Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Tri thức dân gian của người Dao Đỏ vùng tái định cư thủy điện Tuyên Quang

Công trình thủy điện Tuyên Quang đã mang lại lợi ích kinh tế nhưng cũng tạo ra thách thức lớn về văn hóa, xã hội, đặc biệt đối với các cộng đồng dân tộc thiểu số như người Dao Đỏ. Việc di dân tái định cư đã làm thay đổi sâu sắc không gian sống và văn hóa truyền thống, khiến kho tàng tri thức dân gian phong phú của họ đứng trước nguy cơ mai một. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá và bảo tồn tri thức dân gian của người Dao Đỏ trong bối cảnh biến đổi văn hóa, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển bền vững và duy trì bản sắc văn hóa tộc người trong kỷ nguyên hiện đại.

Đối tượng độc giả chính bao gồm các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực văn hóa dân gian, dân tộc học, nhân học; các nhà hoạch định chính sách liên quan đến dân tộc thiểu số và tái định cư; cùng với sinh viên và giảng viên quan tâm đến văn hóa Việt Nam và cộng đồng người Dao Đỏ.

Luận án này tập trung nghiên cứu hệ thống tri thức dân gian của người Dao Đỏ tại vùng tái định cư thủy điện Tuyên Quang, đánh giá vai trò của nó trong đời sống của cộng đồng trước và sau di dân. Nghiên cứu lý giải các vấn đề liên quan đến sự thay đổi tri thức dân gian, bao gồm nguyên nhân tác động, sự biến đổi và thích ứng của tri thức trong các lĩnh vực trọng yếu như sản xuất nông nghiệp, khai thác và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, cũng như chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Các thực hành tri thức dân gian được phân tích thông qua lăng kính của Thuyết Sinh thái học văn hóa và Thuyết Chức năng, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu định tính như quan sát tham dự, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm. Kết quả nghiên cứu cung cấp góc nhìn sâu sắc về sự chuyển động và giá trị của tri thức dân gian trong bối cảnh thay đổi môi trường và chính sách tái định cư, làm rõ mối quan hệ giữa tri thức và bản sắc tộc người. Từ đó, luận án đóng góp vào việc làm phong phú cơ sở lý luận về văn hóa tộc người và cung cấp tài liệu tham khảo quý báu cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách dân tộc, di dân và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của người Dao Đỏ trong quá trình phát triển đất nước.