TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU: TỘI ÁC VÀ HÌNH PHẠT CỦA
DOSTOEVSKY QUA GÓC NHÌN TÂM LÝ HỌC TỘI
PHẠM
Các thành viên thực hiện: Hoàng Thị Hương Thùy – DK68 Ngữ văn
Vũ Thị Hương Giang – CLCK68 Ngữ văn
Lương Thủy Tiên – DK68 Ngữ văn
Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Thành Đức Hồng Hà
Hà Nội, tháng 4 năm 2021
MỤC LỤC
Danh mục
Trang
A. MỞ ĐẦU…………………………………………………………
1
1. Lý do chọn đề tài………………………………………………
1
2. Lịch sử vấn đề………………………………………………….
3
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu………………………………..
5
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu…………………………………
7
5. Phương pháp nghiên cứu…..........................................................
7
6. Ý nghĩa đề tài …………………………………………………..
8
7. Bố cục…………………………………………………………..
9
B. NỘI DUNG……………………………………………………….
9
Chương 1: Giới thuyết chung về tâm lý học tội phạm và màu sắc tâm
lý học tội phạm trong Tội ác và hình phạt……………………………
9
1.1. Những vấn đề chung về tâm lý học tội phạm……………………
9
1.2. Bức tranh tâm lý học tội phạm trong Tội ác và hình phạt……...
19
Chương 2: Hành vi phạm tội trong Tội ác và hình phạt…………….
22
2.1. “Tội ác” và “hình phạt” – nguyên nhân và hệ quả của tâm lý học
tội phạm…………………………………………………………………
22
2.2. Tội ác – những hành động phạm tội từ tâm lý “không nguyên vẹn”
24
2.3. Hình phạt – sự khủng hoảng trong tâm lý người phạm tội………..
39
2.4. Sự cứu rỗi và hoàn lương………………………………………….
50
Chương 3: Phương thức thể hiện tâm lý học tội phạm trong Tội ác
và hình phạt…………………………………………………………..
53
3.1. Mô hình tiểu thuyết đa thanh……………………………………..
53
3.2. Phá vỡ motif truyện trinh thám…………………………………...
60
C. KẾT LUẬN………………………………………………………..
63
1
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nếu coi văn học nhân loại là một bức tranh rực rỡ thì ta không thể không kể đến sự
đóng góp của gam màu nổi bật trong văn học Nga. Đặc biệt, văn học Nga thế kỷ
XIX là một trong những giai đoạn ngời sáng bởi sự xuất hiện của các nhà văn vĩ
đại, cùng với đó là những tác phẩm bất hủ cùng thời đại. Điều đó đã tạo bệ phóng
cho văn học Nga vươn mình phát triển và đạt được những thành tựu to lớn, mang
những tư tưởng tiến bộ của thời đại, những khát khao đấu tranh để giải quyết
những vấn đề xã hội… từ nửa đầu đến nửa cuối thế kỷ XIX. “Sự trưởng thành” kỳ
diệu ấy của văn học Nga đã khiến các nhà nghiên cứu phương Tây ví nó như “một
phép lạ”, được M.Gorki nhận xét “như một hiện tượng kỳ diệu”. Với tốc độ nhanh
chóng để vươn tới ánh hào quang chói lọi, văn học Nga đã khẳng định tầm quan
trọng của mình, ghi tên mình một cách ấn tượng trên bản đồ văn học nhân loại,
được thế giới công nhận vì vẻ đẹp và sức mạnh của mình.
Fyodor Dostoevsky (1821-1881), cùng với Lev Tolstoy, được coi là hai cây đại thụ
của văn học Nga nửa sau thế kỉ XIX. M. Gorky từng ca ngợi Dostoevsky rằng:
“Cần phải xuất hiện một con người thể hiện được trong tâm hồn mình kí ức về tất
cả những đau khổ của con người và phản ánh được cái ký ức khủng khiếp đó - con
người ấy là Dostoevsky”. Dostoevsky có một sự nghiệp sáng tác đồ sộ và rực rỡ
đáng cảm phục với những kiệt tác xếp vào hạng kinh điển của văn học nhân loại.
Trong đó cuốn tiểu thuyết Tội ác và hình phạt là tác phẩm đầu tiên trong bộ “Ngũ
kinh”, cũng là tác phẩm được biết đến rộng rãi nhất của ông. Nó được coi là “cuốn
tiểu thuyết hoàn chỉnh và hay nhất trong toàn bộ hệ thống tác phẩm của
Dostoevsky, là tác phẩm có nội dung bi thảm nhất của nền văn học nhân loại” [6,
1756]. Tội ác và hình phạt xoay quanh hành trình gây tội ác và cuộc vật lộn với
hình phạt tâm lí diễn ra trong nhân vật chính - chàng sinh viên trẻ Raskolnikov, từ
một người giàu tình thương trở nên bất bình với xã hội, tự dựng lên một hệ tư
2
tưởng và quyết định giết người để thử nghiệm cho hệ tư tưởng của mình.
Dostoevsky sẽ khắc họa một cách vô cùng sinh động sự phức tạp không thể nào
khám phá hết trong tâm lý của con người.
Tội ác và hình phạt là tiểu thuyết tâm lý điển hình, là sản phẩm tinh thần vĩ đại của
bậc thầy tiểu thuyết tâm lý Dostoevsky. Đây là một tiểu thuyết đa thanh phức tạp,
diễn biến tâm lí nhân vật trải dài xuyên suốt lộ trình tác phẩm. Từ góc độ tâm lý,
nhà văn đã khai thác một cách sâu sắc nhất những nét tính cách đầy phức tạp, mâu
thuẫn giữa những nguyên tắc về lý tưởng đạo đức và những suy nghĩ sai lầm, lệch
lạc trong nhận thức của nhân vật. Dostoevsky đã thành công trong việc vận dụng
điều đó mà gieo vào lòng người đọc những dư âm băn khoăn sau khi tác phẩm
khép lại: Bản chất thực sự trong hành động giết người của Raskolnikov là gì? Tại
sao Raskolnikov đã tự thú nhưng vẫn không phục? Nguyên nhân nào khiến Sonya
tránh khỏi tội lỗi nghiệt ngã như Raskolnikov trong khi cô cũng rơi vào hoàn cảnh
bi kịch?... Đó là những điều không đơn giản để nhận ra trong quá trình tâm lý mà
tác giả đã thể hiện trong toàn bộ tiểu thuyết. Khi đặt Dostoevsky đối sánh với
Gogol, có một nhà phê bình đã nhận ra điểm đặc biệt: “Gogol trước hết là nhà văn
mang tính xã hội, còn Dostoevsky là nhà văn tâm lý. Đối với Gogol, cá nhân có ý
nghĩa như một đại diện của một giai tầng xã hội nhất định, còn với Dostoevsky, xã
hội được quan tâm ở phạm vi tác động lên tính cách cá nhân”. Do đó, Tội ác và
hình phạt đòi hỏi ở người đọc sự nghiền ngẫm và tiếp nhận các hệ tư tưởng đang
tranh đấu trong nó một cách sáng suốt. Đặc biệt, khi chúng tôi chọn nghiên cứu tác
phẩm ở góc nhìn của tâm lý học tội phạm thì đây là một hình thức lý giải tác phẩm
chuẩn mực.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến những vấn đề khác nhau của tác
phẩm Tội ác và hình phạt nhưng chưa có nhiều tài liệu và nghiên cứu nào cụ thể,
chuyên sâu về vấn đề tâm lý học tội phạm trong tác phẩm này. Hiện nay, tâm lý
học tội phạm có thể coi là một trong những lĩnh vực tâm lý được nhiều người quan
3
tâm nhất. Tuy không phải tất cả các thể loại văn học đều sử dụng tâm lý học tội
phạm làm chất liệu sáng tác, nhưng với một tiểu thuyết tiêu biểu có màu sắc hình
sự và chất liệu từ tâm lý học tội phạm như Tội ác và hình phạt của Dostoevsky,
người viết nhận thấy có thể nghiên cứu tác phẩm qua góc nhìn của tâm lý học tội
phạm. Vì vậy, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài Tội ác và hình phạt của
Dostoevsky qua góc nhìn tâm lý học tội phạm để đóng góp một cái nhìn rõ hơn và
tương đối mới mẻ về tác phẩm cũng như tác giả Dostoevsky.
2. Lịch sử vấn đề
Dostoevsky được coi là “người khổng lồ” không chỉ văn học Nga mà còn là của
văn học thế giới, chính vì vậy những công trình nghiên cứu về Dostoevsky và sáng
tác của ông vô cùng phong phú.
Nghiên cứu tổng thể về Dostoevsky, một số công trình nghiên cứu có ảnh hưởng ở
Việt Nam từ trước đến nay có thể kể đến:
Năm 1993, nhà nghiên cứu M.Bakhtin trong cuốn Những vấn đề thi pháp
Dostoevsky đã khai thác những vấn đề về người trần thuật, ngôn ngữ, nhân vật và
lập trường tác giả trong tiểu thuyết Dostoevsky. Đóng góp lớn nhất của công trình
này là đã chỉ ra đặc trưng “tiểu thuyết đa thanh” trong sáng tác của Dostoevsky.
Năm 1997, Nguyễn Kim Đính viết phần Dostoevsky trong Lịch sử văn học Nga,
trình bày khá kỹ càng những vấn đề về tiểu sử, đặc điểm phong cách và những tác
phẩm tiêu biểu của tiểu thuyết Dostoevsky. Đồng thời cũng chỉ ra mạch triển khai
các tuyến nhân vật song song làm nổi bật nhân vật trung tâm.
Năm 2000, công trình của Lê Sơn tổng hợp các bài dịch, lược thuật nghiên cứu của
học giả thế giới về Dostoevsky, in thành sách Sáng tác của Dostoevsky những tiếp
cận từ nhiều phía.
Giáo trình văn học Nga do PGS.TS Đỗ Hải Phong viết đã phân tích khá sâu sắc và
chi tiết những nét chủ đạo trong sáng tác của Dostoevsky, đồng thời cũng đề cập