành và qu n lý kinh t này đc duy trì trong m t th i gianơ ế ậ ả ế ượ ộ ờ
khá dài và xem nh là m t đc tr ng riêng bi t c a ch nghĩa xã h i, là cáiư ộ ặ ư ệ ủ ủ ộ
đi l p v i c ch th tr ng c a CNTB. S th c thì không ph i hoàn toànố ậ ớ ơ ế ị ườ ủ ự ự ả
nh v y, n n kinh t t p trung không ch là s n ph m riêng bi t c aư ậ ề ế ậ ỉ ả ẩ ệ ủ
CNXH, cũng nh n n kinh t t p trung không ch là s n ph m riêng bi tư ề ế ậ ỉ ả ẩ ệ
c a CNXH, cũng nh n n kinh t th tr ng không ph i duy nh t đcủ ư ề ế ị ườ ả ấ ượ
thi t l p trong CNTB. N n kinh t t p trung đã đc các n c t b n ápế ậ ề ế ậ ượ ướ ư ả
4
d ng t tr c nhi u n c xác l p ch đ XHCN. Nh ng các n c TBCNụ ừ ướ ề ướ ậ ế ộ ư ướ
đã xóa b c ch k ho ch hoá t p trung sau khi chi n tranh k t thúc và đãỏ ơ ế ế ạ ậ ế ế
đt đc nh ng thành t u l n v kinh t , xã h i. Nh ng công b ng mà nói,ạ ượ ữ ự ớ ề ế ộ ư ằ
n n kinh t th tr ng cũng ch a ph i là cái duy nh t b o đm cho s tăngề ế ị ườ ư ả ấ ả ả ự
tr ng và phát tri n c a xã h i.ưở ể ủ ộ
2. Chuy n sang n n kinh t th tr ng là m t t t y u kháchể ề ế ị ườ ộ ấ ế
quan trong quá trình phát tri n n n kinh t đt n c.ể ề ế ấ ướ
Th c ti n v n đng c a n n kinh t th gi i nh ng năm g n đâyự ễ ậ ộ ủ ề ế ế ớ ữ ầ
cho th y, mô hình phát tri n kinh t theo h ng th tr ng có s đi u ti tấ ể ế ướ ị ườ ự ề ế
vĩ mô t trung tâm, trong b i c nh c a th i đi ngày nay, là mô hình h p lýừ ố ả ủ ờ ạ ợ
h n c . Mô hình này, v đi th có th đáp ng nh ng thách th c c a sơ ả ề ạ ể ể ứ ữ ứ ủ ự
phát tri n.ể
n c ta, vi c th c hi n mô hình này, trong th c t , ch ng nh ngỞ ướ ệ ự ệ ự ế ẳ ữ
là n i dung c a công cu c đi m i mà h n th n a còn là công c , làộ ủ ộ ổ ớ ơ ế ữ ụ
ph ng th c đ n c ta đi t i m c tiêu xây d ng CNXH.ươ ứ ể ướ ớ ụ ự
N n kinh t n c ta hi n nay ch có th nói đang trong giai đo n quáề ế ướ ệ ỉ ể ạ
đ, chuy n ti p t n n kinh t t p trung, hành chính, bao c p sang n nộ ể ế ừ ề ế ậ ấ ề
kinh t th tr ng có s qu n lý c a Nhà n c theo đnh h ng XHCN. Doế ị ườ ự ả ủ ướ ị ướ
v y nh ng đc đi m c a giai đo n quá đ trong n n kinh t n c ta,ậ ữ ặ ể ủ ạ ộ ề ế ướ
đng nhiên là m t v n đ r t có ý nghĩa, r t c n đc nghiên c u, xemươ ộ ấ ề ấ ấ ầ ượ ứ
xét. Nh n th c đc nh ng đc đi m ph c t p c a giai đo n quá đ, chiậ ứ ượ ữ ặ ể ứ ạ ủ ạ ộ
ph i nh ng đc đi m đó, chúng ta s tránh đc nh ng sai l m ch quan,ố ữ ặ ể ẽ ựơ ữ ầ ủ
nóng v i, duy ý chí ho c nh ng khuynh h ng c c đoan, máy móc, saoộ ặ ữ ướ ự
chép, ch p nh n nguyên b n kinh t th tr ng t bên ngoài vào.ấ ậ ả ế ị ườ ừ
Kinh t th tr ng , nh chúng ta đã bi t, là m t ki u quan h kinh tế ị ườ ư ế ộ ể ệ ế
- xã h i mà trong đó s n xu t và tái s n xu t xã h i g n li n v i thộ ả ấ ả ấ ộ ắ ề ớ ị
5