Tre xanh trong tâm thức
người Việt
Tre là bạn đồng hành thủy chung, can đảm của người
Việt từ thuở xa xưa khai hoang, dựng nước. Tre nghìn
đời bao bọc, chở che cho sinh tồn của người. Tre hóa thân
thành thế giới văn hóa tre trúc quây quần thân thiết với
đời người, in hình in bóng đậm đà vào văn hóa, thi ca,
nhạc họa, vào sâu xa tâm thức con người Việt Nam.
Tre bên lăng Bác
Tâm thức người Việt - bình yên và xanh mát bóng tre
Việt Nam nhiệt đới gió mùa, nên "xanh muôn ngàn cây lá
khác nhau"(1). Từ núi cao cực Bắc tới sông nước Cà Mau,
mỗi vùng sinh thái tươi xanh những loài thảo mộc, hoa trái
đặc trưng. Nhưng kỳ lạ sao, đâu đâu cũng cũng bốn mùa
xanh những lũy tre tươi tốt! Từ Bắc chí Nam, trên núi trên
đồi bạt ngàn tre nứa giang vầu... Đồng bằng thì làng quê nào
cũng lũy tre bao bọc, bờ đê nào cũng tre xanh chắn sóng và
ngăn lũ, nên sông quê "nước gương trong soi tóc những hàng
tre"(2).
Nay giữa Ba Đình, hai hàng tre xanh bình yên mang hồn quê
xứ sở muôn đời che mát giấc ngàn thu Lãnh tụ Hồ Chí Minh
- Người tiêu biểu nhất cho giang sơn và văn hóa Việt Nam.
Ấy là do tổ tiên Lạc Việt của chúng ta từ trung du đi khai phá
miền phù sa đồng bằng và ven biển, hành trang đơn sơ, chỉ có
khát vọng sinh tồn trên xứ sở riêng, sức cần cù nhẫn nại, bộ
công cụ đồng, những gói hạt lúa cùng hạt bầu, bí, đậu..., và
những gốc tre gân guốc rễ.
Thế nghĩa là tre đã là bạn đồng hành thủy chung, thân thiết
của người từ thuở xa xưa gian lao suốt nhiều thế kỷ khai
hoang mở đất để rồi dựng nước. Những làng xã định cư với
lũy tre xanh bao bọc ngăn gió bão, từ ấy đã là đặc trưng
không chỉ của không gian sinh tồn (địa giới) của làng, mà
còn là đặc trưng văn hóa - thẩm mỹ riêng có của làng quê
Việt Nam ta. Trong sâu xa tâm thức người Việt từ thuở ấy, đã
bình yên và xanh mát bóng tre.
Từ ấy, cây tre, người bạn tre gần gũi, qua bàn tay tài khéo
của người, đã hóa thân thành cơ man là vật dụng thiết yếu
của đời sống làm ăn và đời sống thường ngày, thành các
phương tiện để vui chơi giải trí.