Nghiên cứu về tre trúc ở Việt Nam: Báo cáo tóm tắt

BÁO CÁO TÓM TT

KT QU CÁC NGHIÊN CU V TRE TRÚC

 VIT NAM

Hà Ni, tháng 5, 2008

MC LC

Trang

1. Gii thiu chung 3

2. Các nghiên cu v phân loi tre trúc  Vit Nam 8

3. Các nghiên cu v k thut lâm sinh 11

4. Các nghiên cu v ch bin và bo qun tre trúc 13

5. Các nghiên cu v sâu bnh hi tre trúc 14

6. Các nghiên cu v tác ñng ti môi trưng 15

7. Các nghiên cu v th trưng tiêu th 17

8. Nhng thun li và khó khăn trong quá trình nghiên cu tre trúc 17

9. Các ni dung cn nghiên cu trong thi gian ti 17

Tài liu tham kho 20

BÁO CÁO TÓM TT KT QU

CÁC NGHIÊN CU V TRE TRÚC  VIT NAM

--------------------------------------

Vin Khoa hc Lâm nghip Vit Nam, 5/2008

1. Gii thiu chung

Tre trúc là tp hp các loài thc vt thuc h Hoà tho (Poaceae, hoc còn gi là

Gramineae). Các loài tre trúc rt phong phú, ña dng, phân b rng khp trên th gii, ñc

bit là  Châu Á trong ñó có Vit Nam. Tre trúc d trng, sinh trưng nhanh, sm cho khai

thác, d ch bin nên ñưc s dng cho rt nhiu mc ñích khác nhau. Tre trúc có giá tr rt

ln ñi vi nn kinh t quc dân và ñi sng nhân dân, ñc bit là nông dân nông thôn và

min núi (Nguyn Hoàng Nghĩa 2005, Nguyn Ngc Bình và Phm ðc Tun 2007).

Khác vi các loài cây g , tre trúc thưng có thân cng như g , song có ñc trưng là

thân thưng r ng trong rut, có h thân ngm (rhizome) và phân cành khá phc tp, và có

h thng mo thân hoàn ho, ñưc s dng hiu qu trong quá trình phân loi (Nguyn

Hoàng Nghĩa 2005). Thân ngm (thân sng dưi ñt) c!a tre trúc thưng phát tri"n bò dài

trong ñt, phát tri"n thành mng lưi, hay ch# phát tri"n thành mt s ñt ngn  gc cây.

Các ñt thân ngm thưng có nhiu r và chi ng!. Chi s$ mc lên thành cây tre, trúc (thân

khí sinh) trên mt ñt hay phát tri"n thành thân ngm mi. Tre trúc có 3 loài thân ngm

chính là thân ngm mc cm, thân ngm mc ri và thân ngm ki"u h n hp. Thân ngm

mc cm thưng gp  các chi Bambusa, Sinocalamus, Dendrocalamus…. ; Thân ngm

mc ri thưng gp  các chi như Indosassa, Phyllostachys, Chimonobambus…; và thân

ngm h n hp c!a hai dng cm và tn, thưng gp  các loài trong chi vu (Indosasa)

(Nguyn Ngc Bình và Phm ðc Tun 2007).

Trong khi thân ngm c!a tre trúc thưng n%m dưi mt ñt thì thân khí sinh (culm)

li sinh trưng  phn không gian phía trên mt ñt. Thân khí sinh thưng có hình tr, có

nhiu lóng r ng, ñ dài c!a các lóng trên thân không ging nhau và các lóng  ñon gia

thân thưng dài hơn các lóng  gc và  ngn. Thân thưng có màu xanh hoc xanh lc,

nht hoc th'm, ñôi khi có sc trng (My bông) hoc vàng (Tre vàng sc), có phn trng

(Dùng phn, Din trng) hoc có màu nâu th'm (Mnh tông) (Nguyn Hoàng Nghĩa 2005).

Cành c!a tre trúc có cu to như thân khí sinh nhưng nh( hơn nhiu, và ñt thân là

nơi phát sinh c!a cành. S hình thành cành trên các ñt k tip thưng theo hưng ñi xng

so le nhau, tr) trưng hp c!a mt s loài trong chi Bp cày (Gigantochloa) có các cành

mc ri trên ñt thân. Cành phát tri"n t) chi thân ñưc gi là cành chính. Tuỳ theo loài mà

có th" có 1-3 hoc nhiu cành chính trên thân. S cành chính và cách hình thành và phân b

c!a cành trên thân cũng là các ñc ñi"m quan trng ñc trưng cho loài và nhóm loài nên

cũng ñưc dùng trong phân loi các loài. Mt s loài tre như Tre gai, Tre là ngà, Lc ngc

c!a chi Tre (Bambusa) có các cành bin ñ,i thành gai nhn (Nguyn Hoàng Nghĩa 2005).

Tre trúc có 2 loi lá có chc năng khác nhau. Loi th nht làm nhim v bo v

măng, thân cây non là mo thân. Loi th hai làm nhim v quang hp t,ng hp vt cht

nuôi cây gi là lá quang hp. Mo thân có hình vy, có các b phn b- mo, phin mo, tai mo

và lư.i mo. Khi tre trúc trưng thành thì mo thân t bóc và cht. Lá quang hp có màu

xanh, gm phin lá, b- lá, cung lá, lư.i lá và tai lá. Tuỳ các loài khác nhau mà các b phn

này cũng có kích thưc khác nhau (Nguyn Hoàng Nghĩa, 2005).

Các loài tre trúc còn có hoa và qu tuy r%ng kt qu vt hu này thưng kéo theo hin

tưng “khuy” là tre trúc cht hàng lot. Hoa tre trúc là hoa t có dng chuỳ ln gm rt

nhiu nhánh. Trên m i nhánh,  các ñt có nhiu bông chét, m i bông chét có t) 1 ñn

nhiu hoa. Tre trúc còn có qu do bàu phát tri"n sau khi thu phn. Qu thưng là dng qu

thóc có kích thưc không khác nhiu so vi ht lúa nưc, lúa mì. Mt s chi tre trúc như

Cytochloa, Dinochloa, Melocalamus, Melocanna và Sphaerobambos có dng qu tht hình

cu hay hình qu mn (Nguyn Hoàng Nghĩa, 2005).

Các loài tre trúc phân b t nhiên  các vùng nhit ñi, á nhit ñi và ôn ñi, t) vùng

thp ti ñ cao 4000 m (so vi mc nưc bi"n), song tp trung ch! yu  vùng thp ti ñai

cao trung bình (Nguyn Hoàng Nghĩa, 2005). Các loài tre trúc có th" mc hoang di hoc

ñưc gây trng và có mt ñc ñi"m n,i bt là có mt  rt nhiu các môi trưng sng khác

nhau (Dransfield and Widjaja, 1995). Theo Rao and Rao (1995), c th gii có khong 1250

loài tre trúc c!a 75 chi, phân b  khp các châu lc, tr) châu Âu. Châu Á ñc bit phong

phú v s lưng và ch!ng loi tre trúc vi khong 900 loài c!a khong 65 chi (Rao and Rao

1995; 1999). Bng 1 là s liu năm 1995 v s ña dng c!a các loài tre trúc trên th gii. T)

ñó ti nay có nhiu loài tre trúc mi ñã ñưc tìm ra và phân loi trong ñó có Vit Nam làm

tăng s loài tre trúc ñã ñưc xác ñnh.

Bng 1. Phân b c!a các loài tre trúc trên th gii (Biswas 1995)

Nưc S chi S

loài

Din tích

(ha)

Nưc-Vùng lãnh

th

S chi S loài Din tích

(ha)

Trung Quc 26 300 2.900.000

Singapore 6 23

Nht Bn 13 237 825.000 Bănglañet 8 20 6.000.000

/n ð 23 125 9.600.000

Papua New Guinea 26

Vit Nam 16 92* 1.942.000

Srilanka 7 14

Myanma 20 90 2.200.000

Hàn Quc 10 13

Inñônêxia 10 65 50.000 ðài Loan 40 140.000

Phillipnines 8 54 Mañagaxca 11 40

Malaysia 7 44 Châu M 20 45

Thai Lan 12 41 1.000.000

Ôxtralia 4 4

Ghi chú *: Nay khong hơn 200 loài

Là ñt nưc n%m  trong vùng nhit ñi gió mùa châu Á và chu nh hưng rt ln t)

3 lung thc vt di cư: h thc vt Himalaya - Qung Châu – Vân Nam  phía bc, h thc

vt /n ð - Mianma – Thái Lan  phía tây, và t) h thc vt Indonexia và Malaixia  phía

nam, Vit Nam có mt h thc vt rt phong phú và ña dng (Lê Trn Chn và cng s

1999, Vũ Tá Lp 1999), trong ñó có các loài tre trúc. Theo Biswas (1995) thì Vit Nam có

khong 92 loài tre trúc c!a 16 chi (Bng 1). Nhng nghiên cu gn ñây ñã cho thy s

lưng loài tre trúc phân b  Vit Nam ln hơn rt nhiu. Theo Vũ Văn Dũng và Lê Vit

Lâm (2005) thì Vit Nam có trên 140 loài c!a 29 chi và có th" còn tìm thy các loài mi.

Cũng cùng năm 2005, Nguyn Hoàng Nghĩa ñã rà soát các kt qu nghiên cu v phân loi

tre trúc  Vit Nam kt hp vi mt s nghiên cu, kho sát  thc ña ñã ñưa ra danh sách

c!a 216 loài thuc 25 chi tre trúc phân b t nhiên  Vit Nam (Nguyn Hoàng Nghĩa,

2005).

Din tích r)ng tre trúc c!a Vit Nam cũng rt ln. Theo Nguyn Ngc Bình và Phm

ðc Tun (2007), tính ti năm 2001, t,ng din tích r)ng tre trúc c!a Vit Nam có khong

1.489.000 ha, trong ñó 1.415.500 ha là r)ng t nhiên (thun loài hoc h n loài), và khong

73.500 ha là r)ng trng tre trúc. Tính ti tháng 12/2004, thì t,ng din tích r)ng tre trúc c!a

Vit Nam là 1.563.253 ha (Bng 2), gn tương ñương vi s liu thng kê năm 1990, trong

ñó:

• Din tích r)ng tre trúc t nhiên thun loài: 799.130 ha

• Din tích r)ng t nhiên tre trúc t nhiên pha g : 682.642 ha

• Din tích r)ng tre trúc trng (ch! yu là r)ng lung): 81.484 ha

Bng 2. Hin trng tre trúc Vit Nam tính ti tháng 12/2004 (Nguyn Ngc Bình và Phm

ðc Tun 2007)

Phân chia theo chc năng (ha) Các loi rng tre trúc Din tích

(ha) R)ng ñc ch!ng R)ng Phòng h R)ng sn

xut

R)ng tre trúc t nhiên thun loài 799.130 82.409 343.035 373.686

R)ng tre trúc t nhiên h n loài 682.642 113.850 319.266 249.526

R)ng tre trúc trng 81.484 285 10.186 71.013

T,ng cng 1.563.256

196.544 672.487 694.225

Tre trúc d trng, sinh trưng nhanh, sm cho khai thác, d ch bin nên ñưc s

dng trong rt nhiu các mc ñích khác nhau c!a con ngưi, ñc bit là ngưi dân nông thôn

c min ñng b%ng và min núi. Nhìn chung, tre trúc có th" ñưc s dng trong xây dng,

thc ph0m, phc v mc tiêu văn hoá, và mt s các công dng khác.

Do kích thưc thân khí sinh ln có vách dày, cng và bn nên tre, lung ñã ñưc s

dng làm vt liu xây dng nhà ca c!a ngưi dân. Thân các cây ln dùng làm ct nhà, xà

nhà, ñòn tay, rui mè. Các loài có thân to hay v)a có thân m(ng hơn ñưc dùng làm sàn nhà

như trong nhà sàn c!a ñng bào dân tc, ñôi khi làm vách và làm mái nhà. Hin nay, tre

lung ch! yu ñưc dùng nhiu  nông thôn và min núi, song nhiu nơi  thành ph v'n s

dng tre ñ" gia c móng nhà thay cho cc bê tông, v)a r1 li bn. Mt s công trình xây

dng nh( còn dùng tre lung làm ct chng côppha, có ni các phên na và cót ép ñưc

dùng ñ" lót ñ, bê tông trn nhà. Tre trúc cũng là ngun nguyên liu lý tưng ñ" sn xut

giy. Thân tre trúc có cha lưng si cao (40-60%), và chiu dài si khong 1,5-2,5 mm (ti

ña là 5 mm), là nguyên liu tt cho sn xut giy (Nguyn Hoàng Nghĩa 2005).

BÁO CÁO TÓM TẮT CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TRE TRÚC Ở VIỆT NAM

Tre trúc là tập hợp các loài thực vật thuộc họ hòa thảo (poaceae, hoặc còn gọi là gramineae). các loài tre trúc rất phong phú,đa dang,phân bố rộng khắp trên thế giới, đặc biệt là ở châu á trong đó có việt nam.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Xác nhận đăng nhập

Đăng nhập từ tài khoản này?

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi