NG DNG NG PHÁP CHC NNG TRONG GING DY
TING VIT NHƯ MT NGOI NG
Nguyn Khánh Hà
1
1.DN NHP
i vi hu ht nhng ngưi tham gia công tác ging dy ting Vit như mt ngoi ng,
vic la chn áp dng cách thc ging dy như th nào cho hp lí luôn mi quan m ln,
cng thách thc không nh. Bi l, lnh vc dy ting Vit như mt ngoi ng phát trin khá
mnh trong khong thi gian vài thp niên tr li ây, nhưng vn ch chim mt v trí khá khiêm
tn c trong nghiên cu ngôn ng ln trong giáo dc ngôn ng. Giáo trình ging dy nghèo nàn,
phương pháp ging dy xưa c,… ã khin cho công vic ging dy ting Vit như mt ngoi ng
còn khá nhiu bt cp.
Vi mong mun tìm n mt hưng tip cn mi cho lnh vc này, chúng tôi xin gii thiu
mt s lun im c a trưng phái ng pháp chc n!ng v vic dy và hc ngôn ng, và nêu lên mt
vài  xut ng dng quan im ng pháp chc n!ng vào vic dy và hc ting Vit như mt ngoi
ng. Bài vit g"m ba phn chính: (1) Nhng hn ch trong phương pháp ging dy ting Vit như
mt ngoi ng hin nay; (2) Quan im c a ng pháp chc n!ng v dy hc ngôn ng; (3) #ng
dng quan im c a ng pháp chc n!ng nh$m %i mi phương pháp dy ting Vit như mt ngoi
ng.
2. NI DUNG
2.1 Nhng hn ch trong phưng pháp ging dy ting Vit như mt ngoi ng hin nay
Ting Vit như mt ngoi ng hin nay ang ưc ging dy rng rãi trên nhiu tnh thành
c nưc, c chính quy ln không chính quy. V ào to chính quy, có th k n các khoa Vit Nam
hc các trưng i hc, hưng ti i tưng ào to các hc viên nưc ngoài hc h c& nhân.
V ào to không chính quy, hin nay s lưng các trung tâm dy ting Vit cho ngưi nưc ngoài
trong c nưc phi lên ti con s hàng tr!m. ó chưa k ti gn 4 triu ngưi Vit Nam ang
sinh sng ti hơn 100 quc gia trên th gii, luôn mong mi ưc hc ting Vit mt cách bài bn
 ni kt vi quê hương.
M'c i tưng ào to tương i d"i o, nhưng cho n nat, cht lưng ào to vn
chưa th theo kp s lưng. Phương pháp ni dung ging dy hu ht các cơ s dy ting Vit
như mt ngoi ng th hin s thiu chuyên nghip. Có th nhn thy tính thiu chuyên nghip ó
hai phương din: giáo trình và phương pháp ging dy.
V giáo trình dy ting Vit, m'cã có vài chc u sách dy ting Vit thuc các trình
 khác nhau ưc xut bn, nhưng im chung c ac giáo trình này là chúng vn ưc biên son
theo kiu truyn thng. Thông thưng m(i giáo trình khong trên dưi 20 bài hc m(i trình 
(và vic phân trình  này cng rt tu) hng, tu) theo quan im ngưi son sách, ch không có
mt chu*n trình  thng nht). Cu trúc chung c a các bài hc thưng có bn phn: (a) hi thoi
và bài luyn ng pháp; (b) bài c bài luyn; (c) bài nghe bài luyn; (d) i vit bài luyn.
th thy, nhng ngưi biên son ã chú ý ging dy c bn k n!ng nói, nghe, c, vit cho
ngưi hc. Tuy nhiên, tâm im c a m(i bài hc như vy luôn nhng cu trúc ng pháp c nh,
và nhng muu mà tác gi bài hc cho là tiêu biu và hc viên cn phi hc thuc. Tt c các bài
hi thoi, bài c, bài nghe, i vit các bài tp u xoay quay vic hc viên phi hc cho thuc
và thc hành cho nhun nhuy+n các cu trúc ó. H qu c a kiu biên son này là, các giáo trình tr
nên khô khan bi các công thc ng pháp; ng liu thì nghèo n không m sát i sng thc
t; hc viên hu như không ưc hc các bin th c a cu trúc ng pháp, không bit ng dng cu
trúc ó trong ng cnh thích hp, cu trúc ng pháp thưng ưc ging dy tách ri ng cnh.
M't khác, các bài tp ph% bin trong sách thưng theo kiu ng pháp cu trúc truyn thng, vi các
th pháp thay th, chuyn %i câu, vit li câu, s,p xp theo trt t, in t- vào ch( trng,… và rt ít
bài tp to tình hung sinh ng cho hc viên. Cách biên son sách như vy khin hc viên không
1
TS, Vin T- in hc và Bách khoa thư Vit Nam
Email: khanhha.ngn@gmail.com
hng thú hc ting Vit, hơn na, h cm thy t- ng ng pháp trong giáo trình v. không
ging vi cách ngưi Vit nói trong i sng h$ng ngày, trên ưng ph.
Nhng hn ch c a giáo trình dy ting Vit th ưc kh,c phc phn nào nu giáo viên
dy ting Vit tìm tòi la chn nhng phương pháp dy hc hin i  %i mi cách ging dy,
b% sung thêm cho gi hc c a nh. Thc t, ã có mt s cơ s ào to nhiu cá nhân c g,ng
làm iu ó, h ã thu ưc nhng kt qu nht nh. Song nhng c g,ng ó vn còn khá ít i.
Hu ht các giáo viên dy ting Vit còn dy theo giáo trình s/n mt cách th ng, không tìm
cách %i mi, sáng to, không c g,ng cho thêm bài tp, to tình hung thc tp cho hc viên,...
iu này góp phn m cho nhng bt cp trong c giáo trình dy ting Vit như mt ngoi ng
càng tr nên trm trng hơn.
Bi vy, theo chúng tôi, vic tìm kim áp dng nhng hưng i mi c a ngôn ng hc
hin i vào vic ging dy ting Vit như mt ngoi ng iu rt cn thit trong tình hình hin
nay. Trong phn tip theo, bài vit xin trình bày mt s quan im cơ bn c a trưng pháp ng
pháp chc n!ng v dy và hc ngôn ng nói chung, cng như dy ngoi ng nói riêng.
2.2 Quan im ca ng pháp chc nng v dy và hc ngôn ng
2.2.1. Nhng lun im c bn ca ng pháp chc nng
V ý ngha c a thut ng “ng pháp”, nhng ngưi ngoài gii nghiên cu ngôn ng thưng
hiu mt cách ơn gin: ng pháp mt tp hp các quy t,c nói vit mà ngưi ta phi tuân theo
 th s& dng chính xác ngôn ng ó. Cách hiu y ã tr thành mt nh kin khó thay %i,
bi cách dy ng pháp trong nhà trưng ph% thông thưng i theo li ng pháp cu trúc truyn
thng. Khi ngưi ta hc ngoi ng, ch0ng hn ngưi Vit hc ting Anh, ting Nga, ting Pháp,
cách dy ngoi ng kinh in tp trung vào các cu trúc c nh kiu công thc li càng khin mi
ngưi kh,c sâu thêm n(i ngi ngn khi nói v ng pháp. i vi nhiu ngưi hc ngoi ng, ng
pháp ging như mt ngh thut bí him, phc tp, vì ngưi hc phi hc thuc nhng thut ng 'c
bit khó hiu, phi n,m vng nhng quy t,c r,c ri nhưng s ngoi l,  hc nói vit cho
úng ng pháp.
Ng pháp chc n!ng nhìn nhn ng pháp theo hưng khác. Ng pháp ch thc t% chc
ngôn ng, và ngưi s& dng ngôn ng chính ngưi làm ch ng pháp. Theo ng pháp chc n!ng,
cu trúc ng pháp các hình ngôn ng, phương tin  ngưi s& dng ngôn ng to ngha
trong bi cnh xã hi, tc là to nh hưng ti nhng ngưi xung quanh, to môi trưng giao tip.
Theo quan im c a ng pháp chc n!ng, mt yu t có vai trò cc quan trng i vi
các hình ngôn ng cng như i vi vic to ngha trong bi cnh hi, ó ng cnh. M(i
con ngưi t thu nhn b"i ,p nên các kinh nghim ngôn ng c a mình t- các bi cnh s& dng
ngôn ng khác nhau, và vic la chn ngôn ng luôn luôn chu nh hưng t- ng cnh. Ch0ng hn,
mt bài di+n v!n s ngôn ng khác vi mt bc thư tình, bi ng cnh s& dng hai ngôn bn ó
khác nhau. M't khác, vi kinh nghim ngôn ng c a bn thân, ngưi s& dng ngôn ng kh
n!ng suy lun c ng cnh c a ngôn ng anh ta nghe thy ho'c c thy, th phân bit
ưc chúng mt cách hp lí, ch0ng hn, th phân bit ưc li khin trách gay g,t khác vi li
phê bình nh1 nhàng, và khác vi li trách móc hn d(i.
Các nhà ng pháp chc n!ng cho r$ng, ngôn ng luôn luôn xut hin trong ng cnh dưi
dng các ngôn bn. Ngôn bn mt khúc on ngôn ng trong nh chc, tc “ngôn ng th
nh chc n!ng” (Halliday 1985). Ngôn bn th dưi dng vit ho'c dng nói. Ngôn bn
mt tp hp các ý ngha an xen hài hvi nhau và phù hp vi mc ích c a ngôn bn cng như
thích hp vi ng cnh. Hai 'c tính quan trng nht c a ngôn bn kt cu (texture) cu trúc
(structure). Kt cu cách thc các ý ngha trong ngôn bn ni kt vi nhau mt cách hài hoà
mch lc, kiu như nhng si ch dt n tm vi. Cu trúc cách thc các ngôn bn bao cha
nhng yu t cu trúc có tính b,t buc sao cho phù hp vi mc ích và ng cnh c a ngôn bn ó.
Mt ngôn bn luôn luôn xut hin trong hai ng cnh, bao g"m ng cnh v!n hoá ng
cnh tình hung. Hình dưi ây th hin hai ng cnh c a ngôn bn.
Ng cnh v!n hoá
V!n
bn
Hình 1. Ngôn bn trong ng cnh
2
Ng cnh v!n hoá ng cnh ngoài c a ngôn bn, th hin nhng 'c im c a nn v!n
hoá s& dng ngôn ng, bao g"m nhng 'c im v cách xưng hô, nghi thc li nói, chin lưc lch
s, v.v. Bên trong ng cnh v!n hoá, ngưi nói/ngưi vit s& dng ngôn ng trong nhng ng cnh
c th hơn, ưc gi ng cnh tình hung. Ng cnh tình hung bao cha nhng th di+n ra
trong thc t i sng, bên ngoài ngôn bn, làm cho ngôn bn tr nên ngha. Ng cnh tình
hung bao g"m ba thông s c!n bn Trưng (field), Không khí (tenor) Cách thc (mode)
3
.
Trưng biu th iu ưc nói ra hay vit ra, th hin mc tiêu dài hn hay ng,n hn c a ng cnh;
không khí th hin mi quan h gia ngưi nói vi ngưi nghe, ho'c gia ngưi vit vi ngưi c;
cách thc biu th kiu loi ngôn bn ưc to lp. Ch cn mt trong ba thông s s khác bit
chúng ta ã có ng cnh khác bit, và do ó to ra nhng ngôn bn khác bit.
4
Nhng tư tưng c!n bn trên ây nh hưng cho các nhà ngôn ng hc giáo dc hc
theo hưng ng pháp chc n!ng ưa ra nhng lun im riêng v dy và hc ngôn ng.
2.2.2 Quan im ca ng pháp chc nng v dy và hc ngôn ng
Hưng tip cn chc n!ng im khác vi nhng thuyt ngôn ng coi ngôn ng mt
phc hp các quy t,c tr-u tưng. Nu coi ngôn ng mt h thng các quy t,c, thì ngưi ta s
quan nim hc ngôn ng nói chung ngoi ng nói riêng mt quá trình th ,c c quy t,c,
quá trình y kt qu c a nhng hot ng tinh thn bên trong m(i nhân, tc liên quan n
n!ng lc nhn thc c a m(i nhân. Ngưc li, theo các nhà ng pháp chc n!ng, ngôn ng th
con ngưi dùng  to ngha nh$m n các hot ng khác nhau trong bi cnh hi, do ó
hc ngôn ng quá trình hc cách to ngha trong bi cnh hi, liên quan n quá trình m
bên trong m(i nhân. Vic to ngha s& dng ngôn ng trong bi cnh hi, ch chúng
ta tương tác vi ngưi khác. Cng theo Halliday (1992:19), hc ngoi ng/ngôn ng, m rng hơn
vic hc nói chung, chính hc cách biu th ý ngha m rng n!ng lc ý ngha c a m(i
ngưi”, ngôn ng công c ch yu  m(i ngưi thuyt gii t% chc các kinh nghim c a
mình.
Các nhà ng pháp chc n!ng cng cho r$ng, vic hc ngôn ng th hai cn vưt n trên
cách phát trin ngôn ng th nht (ting m1 .). S phát trin ngôn ng th nht mt quá trình
không chính thc. Còn khi hc ngôn ng th hai, giáo viên có iu kin chu*n b môi trưng hc
chính thc, chu*n b mt ch ý thc chin lưc  dn d,t hc viên n,m b,t các cách dùng
ngôn ng, giúp hc viên m rng kinh nghim c a h v ngôn ng, giúp h phát trin nhng
ngha h có th to lp vi ngôn ng mt cách có h thng và toàn din, t- ó tin ti làm ch ngôn
ng mi.
hc ngôn ng th nht hay ngôn ng th hai, nhng ngưi dy hc ngôn ng cn
phi n,m ưc tư tưng ch o: hc ngôn ng hc cách thc biu t ngha b$ng ngôn ng ó,
và nhn din các ơn v ngha trong ngôn ng nhưngôn bn có tính chnh th. Như vy, ni dung
c a mt chương trình dy và hc ngôn ng s ưc t% chc xung quanh vic dy các ngôn bn hoàn
chnh trong ng cnh. Ngôn bn nào và ng cnh nào ưc ưa vào chương trình ging dy s ưc
xác nh sau khi giáo viên phân tích y nhu cu mong mun c a hc viên v th ngôn ng
2
Theo Using Functional Grammar (2000:4)
3
Chúng tôi s& dng các thut ngy theo Hoàng V!n Vân (2002).
4
V nhng lun im cơ bn c a ng pháp chc n!ng, xem thêm Halliday (2004 – Hoàng V!n Vân dch) và Hoàng
V!n Vân (2002).
mà h ang hc. Chương trình dy và hc ngôn ng không ch bao g"m vic ging dy và ng dng
mt chu(i các quy t,c ngôn ng như li dy thông thưng, mà các quy t,c ó s ưc hin thc hóa
thành mt h thng các hot ng s& dng ngôn ng. H thng y, vi tư cách nhng tương tác
tính hi, ưc thit k nh$m hưng dn hc viên phát trin kh n!ng làm ch các quy t,c
ngôn ng. t- ó có th s& dng ngôn bn mt cách c lp.
Chương trình dy hc ngôn ng theo kiu y nhiu ưu th so vi chương trình dy
thông thưng. Theo truyn thng, vic dy hc ngôn ng thưng ưc t% chc các cp  như
phân tích cu trúc ng pháp t- vng, khai thác tư liu, các ch , khái nim, v.v... Còn chương
trình dy ngôn ng da trên ngôn bn bao g"m các cp  sau:
+ Cp  ng cnh vn hóa. 2 cp  này hc viên s kho sát nhng mc tiêu con
ngưi c a nn v!n hóa (s& dng th ngôn ng hc viên ang hc) mun t n; nhng mc
tiêu ó ưc c th hóa thành nhng ý ngha gì; làm th nào  to ra nhng ý ngha này t n
nhng mc tiêu kia; và cách thc nn v!n hóa này ni kt vi nhng nn v!n hóa khác.
+ Cp  ng cnh tình hung. 2 cp  này, giáo viên hưng dn hc viên làm vic theo
ba thông s ng cnh tình hung trưng, không khí ch thc. Vi thông s trưng, hc viên
s hc các ch  thuc kin thc trong i sng h$ng ngày kin thc ph% thông, nhng ch 
hi thoi thông thưng, nhng ch  di+n ra trong trưng hc hay nơi m vic (gi nh trong
tương lai), hc cách làm ch các chin lưc giao tip như thay %i ch , phát trin ch , v.v.
Vi thông s không khí, hc viên s hc cách s& dng các chin lưc nh$m làm ch các vai trong
ng cnh nhng quan h gia các vai, ch0ng hn như chin lưc lch s, iu chnh khong cách
liên nhân và cưng  cm xúc. Ngoài ra, giáo viên và hc viên cùng tho lun và thng nht nhng
quy nh chung trong lp hc, nh$m to ra mt không khí "ng thun trong bi cnh lp hc 
giáo viên th theo dõi các hành vi c a hc viên iu chnh hot ng hưng dn hc. Vi
thông s cách thc, hc viên hc v các chin lưc nh$m làm ch các kênh thông tin khác nhau, qua
các hình thc c a kh*u ng (i thoi trc tip, i thoai gián tip qua in thoi), các hình
thc c a bút ng (thư t-, bài v!n, bài lun, qung cáo, v.v.).
+ Cp  ngôn bn. 2 cp  này, giáo viên hưng dn hc viên tip cn các yu t c a
ngôn bn trên hai phương din ý ngha biu t. 2 phương din ý ngha, hc viên hc v kt cu
ngôn bn (các tuyn ngha an xen nhau trong ngôn bn, to nên tính liên kt và mch lc); cu trúc
ngôn bn (cu trúc c kiu ngôn bn khác nhau, các phn c th trong mt ngôn bn ln có các
chc n!ng khác nhau như chào m-ng, gii thích hay miêu t); các yu t t- vng ng pháp c a
ngôn bn (hình v, t-, cm t- cú) cùng vi cách thc nh hình chúng trong các ngôn bn hoàn
chnh trong ng cnh. 2 phương din biu t, hc viên hc cách biu t ngôn bn theo kiu kh*u
ng m thanh, ng iu, trng âm, c& ch,…) theo kiu bút ng (cách ánh vn, chm câu, k
n!ng vit tay, ánh máy, trình chiu,…).
2.2.3. Xác lp chu trình dy và hc ngôn ng theo hưng ng pháp chc nng
Mc tiêu cui cùng tt c các giáo viên dy ngoi ng hưng n làm sao cho hc
viên c a mình s& dng ngôn ng ang hc mt cách chính xác trôi chy. Nhưng theo cách dy
truyn thng, vic t n cùng lúc hai kt qu này dưng nhưbt kh thi. Nu hot ng hc ch
tp trung vào ch dùng ngôn ng “chính c”, thì hc viên không hc ưc các bin th ngôn ng
ngoài nhng nh giáo trình coi in hình”, do ó giáo viên cng không th ánh giá
ưc mc  tin b và linh hot c a hc viên trong s& dng ngôn ng. Còn nu hot ng hc ch
tp trung vào giao tip,  s& dng ngôn ng sao cho trôi chy”, giáo viên không gii thiu cho
hc viên các hình cu trúc ng pháp, thì hc viên s không bit ưc âu cách dùng úng,
âu bin th, âu cách dùng sai - tc không cơ hi tip cn vi cách dùng ngôn ng
chu*n mc.
Nh$m kh,c phc nghch lí trên, các nhà nghiên cu theo hưng ng pháp chc n!ng  xut
kiu chu trình dy hc xoay quanh các ngôn bn hoàn chnh trong ng cnh, theo ó, giáo viên
s hưng dn hc viên tham gia các hot ng hc nh$m t n n!ng lc s& dng ngôn ng chính
xác trôi chy. C th, giáo viên s cung cp cho hc viên các bi cnh hi các hot ng
hc ngôn ng  ngưi hc hc cách giao tip ý ngha, hưng dn hc viên xây dng kin thc
và k n!ng ngôn ng c a riêng mình mt cách h thng và toàn din. Chu trình này hưng ti s
tương tác ti a gia giáo viên hc viên, và gia hc viên vi nhau, thông qua bn giai on: (a)
(hc viên) khai thác ng cnh k lư3ng, (b) (giáo viên) ch dn tưng minh, (c) (hc viên) thc hành
hiu qu thông qua hưng dn c a giáo viên, (d) (hc viên) ng dng c lp nhng kin thc
mi thu nhn.
a. Khai thác ng cnh. Hc viên cng tác vi giáo viên nh$m xây dng kinh nghim chung
v ng cnh c a kiu loi ngôn bn hc viên ang hc, thông qua các hot ng thc hành,
khám phá và gii quyt vn ,… T- ó, giáo viên hưng dn hc viên xây dng bn loi kin thc
v ng cnh c a vic dùng ngôn ng: kin thc v!n hoá (qua mc ích c a ngôn bn), kin thc v
hot ng hi (qua trưng c a ngôn bn), kin thc v các vai quan h c a ngưi tham gia
giao tip (không khí c a ngôn bn), và kin thc v cách thc giao tip (kiu loi ngôn bn).
b. Ch dn tưng minh. Giáo viên nh hưng nhng tương tác trong lp mt cách ràng
c th, giúp hc viên làm quen vi ngôn ng c a ngôn bn, i t- thp n cao, t- nhng on,
nhng phn nh n ngôn bn hoàn chnh. Giáo viên cng giúp hc viên khám phá ch thc to
ngha c a ngôn bn, g"m cách thc nh hình ý ngha nh các ng cnh c a ngôn bn, cách thc
thng nht các ý ngha thông qua kt cu và cu trúc, cách thc mã hoá các ý ngha nh các quy
t,c t- vng ng pháp.
c. Thc hành có hưng dn. Giáo viên hưng dn hc viên cùng hp tác xây dng mt ngôn
bn hoàn chnh theo kiu loi mà hc viên ã ưc hc. Trưc ht, giáo viên cung cp cho hc viên
các phương pháp thu thp và b% sung kin thc v ng cnh c a ngôn bn h cn to dng. Sau ó,
các hc viên cùng to lp mt nn tng kinh nghim chung v ng cnh c a ngôn bn, v các
hình ngôn ng c a kiu ngôn bn. Trên cơ s nn tng chung ó, vi s hưng dn c a giáo viên,
hc viên cùng hp tác y dng ngôn bn, tho lun và thng nht nhng ý ngha cn to lp trong
ngôn bn ó.
d. ng dng c lp. ây giai on hc viên t lên k hoch t to lp ngôn bn c a
riêng h. Giáo viên ch óng vai trò là ngưi tư vn, và ch can thip vào công vic c a hc viên khi
tht s cn thit. 2 giai on này, hc viên cng có th óng vai trò ngưi tư vn trong khi tương
tác vi bn hc.
Tri qua bn giai on tương tác này, hc viên s dn dn phát trin kh n!ng làm ch các
khía cnh khác nhau c a kiu ngôn bn h ưc hc.
2.3 ng dng quan im ca ng pháp chc nng nhm i m i phưng pháp ging dy
ting Vit như mt ngoi ng
Trong phn này, chúng tôi xin  xut mt s gii pháp %i mi phương pháp ging dy
ting Vit như mt ngoi ng thông qua vic ng dng tư tưng c a ng pháp chc n!ng trong dy
và hc ngôn ng. Nhng  xut này tp trung vào hai phương din: biên son giáo trình %i mi
phương pháp ging dy.
Biên son giáo trình là công vic ht sc phc tp, yêu cu s chu*n b k lư3ng v lí thuyt,
i tưng, phương pháp, tư liu, v.v. 2 ây chúng tôi ch xin nêu lên mt s t chính theo quan
im cá nhân.
Trưc ht, ngưi biên son cn xác nh i tưng s s& dng giáo trình ai, thuc trình
 nào, lnh vc ngh nghipo,…  la chn tư liu biên son cho phù hp.
Theo tinh thn c a ng pháp chc n!ng, toàn b giáo trình s mt h thng các ngôn bn
hoàn chnh, c dng nói ln dng vit. Nhng ngôn bn này cn ưc 't trong nhng ng cnh
phù hp, không ch phù hp vi bn thân ngôn bàn, cn phù hp vi thc t i sng. iu này
òi hi ngưi biên son phi iu tra kho sát thc t thu thp tư liu mt cách c*n trng, tránh
 tình trng to ra nhng ngôn bn quá “kch”, xa l vi ngôn ng h$ng ngày c a ngưi Vit.
- Ngôn cnh mt yu t ht sc quan trng trong giáo trình ưc biên son theo tinh thn
ng pháp chc n!ng. Ngưi biên son cn to lp ng nhiu ng tt các ng cnh tình hung
ng cnh v!n hoá xoay quanh các ngôn bn c a giáo trình. Ngoài ra, các bài tp thc hành bn k
n!ng (nói, nghe, c, vit), cng nhưc bài tp v t- vng ng pháp cng cn ưc biên son theo
hưng luôn luôn 't trong ng cnh, tn dng trit  mi khía cnh c a ng cnh, tránh nhng bài
tp thao tác kiu cu trúc ơn thun. Ch0ng hn, khi biên son bài ging v cách xưng hô c a ngưi
Vit, ngưi biên son cn to ra càng nhiu càng tt các tình hung khác nhau, tương t như các
tình hung di+n ra trong i sng thc, trong ó các vai tham gia th hin c kiu xưng khác
nhau, qua ó giúp ngưi hc nhn bit ưc s phong phú linh hot trong ch xưng c a
ngưi Vit, và hiu thêm v 'c im v!n hoá Vit.