Tuổi thọ của vua chúa Việt Nam
Thời gian trị vì
Tính từ thời Âu Lạc đến thời nhà Nguyễn, nước ta trải qua 20 triều đại như sau:
Thục & Âu Lạc, Triệu, Sau Công Nguyên (Giao chỉ, Tây Hán, Đông Hán, Hai Bà
Trưng, Đông Ngô, Bà Triệu), Lý và Vạn Xuân, Tùy Đường, Ngô, Hậu Ngô, Đinh,
Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Hậu Trần, Lê Sơ, Mạc, Hậu Lê, Tây Sơn, Chúa Trịnh,
Chúa Nguyễn, và triều Nguyễn.
Tính trung bình, thời gian trị vì của các vua chỉ có 17 năm. Khoảng 47% các vua
có thời gian “tại chức” dưới 10 năm, ~25% có thời gian trị vì từ 11 đền 20 năm, và
chỉ có 13% vua ngồi ở ngai vàng trên 30 năm. Các vua chúa có thời gian trị vì lâu
năm là Triệu Vương (70 năm), Lý Nhân Tông (55 năm), Trịnh Tùng (53 năm), Lê
Hiển Tông (46 năm). Ngay cả Tự Đức mà ngồi ngai vàng đến 35 năm. Có 2 vua
chỉ ngồi ngai vàng dưới 1 năm là Dục Đức và Hiệp Hòa (cả hai thuộc triều
Nguyễn).
Phân tích theo triều đại thì thấy triều nhà Lý có thời gian trị vì trung bình cao nhất
(23.6 năm), kế đến là Chúa Trịnh (21.9 năm), Chúa Nguyễn (19.8 năm), Triệu
(19.2 năm), Lý Vạn Xuân (19 năm). Triều đại có thời gian trung bình trị vì ngắn
nhất là Hậu Trần (3 năm), nhà Hồ (3.5 năm), và Ngô Quyền (5 năm).
Tuổi thọ
Số liệu tuổi thọ chỉ có cho 90 vua chúa. Tính trung bình, tuổi thọ của 90 vua chúa
này là 44.2 năm. Khoảng 39% (n = 35) có tuổi thọ thấp hơn 40 tuổi, và chỉ có 12%
(n = 10) thọ trên 60 tuổi. Vua có tuổi thọ cao nhất là Trịnh Tùng (74 năm), Lê
Hiển Tông (70 năm), chúa Nguyễn Phúc Tần (68 năm), Lý Nhân Tông (63 năm).
Vua có tuổi thọ thấp nhất là Nguyễn Kiến Phúc (15 tuổi), Lê Gia Tông (15), Lê
Túc Tông (17) và Lê Nhân Tông (19).
Phân tích theo triều đại cho thấy triều Chúa Trịnh có tuổi thọ trung bình khá cao
(59 tuổi), kế đến là Chúa Nguyễn (55 tuổi). Triều đại có vua thọ thấp nhất là Tây
Sơn (30 tuổi), Lê Sơ (30 tuổi), Tiền Lê (37). Còn các triệu đại lâu đời và danh
tiếng như Lý (46 tuổi), Trần (45 tuổi), và Nguyễn (47 tuổi) chỉ trên dưới trung
bình.
Câu hỏi quan trọng là có “secular trend” về tuổi thọ của các vua chúa Việt Nam
không? Câu trả lời là – ngạc nhiên thay – không. Biểu đồ dưới đây cho thấy điều
này:
Biểu đồ tuổi thọ của vua chúa Việt Nam qua các thế kỉ. "Period" bằng 1 có nghĩa
là thế kỉ 10, 2 là thế kỉ 11, 3 là thế kỉ 12, v.v..
Sau đây là bảng thống kê cho thấy trung bình và độ lệch chuẩn của tuổi thọ của
các vua chúa qua từng thế kỉ:
Thế kỉ Tuổi thọ trung bình và độ lệch chuẩn
<1000 44.1 (16.1)
1000 – 1099 57.3 (24.1)
1100 – 1199 45.0 (17.2)
1200 – 1299 51.3 (10.0)
1300 – 1399 39.6 (19.6)
1400 – 1499 37.6 (17.1)
1500 – 1599 34.5 (18.4)
1600 – 1699 53.6 (23.4)
1700 – 1799 42.2 (13.5)
1800 – 1899 44.9 (18.7)
Có mối tương quan nào giữa thời gian trị vì và tuổi thọ của nhà vua không? Câu
trả lời có lẽ không ngạc nhiên mấy là có. Hệ số tương quan giữa tuổi thọ và thời
gian trị vì là 0.52. Nói cách khác, những vua có thời gian “tại chức” càng lâu cũng
là những vua có tuổi thọ càng cao (xem biểu đồ dưới đây).
Biểu đồ về mối liên hệ giữa thời gian trị vì và tuổi thọ của vua chúa Việt Nam
So với văn thi sĩ
Tuổi thọ của vua so với các văn thi sĩ Việt Nam thì ra sao? Tôi thu thập số liệu của
188 tác gia Việt Nam từ cuốn Từ điển Văn học Việt Nam của Lại Nguyên Ân và
Bùi Văn Trọng Cường. Các tác gia này tính từ thời cổ đến thế kỉ 19, tức là cùng
khoản thời gian của số liệu tuổi thọ nhà vua, để dễ so sánh.
Tính trung bình, tuổi thọ trung bình của 188 tác gia này là 62 tuổi. Khoảng 25%
tác gia có tuổi thọ dưới 50 tuổi, và 25% tác gia thọ trên 72 tuổi. Người có tuổi thọ