BÁO CÁO K T QU Ế Ả
NGHIÊN C U, NG D NG SÁNG KI NỨ Ứ Ụ Ế
1. L i gi i thi uờ ớ ệ
B t đu t năm 2018 trong đ thi THPT qu c gia đã xu t hi n câu h iắ ầ ừ ề ố ấ ệ ỏ
thu c ki n th c l p 11. Theo nghiên c u đ thi THPT qu c gia năm 2018 vàộ ế ứ ớ ứ ề ố
2019, tôi nh n th y n i dung ki n th c 11 ph n l n thu c ph n chuy n hóaậ ấ ộ ế ứ ầ ớ ộ ầ ể
v t ch t và năng l ng. Đc bi t v i nh ng h c sinh có h c l c trung bình -ậ ấ ượ ặ ệ ớ ữ ọ ọ ự
khá, v i m c tiêu ch l y đi m môn Sinh trong bài thi t h p các môn KHTNớ ụ ỉ ấ ể ổ ợ
đ xét t t nghi p thì đây là ph n ki n th c d l y đi m trong đ thi. Trongể ố ệ ầ ế ứ ễ ấ ể ề
b i c nh th c t t i tr ng THPT Tr n H ng Đo n i tôi đang gi ng d y, đaố ả ự ế ạ ườ ầ ư ạ ơ ả ạ
s h c sinh ch dùng k t qu thi môn Sinh đ xét t t nghi p THPT, đ giúpố ọ ỉ ế ả ể ố ệ ể
h c sinh h c t t ph n chuy n hóa v t ch t và năng l ng, tôi xây d ngọ ọ ố ầ ể ậ ấ ượ ự
chuyên đ ề“Xây d ng b câu h i tr c nghi m ôn thi THPT Qu c gia ph nự ộ ỏ ắ ệ ố ầ
chuy n hóa v t ch t và năng l ng”ể ậ ấ ượ
Đây là chuyên đ đa s là lý thuy t, s là m t trong nh ng tài li u h cề ố ế ẽ ộ ữ ệ ọ
t p t t giúp cho h c sinh h th ng hóa ki n ph n chuy n hóa v t ch t vàậ ố ọ ệ ố ế ầ ể ậ ấ
năng l ng, đ các em h c sinh ôn thi THPT Qu c gia và ôn t p sinh h c 11ượ ể ọ ố ậ ọ
đt đc k t qu t t nh t.ạ ượ ế ả ố ấ
2. Tên sáng ki n: ế
Xây d ng b câu h i tr c nghi m ôn thi THPT Qu c gia ph n chuy nự ộ ỏ ắ ệ ố ầ ể
hóa v t ch t và năng l ng.ậ ấ ượ
3. Tác gi sáng ki n:ả ế
- H và tên: Tr n Th Hi n ọ ầ ị ề
- GV t b môn: Lí- Hóa- Sinhổ ộ
- Tr ng THPT Tr n H ng Đo, huy n Tam D ng , t nh Vĩnh Phúc.ườ ầ ư ạ ệ ươ ỉ
- S đi n tho i: 0968.255.113ố ệ ạ
- E_mail: tranthihien.gvtranhungdao@vinhphuc.edu.vn
4. Ch đu t t o ra sáng ki nủ ầ ư ạ ế : Tr n Th Hi nầ ị ề
5. Lĩnh v c áp d ng sáng ki nự ụ ế : Môn Sinh h c : Mã môn : 56ọ
6. Ngày sáng ki n đc áp d ng l n đu ho c áp d ng th : ế ượ ụ ầ ầ ặ ụ ử
Th i gian áp d ng th : Ngày 01/09/2019ờ ụ ử
1
7. Mô t b n ch t c a sáng ki n:ả ả ấ ủ ế
7.1. N i dung sáng ki n:ộ ế
PH N I: CHUY N HÓA V T CH T VÀ NĂNG L NG TH C V T Ầ Ể Ậ Ấ ƯỢ Ở Ự Ậ
A. Tóm t t lý thuy tắ ế
I. Trao đi n c:ổ ướ
1. Lí thuy t ghi nh :ế ớ
a. H p th n c.ấ ụ ướ
- R là c quan hút n c, ion khoáng.ễ ơ ướ
- N c và ion khoáng đi vào m ch g c a r theo 2 con đng (con đngướ ạ ỗ ủ ễ ườ ườ
gian bào và con đng t bào ch t). ườ ế ấ
Con đng gian bàoườ Con đng t bào ch tườ ế ấ
N c và ion khoáng đi qua kho ngướ ả
không gian gi a các t bào và bó s iữ ế ợ
xenlulozo, đi đn n i bì g p đai caspariế ộ ặ
b ch n l i chuy n sang con đng TBị ặ ạ ể ườ
ch tấ
N c và ion khoáng đi xuyênướ
qua t bào ch t c a TBế ấ ủ
Nhanh, không đc ch n l c.ượ ọ ọ Ch m, đc ch n l c.ậ ượ ọ ọ
- N c t môi tr ng đt TB lông hút TB nhu mô V N i bì → → → →ướ ừ ườ ấ ỏ ộ
M ch g .ạ ỗ
- C ch h p th n c : theo c ch th đng không c n năng l ng.ơ ế ấ ụ ướ ơ ế ụ ộ ầ ượ
b. V n chuy n các ch t ậ ể ấ
Đc đi m ặ ể Dòng m ch g ạ ỗ Dòng m ch râyạ
Chi u v nề ậ
chuy n ể
Đi lên Đi xu ngố
C u t oấ ạ TB ch t g m qu n bàoế ồ ả
và m ch ngạ ố TB s ng g m ng rây và TBố ồ ố
kèm
Thành ph nầ
d ch v nị ậ
chuy n ể
Ch y u n c, ionủ ế ướ
khoáng và m t s ch tộ ố ấ
h u c .ữ ơ
Ch y u là saccarozo , cácủ ế axit
amin, hoocmon th c v t.ự ậ
Đng l c ộ ự L c áp su t r , l c trungự ấ ễ ự
gian, l c thoát h i n cự ơ ướ s chênh l ch áp su t th mự ệ ấ ẩ
th u gi a gi a c quan ngu nấ ữ ữ ơ ồ
và c quan ch a.ơ ứ
c. Thoát h i n cơ ướ
2
- Lá là c quan thoát h i n c. N c ch y u đc thoát qua khí kh ng,ơ ơ ướ ướ ủ ế ượ ổ
s ít đc thoát qua cutin. T c đ thoát h i n c ph thu c đ m khíố ượ ố ộ ơ ướ ụ ộ ộ ở
kh ng.ổ
- Thoát h i n c qua khí kh ng: di n ra nhanh, đc đi u ch nh thông quaơ ướ ổ ễ ượ ề ỉ
c ch đóng m khí kh ng.ơ ế ở ổ
- Thoát h i n c qua cutin: di n ra ch m, không đc đi u ch nh.ơ ướ ễ ậ ượ ề ỉ
- Thoát h i n c giúp h nhi t c a lá, t o đng l c phía trên đ kéo n c,ơ ướ ạ ệ ủ ạ ộ ự ể ướ
làm khí kh ng m đ hút COổ ở ể 2 vào cho quang h p.ợ
- M t d i c a lá th ng thoát h i n c m nh h n m t trên c a lá (Vì ặ ướ ủ ườ ơ ướ ạ ơ ặ ủ ở
h u h t các loài cây, m t trên c a lá có ít khí kh ng và có cutin dày h n m tầ ế ặ ủ ổ ơ ặ
d i).ướ
- N c, ánh sáng, nhi t đ, gió, ion khoáng,... đu nh h ng đn quáướ ệ ộ ề ả ưở ế
trình thoát h i n c. Các nhân t nh h ng đn quang h p thông qua sơ ướ ố ả ưở ế ợ ự
đóng m khí kh ng.ở ổ
2. Lí thuy t suy lu n.ế ậ
- Ch t khoáng hòa tan trong n c thành các ion. Cây ch hút khoáng d iấ ướ ỉ ướ
d ng ion hòa tan.ạ
- N c xâm nh p và r theo c ch th m th u: Di chuy n th đng t n iướ ậ ễ ơ ế ẩ ấ ể ụ ộ ừ ơ
có th n c cao (áp su t th m th u th p) đn n i có th n c th p (áp su tế ướ ấ ẩ ấ ấ ế ơ ế ướ ấ ấ
th m th u cao).ẩ ấ
- Các ion khoáng xâm nh p vào TB r theo c ch th đng ho c chậ ễ ơ ế ụ ộ ặ ủ
đng.ộ
- C ch ch đng luôn c n có ATP; C ch th đng không s d ngơ ế ủ ộ ầ ơ ế ụ ộ ử ụ
ATP.
- 99% l ng n c hút vào b thoát ra ngoài. Khí kh ng đi u ti t s thoátượ ướ ị ổ ề ế ự
n c thông qua c ch đóng m .ướ ơ ế ở
- Cây m t n c (héo) n u l ng n c thoát ra l n h n l ng n c hútấ ướ ế ượ ướ ớ ơ ượ ướ
vào.
II. Trao đi khoáng và nitổ ơ
1. Lí thuy t ghi nhế ớ
- Nguyên t dinh d ng thi t y u (g m các nguyên t đi l ng và m tố ưỡ ế ế ồ ố ạ ượ ộ
s nguyên t vi l ng): G m 17 nguyên t : C, H, O, N, P, K, S, Ca, Mg, Fe,ố ố ượ ồ ố
Mn, B, Cl, Zn, Cu, Mo, Ni.
- Nguyên t vi l ng (chi m < 100mg/1kg ch t khô) g m: Fe, Mn, B, Cl,ố ượ ế ấ ồ
Zn, Cu, Mo, Ni.
3
- Các mu i khoáng t n t i d ng không tan ho c hòa tan. Cây ch h p thố ồ ạ ở ạ ặ ỉ ấ ụ
mu i khoáng d ng hòa tan.ố ở ạ
- Bón phân v i li u l ng cao quá m c c n thi t s gây đc cho cây, gây ôớ ề ượ ứ ầ ế ẽ ộ
nhi m nông ph m, ô nhi m môi tr ng.ễ ẩ ễ ườ
- Nit là nguyên t dinh d ng khoáng thi t y u, là thành ph n không thơ ố ưỡ ế ế ầ ể
thay th c a nhi u h p ch t sinh h c quan tr ng nh protein, axit nucleic,ế ủ ề ợ ấ ọ ọ ư
di p l c, ATP, …ệ ụ
- R cây ch h p th nit d i 2 d ng là NHễ ỉ ấ ụ ơ ướ ạ 4+; NO3-. Khi vào r cây, NOễ3-
s đc kh thành NHẽ ượ ử 4+.
- Chuy n NOể3- N→2 đc g i là ph n nitrat do vi khu n ph n nitrat th cượ ọ ả ẩ ả ự
hi n. ệ
- Chuy n NHể4+ NO→3- g i là nitrat hóa do vi khu n nitrat hóa th c hi n.ọ ẩ ự ệ
- Chuy n ch t h u c NH→ể ấ ữ ơ 4+ quá trình amôn hóa vi khu n amôn hóa th cẩ ự
hi n.ệ
- Sinh v t c đnh đm là sinh v t chuy n Nậ ố ị ạ ậ ể 2 thành NH3. Ch có m t s viỉ ộ ố
khu n có enzim nitrogenaza m i có kh năng c đnh đm.ẩ ớ ả ố ị ạ
- M t s vi khu n s ng t do có kh năng c đnh đm; M t s vi khu nộ ố ẩ ố ự ả ố ị ạ ộ ố ẩ
s ng c ng sinh (ví d Rhizobium) có kh năng c đnh đm.ố ộ ụ ả ố ị ạ
- Có 2 ph ng pháp bón phân, đó là bón qua lá và bón qua r . Bón phân h pươ ễ ợ
lí s làm tăng năng su t cây tr ng.ẽ ấ ồ
2. Lí thuy t suy lu n:ế ậ
- Khi h i v nguyên t đa l ng, thông th ng ch h i các nguyên t : C,ỏ ề ố ượ ườ ỉ ỏ ố
H, O, N, P, K, S, Ca.
- Nguyên t vi l ng (chi m < 100mg/1kg ch t khô) g m: Fe, Mn, B, Cl,ố ượ ế ấ ồ
Zn, Cu, Mo, Ni. Nguyên t vi l ng cũng là các nguyên t dinh d ng thi tố ượ ố ưỡ ế
y u.ế
- T t c các ch t h u c mà đ bài h i đu có C, H, O. Ngoài ra, di p l cấ ả ấ ữ ơ ề ỏ ề ệ ụ
còn có thêm Mg, N.
- T t c các nguyên t khoáng đu tr c ti p ho c gián ti p liên quan đnấ ả ố ề ự ế ặ ế ế
ho t hóa enzim xúc tác cho các ph n ng.ạ ả ứ
- T t c các ion khoáng, n u th a ho c thi u đu có h i cho cây.ấ ả ế ừ ặ ế ề ạ
- Quá trình trao đi khoáng luôn có liên quan m t thi t v i trao đi n c,ổ ậ ế ớ ổ ướ
quang h p, hô h p c a cây.ợ ấ ủ
- Vi c bón phân c n ph i chú ý đc đi m c a cây và đc đi m c a môiệ ầ ả ặ ể ủ ặ ể ủ
tr ng.ườ
III. Quang h pợ
4
1. Ghi nh lí thuy tớ ế
- Ph ng trình t ng quát: 6COươ ổ 2 + 12H2O C→6H12O6 + 6O2 + 6H2O.
- Vai trò : S n ph m quang h p là ngu n th c ăn; Chuy n hóa quang năngả ẩ ợ ồ ứ ể
thành hóa năng; Đi u hòa không khí.ề
- Lá là c quan quang h p; L c l p là bào quan quang h p.ơ ợ ụ ạ ợ
- Cây xanh có s c t di p l c và carotenoit. Các s c t đc phân b trongắ ố ệ ụ ắ ố ượ ố
màng thilacoit c a l c l p.ủ ụ ạ
- Các s c t h p th năng l ng ánh sáng và truy n v cho di p l c a ắ ố ấ ụ ượ ề ề ệ ụ ở
trung tâm ph n ng: Carotenoit Di p l c b Di p l c a Di p l c a → → →ả ứ ệ ụ ệ ụ ệ ụ ở
trung tâm ph n ng.ả ứ
- Quang h p có pha sáng và pha t i. Hai pha liên h m t thi t v i nhau. ợ ố ệ ậ ế ớ
+ Pha t i s d ng s n ph m c a pha sáng là ATP và NADPH.ố ử ụ ả ẩ ủ
+ Pha sáng s d ng s n ph m c a pha t i là ADP, ADP, NADP+.ử ụ ả ẩ ủ ố
- Pha sáng là pha chuy n năng l ng ánh sáng thành năng l ng ATP,ể ượ ượ
NADPH. Pha sáng di n ra thilacoit, c n có ánh sáng, n c, ADP, NADP+;ễ ở ầ ướ
T o ra ATP, NADPH, Oạ2.
- Quang phân li n c di n ra pha sáng: Hướ ễ ở 2O 4H→+ + 4e- + O2.
- Pha t i di n ra ch t n n l c l p, c n có COố ễ ở ấ ề ụ ạ ầ 2, ATP, NADPH; T o raạ
glucozo, ADP, NADP+.
- Các nhóm th c v t Cự ậ 3, C4, CAM đu có pha sáng gi ng nhau, ch khácề ố ỉ
nhau pha t i. Pha t i th c v t Cở ố ố ở ự ậ 3 ch có chu trình Canvin, th c v t Cỉ ở ự ậ 4 và
th c v t CAM còn có thêm chu trình Cự ậ 4 x y ra tr c chu trình Canvin.ả ướ
- AlPG t chu trình Canvin chuy n hóa thành cacbohidrat, prôtêin.ừ ể
- Th c v t Cự ậ 4 (mía, rau d n, ngô, cao l ng, kê) có chu trình Canvil di n raề ươ ễ
l c l p bao bó m ch; Chu trình Cở ụ ạ ạ 4 di n ra l c l p c a t bào mô gi u.ễ ở ụ ạ ủ ế ậ
- Th c v t CAM (X ng r ng, d a, thanh long, thu c b ng), chu trình Cự ậ ươ ồ ứ ố ỏ 4
di n ra vào ban đêm, trong t bào ch t.ễ ế ấ
- Các nhân t ngo i c nh nh h ng đn quang h p là: Ánh sáng,ố ạ ả ả ưở ế ợ n ng đồ ộ
CO2, n c, nhi t đ, nguyên t khoáng.ướ ệ ộ ố
+ Ánh sáng:
C ng đ ánh sáng khác nhau có nh h ng khác nhau đn quang h p.ườ ộ ả ưở ế ợ
Đi m bù ánh sáng là c ng đ ánh sáng mà t i đó c ng đ quang h pể ườ ộ ạ ườ ộ ợ
b ng c ng đ hô h p.ằ ườ ộ ấ
Đi m bão hòa ánh sáng là c ng đ ánh sáng mà t i đó c ng đ quangể ườ ộ ạ ườ ộ
h p đt c c đi.ợ ạ ự ạ
Quang ph ánh sáng khác nhau có nh h ng khác nhau đn quang h p.ổ ả ưở ế ợ
5
