
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NGUYỄN NGỌC ĐAN GIAO
NHÂN VẬT TRẺ EM
TRONG TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI MIỀN NAM
GIAI ĐOẠN 1954 - 1975
Ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 9220121
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM
Thành phố Hồ Chí Minh – 2025

Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ
Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Bùi Thanh Truyền
(ghi rõ họ tên, chức danh khoa học, học vị)
Phản biện 1: PGS. TS Hồ Thế Hà
Trường Đại học Khoa học - Đaị học Huế
Phản biện 2: PGS. TS Nguyễn Thị Ngọc Điệp
Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh
Phản biện 3: PGS. TS Phan Mạnh Hùng
Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn - Đại học Quốc
gia TP Hồ Chí Minh
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp
tại:……….................…………………………………………………………
………………………………………
vào …………giờ……….ngày……….tháng………năm……….
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Thư viện Đại học Sư phạm TP.HCM
- Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
1. Nguyễn Ngọc Đan Giao. (2023). Phác thảo diện mạo văn học thiếu nhi
miền Nam giai đoạn 1954 – 1975; Kỷ yếu Khoa học cho học viên cao học và
nghiên cứu sinh của Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, 213-224
ISBN: 978-604-9873-56-0 https://nxbdsh.vn/ebook-free/11795/0/1.
2. Nguyễn Ngọc Đan Giao. (2023). Giáo dục trẻ em qua tác phẩm văn học
thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975 (2023); Tạp chí Khoa học và Công
nghệ - Chuyên san Khoa học Giáo dục, trường Đại học Thái Nguyên, 206-
211. ISSN: 1859-2171 2734-9098.
3. Nguyễn Ngọc Đan Giao. (2024). Chức năng giáo dục trong các truyện
thiếu nhi tủ sách Tuổi Hoa giai đoạn 1954 – 1975; Kỷ yếu Hội thảo Quốc gia
về Khoa học Giáo dục năm 2024, 1093 – 1106. ISBN: 978-604-923-826-0.
4. Nguyễn Ngọc Đan Giao. (2025). Diễn ngôn người kể chuyện trong
truyện viết cho thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975; Kỷ yếu Hội thảo
Khoa học Quốc tế lần thứ 2: Nghiên cứu và giảng dạy khoa học xã hội &
Nhân văn trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số năm 2025, 42-
60. ISBN: 978-604-80-8496-7.
5. Nguyễn Ngọc Đan Giao. (2025). Nhân vật trẻ em trong truyện viết cho
thiếu nhi của Minh Quân; Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP Hồ
Chí Minh, Tập 22 số 5 (2025), 947- 956. ISSN: 2793-9918.
https://doi.org/10.54607/hcmue.js.22.5(2025)

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Thành công của bộ phận văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn trước năm
1975 đã góp phần không nhỏ vào việc làm cho văn học dân tộc trở nên phong
phú và đa dạng về chủ đề, đề tài cũng như phương thức biểu hiện. Nhìn từ số
lượng sáng tác đã in, sự phát triển về đội ngũ sáng tác thì văn học thiếu nhi miền
Nam giai đoạn 1954 – 1975 đã làm nên danh tiếng cho nhiều nhà văn như: Sơn
Nam , Võ Hồng, Duyên Anh, Lê Tất Điều, Nhật Tiến, Minh Quân, bà Tùng Long,
Nguyễn Thái Hải, Từ Kế Tường, Nguyễn Trường Sơn, Hoàng Đăng Cấp,…
1.2. Trong văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975, mảng
truyện thiếu nhi chiếm tỷ trọng lớn cả về số lượng lẫn chất lượng. Các tác phẩm
lấy nhân vật thiếu nhi làm nhân vật trung tâm như một kiểu nhận dạng những sự
cách tân, đổi mới trên con đường phát triển của người nghiên cứu. Trên cơ sở
phục dựng và kiến giải chân dung nhân vật trẻ em trong văn học qua các yếu tố
như bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hoá, chúng tôi tiến thành phân tích những đặc
trưng tiêu biểu về hệ thống nhân vật và những phương thức xây dựng nghệ thuật
nhân vật trẻ em.
1.3. Các nhân vật thiếu nhi trong truyện luôn được thể hiện bằng niềm yêu
thương, trân trọng, được gửi gắm vào đó nhiều ký ức gia đình, ký ức lịch sử - văn
hóa. Đây chính là nền tảng cơ bản để con người đối diện và vượt qua các áp lực
xâm lăng văn hóa hoặc không bị hòa tan, đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc.
1.4. Trong khi đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn học đô thị miền
Nam về văn xuôi, về thơ, về chủ nghĩa/ tư tưởng hiện sinh biểu hiện trong tác
phẩm, về khuynh hướng/ trào lưu và một số tác giả tiêu biểu, thì nghiên cứu về
văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn trước 1975 vẫn còn nhiều khoảng trống.
Chọn đề tài Nhân vật trẻ em trong truyện viết cho thiếu nhi miền Nam giai đoạn
1954 -1975, người nghiên cứu mong muốn nhận diện, đánh giá vị trí của văn học
thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975 trong một giai đoạn lịch sử, văn hoá
đặc biệt của đất nước, cũng như sự đón nhận của công chúng với văn học thiếu
nhi giai đoạn này ở miền Nam.
2. Mục đích nghiên cứu
Luận án được triển khai nhằm thực hiện các mục đích sau đây:
- Làm rõ nghệ thuật xây dựng nhân vật trẻ em vật trong truyện viết cho thiếu
nhi miền Nam giai đoạn 1954 -1975 trên những nét lớn về nội dung phản ánh và
hình thức thể hiện.
- Góp phần định vị văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975 trong
diễn trình văn học dân tộc và mong muốn đóng góp tư liệu cho công việc giảng
dạy văn học thiếu nhi ở các trường Đại học, Cao đẳng.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu

2
Người viết xin giới hạn phạm vi đối tượng nghiên cứu là những tác phẩm văn
học viết cho thiếu nhi bao gồm các thể loại truyện dài, truyện ngắn và truyện
đồng thoại của các tác giả sáng tác tại đô thị miền Nam giai đoạn 1954 – 1975.
Riêng thể loại tiểu thuyết, chúng tôi xin tạm xếp thể loại này vào truyện dài theo
thống kê.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu cụ thể của luận án là những tác phẩm văn học dành cho
thiếu nhi miền Nam (do người lớn hoặc do chính các em sáng tác) có nội dung
và từ ngữ phù hợp với độ tuổi từ nhi đồng cho đến tuổi thiếu niên. Cụ thể, chúng
tôi chúng tôi khảo sát và tập trung nghiên cứu vào những tác phẩm của tác giả
lớn viết cho thiếu nhi lúc bấy giờ như: Võ Hồng, Duyên Anh, Lê Tất Điều, Nhật
Tiến, Minh Quân, Nguyễn Thái Hải, Từ Kế Tường, Nguyễn Trường Sơn, Hoàng
Đăng Cấp, Hà Châu, Kim Hài, Tôn Nữ Thu Dung, Nhật Lệ Giang,…
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận của đề tài, cụ thể là xác định các khái niệm: văn học
thiếu nhi, trẻ em, nhân vật trẻ em và sự phân loại của nhân vật trẻ em trong văn
học và đưa ra các hướng tiếp cận đề tài.
- Tìm hiểu bối cảnh lịch sử, bối cảnh văn hóa – xã hội của văn học thiếu nhi
miền Nam giai đoạn 1954 - 1975, sự hình thành nền văn học thiếu nhi Việt Nam
và tiến trình văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975.
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận án vận dụng, kết hợp các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp
thống kê, phân loại; Phương pháp phân tích, tổng hợp; Phương pháp loại hình;
Phương pháp so sánh; Phương pháp văn học sử; Phương pháp tiếp cận thi pháp
học; Phương pháp lịch sử - xã hội.
6. Đóng góp mới của luận án
Về mặt lí luận, chúng tôi hi vọng cung cấp cái nhìn toàn diện về diện mạo,
đặc điểm của văn học thiếu nhi miền Nam giai đoạn 1954 – 1975 và khẳng định
những giá trị mà văn học này mang lại. Về mặt thực tiễn, chúng tôi mong muốn
kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là tài liệu hữu ích cho việc vận dụng vào nghiên
cứu cho nội dung văn học thiếu nhi miền Nam nói riêng và văn học chung của
dân tộc.
7. Cấu trúc của đề tài
Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và hướng tiếp cận của đề tài
Chương 2: Truyện viết cho thiếu nhi miền Nam từ 1954 đến 1975
Chương 3: Nhân vật trẻ em trong truyện viết cho thiếu nhi ở miền Nam giai
đoạn 1954 - 1975 nhìn từ nội dung phản ảnh
Chương 4: Nhân vật trẻ em trong truyện viết cho thiếu nhi ở miền Nam giai
đoạn 1954 - 1975 nhìn từ phương thức thể hiện

