Vua B o Đ iả ạ
Niên hi uệB o Ð iả ạ
Năm sanh,
năm m tấ1913-1997
Giai đo nạ
tr vìị1925- 1945
Mi uế
hi uệ.
Tên Húy Nguy n Phúc Thi n, Nguy n Phúcễ ể ễ
Vĩnh Th yụ
Hoàng t Vĩnh Th y sanh ngày 23 tháng 9 nămử ụ
Quí S u (23-10-1913), khi vua Kh i Ð nh m tử ả ị ấ
thì Hoàng t Vĩnh Th y còn đang h c bênử ụ ọ ở
Pháp (t năm 1922). Toàn quy n Phápừ ề
Monguillot ra l nh thành l p h i đ ng phệ ậ ộ ồ ụ
chính m i do ông Tôn Th t Hân đ ng đ u vàớ ấ ứ ầ
đ i di n cho chánh ph Vi t Nam đ ký v iạ ệ ủ ệ ể ớ
Pháp m t hi p đ nh m i. Theo hi p đ nh n yộ ệ ị ớ ệ ị ầ
thì Khâm s s là ch t ch h i đ ng n i cácứ ẽ ủ ị ộ ồ ộ
c a Vi t Nam, và k t dây Tri u đình Hu sủ ệ ể ừ ề ế ẽ
không còn ngân sách riêng nh tr c n a.ư ướ ữ
Ngày 14-11 năm t-S u, Hoàng Thái t VĩnhẤ ử ử
Th y đ c tôn lên làm vua l y niên hi u làụ ượ ấ ệ
B o Ð i. Lên ngôi vua xong, B o Ð i giaoả ạ ả ạ
công vi c tri u chánh cho h i đ ng ph chínhệ ề ộ ồ ụ
r i tr sang Pháp h c cho đ n năm 1932 m iồ ở ọ ế ớ
tr v n c. Theo sách thì vua B o Ð i tínhở ề ướ ả ạ
n m l i quy n hành đ c i t n c nhà nh ngắ ạ ề ể ả ổ ướ ư
g p ph i s ph n đ i c a các quan b o th vàặ ả ự ả ố ủ ả ủ
b chánh ph Pháp c n tr , ông th t v ng vìị ủ ả ở ấ ọ
th y mình làm vua cũng nh không nên đâm raấ ư
chán n n, lao mình vào các cu c đi săn, ch iả ộ ơ
th thao, ...ể
Tháng 3-1945, Nh t đánh úp Pháp và tuyên bậ ố
là mu n giúp Vi t Nam dành đ c l p. Ngày 11-ố ệ ộ ậ
3-1945 vi n C M t c a Tri u đình Hu tuyênệ ơ ậ ủ ề ế
b Vi t Nam dành l i ch quy n, b i b hi pố ệ ạ ủ ề ả ỏ ệ
c b o h 1884. Ngày 17-3-1945 vua B oướ ả ộ ả
Ð i gi i tán h i đ ng C M t (l p t th iạ ả ộ ồ ơ ậ ậ ừ ờ
Minh M ng) và giao cho ông Tr n Tr ng Kimạ ầ ọ
thành l p n i các m i, theo nguyên t c "Dân viậ ộ ớ ắ
quý", trong thành ph n N i Các ph n l n là cácầ ộ ầ ớ
nhà Tây h c (nh Hoàng Xuân Hãn,...), nh ngọ ư ư
t khi thành l p N i Các, ông Tr n Tr ng Kimừ ậ ộ ầ ọ
ch ng làm gì đ c c vì quy n hành đ u n mẳ ượ ả ề ề ằ
trong tay Nh t h t !ậ ế
Ngày 19-8-1945, Vi t Minh chi m chính quy nệ ế ề
ngoài B c, bi u tình tr c Nhà Hát L n Hàở ắ ể ướ ớ
N i đ nghe tuyên b c a M t Tr n C u Qu cộ ể ố ủ ặ ậ ứ ố
Vi t Minh. Cũng cùng ngày n y trong Namệ ầ
(theo Philippe Devilliers) đài phát thanh Vi tệ
Nam có truy n thanh m t chi u c a vua B oề ộ ế ủ ả
Ð i g i qu c dân, yêu c u dân hy sinh đ giạ ử ố ầ ể ữ
đ c l p và Vua s n sàng "làm dân m t n cộ ậ ẵ ộ ướ
đ c l p còn h n làm vua m t n c nô l .".ộ ậ ơ ộ ướ ệ
Ngày 24-8-1945, vua B o Ð i nh n đ c m tả ạ ậ ượ ộ
b c đi n văn c a y Ban Nhân Dân Cáchứ ệ ủ Ủ
M ng t B c đánh vào n i dung nh sau :ạ ừ ắ ộ ư
"M t chính ph nhân dân cách m ng lâm th iộ ủ ạ ờ
đã thành l p, ch t ch là c H Chí Minh. Yêuậ ủ ị ụ ồ
c u đ c vua thoái v ngay đ c ng c và th ngầ ứ ị ể ủ ố ố
nh t n n đ c l p n c nhà.". Sách chép là lúcấ ề ộ ậ ướ
đó Hu không ai bi t H Chí Minh là ai, sauở ế ế ồ
khi đi u tra bi t đ c H Chí Minh là Nguy nề ế ượ ồ ễ
Ái Qu c thì vua B o Ð i m i th t ra câu ti ngố ả ạ ớ ố ế
Pháp : "ça vaut bien le coup alors !" (nh th thìư ế
cũng đáng -thoái v - !)ị
Ngày 25/8/1945, vua B o Ð i cho công bả ạ ố
chi u thoái v . Ngày 26/8/1945 nhà vua làm l ế ị ễ ở
Th Mi u và ngày 30/8/1945 đ i đi n chínhế ế ạ ệ
ph cách m ng lâm th i g m các ông Tr n Huyủ ạ ờ ồ ầ
Li u, Nguy n L ng B ng và Cù Huy C nệ ễ ươ ằ ậ
nh n n ki m c a nhà vua t i c a Ng Mônậ ấ ế ủ ạ ử ọ
(Hu ). Vua B o Ð i đ c phong ch c C V nế ả ạ ượ ứ ố ấ
T i Cao cho chính quy n m i.ố ề ớ
Tri u đ i nhà Nguy n ch m d t sau 143 nămề ạ ễ ấ ứ
tr vì (1802-1945).ị
Sau đ nh th chi n, Pháp tr l i Ðông D ngệ ị ế ế ở ạ ươ
và tìm cách chi m l i Vi t Nam. Năm 1946,ế ạ ệ
c u hoàng B o Ð i l u vong bên H ng Kông.ự ả ạ ư ồ
Năm 1948, Pháp th y không xong nên tìm cáchấ
đ a c u hoàng B o Ð i v l p chánh ph đư ự ả ạ ề ậ ủ ể
có "chánh nghĩa", c u hoàng B o Ð i đòi Phápự ả ạ
ph i xác nh p 3 kỳ (th ng nh t) và cho Vi tả ậ ố ấ ệ
Nam đ c l p, Pháp t v ch u nh ng b và kýộ ậ ỏ ẻ ị ượ ộ
v i c u hoàng B o Ð i hi p c H -Longớ ự ả ạ ệ ướ ạ
ngày 5-6-1948 (v i ông Cao y Emile Bollaert),ớ ủ
b u c u hoàng làm Qu c Tr ng nh ng trongầ ự ố ưở ư
hi p đ nh l i đòi đi u khi n quân đ i, tài chánhệ ị ạ ề ể ộ
và ngo i giao! c u hoàng B o Ð i không hàiạ ự ả ạ
lòng nên gi n b sang Pháp (nh ng v n đi uậ ỏ ư ẫ ề
hành t xa).ừ
T i năm 1954, sau h i ngh Genève chia đôiớ ộ ị
n c Vi t Nam t vĩ tuy n th 17, c u hoàngướ ệ ừ ế ứ ự
B o Ð i m i ông Ngô Ðình Di m làm Thả ạ ờ ệ ủ
T ng Sàigòn, cu i năm 1955 các viên ch cướ ở ố ứ
Hoa Kỳ Sàigòn giúp ông Ngô Ðình Di m tở ệ ổ
ch c m t cu c "tr ng c u dân ý" đ l t đ c uứ ộ ộ ư ầ ể ậ ổ ự
hoàng B o Ð i và tôn ông Di m lên làm T ngả ạ ệ ổ
Th ng.ố
C u hoàng B o Ð i m t t i Paris tháng 7 nămự ả ạ ấ ạ
1997.