M ĐUỞ Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
Hi n nay, s phát tri n c a m t qu c gia đc đánh giá d a trên nhi u y u tệ ự ể ủ ộ ố ượ ự ề ế ố
mà trong đó nh ng v n đ liên quan đn môi tr ng (MT) luôn là v n đ đc bànữ ấ ề ế ườ ấ ề ượ
lu n trong nh ng chính sách tích c c nh m c i thi n và nâng cao ch t l ng cu cậ ữ ự ằ ả ệ ấ ượ ộ
s ng cho ng i dân. Cũng nh các n c đang phát tri n khác, n n kinh t Vi t Namố ườ ư ướ ể ề ế ệ
cũng đang trong th i kì Công nghi p hoá - hi n đi hoá, là m t n c đi theo conờ ệ ệ ạ ộ ướ
đng Ch nghĩa xã h i, luôn mong m i đem l i cu c s ng ườ ủ ộ ỏ ạ ộ ố m no, h nh phúc choấ ạ
nhân dân. Nh ng bên c nh lý t ng cao c đó là s nh h ng c a ô nhi m môiư ạ ưở ả ự ả ưở ủ ễ
tr ng đã và đang trì tr các chính sách nh m đem l i l i ích, nâng cao ch t l ngườ ệ ằ ạ ợ ấ ượ
cu c s ng c a t t c m i ng i, mà h n h t là s phát tri n v kinh t . Môi tr ngộ ố ủ ấ ả ọ ườ ơ ế ự ể ề ế ườ
đang b h y ho i nghiêm tr ng, s ô nhi m, suy thoái và nh ng s c môi tr ng di nị ủ ạ ọ ự ễ ữ ự ố ườ ễ
ra ngày càng m c đ cao, đang đt con ng i tr c s tr thù ghê g m c a thiênở ứ ộ ặ ườ ướ ự ả ớ ủ
nhiên. Vi c ô nhi m, suy thoái môi tr ng ch y u là do s thi u hi u bi t, thi u ýệ ễ ườ ủ ế ự ế ể ế ế
th c c a con ng i v vi c b o v môi tr ng (BVMT) gây nên. Vì v y, v n đứ ủ ườ ề ệ ả ệ ườ ậ ấ ề
BVMT là r t c p bách, r t c n thi t, trong đó Giáo d c môi ấ ấ ấ ầ ế ụ tr ng là chìa khoá quanườ
tr ng nh m nâng cao ý th c trách nhi m c a m i ng i đc bi t là gi i tr , có c l aọ ằ ứ ệ ủ ỗ ườ ặ ệ ớ ẻ ả ứ
tu i m m non.ổ ầ
Giáo d c HV BVMT đã tr thành nhi m v quan tr ng trong vi c đào t o th hụ ở ệ ụ ọ ệ ạ ế ệ
tr các tr ng h c và đc quan tâm ngay t b c h c đu tiên: B c h c M m non.ẻ ở ườ ọ ượ ừ ậ ọ ầ ậ ọ ầ
Thông qua ho t đng khám phá môi tr ng đ cung c p cho tr nh ng hi u bi t banạ ộ ườ ể ấ ẻ ữ ể ế
đu v môi tr ng s ng c a con ng i nói chung và b n thân tr nói riêng, đ tr cóầ ề ườ ố ủ ườ ả ẻ ể ẻ
hành vi ng x phù h p gi gìn và b o v môi tr ng, bi t s ng hòa nh p vào môiứ ử ợ ữ ả ệ ườ ế ố ậ
tr ng nh m đm b o s phát tri n lành m nh v c th và trí tu . Mu n làm đcườ ằ ả ả ự ể ạ ề ơ ể ệ ố ượ
đi u đó, tr c h t chúng ta ph i xây d ng cho tr t ý th c v sinh và bi t b o về ướ ế ả ự ẻ ự ứ ệ ế ả ệ
môi tr ng trong đi s ng hàng ngày, đây là m t nhi m v h t s c quan tr ng đ đàoườ ờ ố ộ ệ ụ ế ứ ọ ể
t o th h tr ngay t tu i u th nh m hình thành cho tr k năng, thói quen t t vạ ế ệ ẻ ừ ổ ấ ơ ằ ẻ ỹ ố ề
b o v môi tr ng. Hi n nay Chính ph đã có đ án “Đa n i dung giáo d c hành viả ệ ườ ệ ủ ề ư ộ ụ
B o v môi tr ng vào h th ng GD qu c dân” trong đó có b c h c m m non.ả ệ ườ ệ ố ố ậ ọ ầ
1
Trong ch ng trình giáo d c m m non (GDMN) hi n hành không có n i dungươ ụ ầ ệ ộ
giáo d c hành vi BVMT riêng bi t, mà đc l ng ghép trong nhi u ho t đng khácụ ệ ượ ồ ề ạ ộ
nhau làm cho giáo viên g p nh ng khó khăn nh t đnh. Trong đó, ho t đng khám pháặ ữ ấ ị ạ ộ
khoa h c (KPKH) đem l i nhi u u th trong vi c GD HVBVMT cho tr m m non vọ ạ ề ư ế ệ ẻ ầ ề
góc đ tr , giáo viên,… Giáo d c hành vi BVMT cho tr thông qua ho t đng khámộ ẻ ụ ẻ ạ ộ
phá khoa h c là ho t đng tác đng đn h th ng c a nhà giáo d c lên trên tr b ngọ ạ ộ ộ ế ệ ố ủ ụ ẻ ằ
các ho t đng khám phá th c ti n, b ng v n kinh nghi m cá nhân, t mình chi m lĩnhạ ộ ự ễ ằ ố ệ ự ế
ki n th c, k năng, thái đ. ế ứ ỹ ộ Ho t đng KPKH mang đn cho tr nh ng c m nh n m iạ ộ ế ẻ ữ ả ậ ớ
l v môi tr ng xung quanh, phát tri n v nh n th c cho tr , hình thành tr lòngạ ề ườ ể ề ậ ứ ẻ ở ẻ
yêu thiên nhiên, có ý th c gi gìn v sinh môi tr ng, bi t BVMT. Vì th vi c giúp trứ ữ ệ ườ ế ế ệ ẻ
có nh ng tr i nghi m, hình thành và phát tri n th m m tr s c m th cái đp c aữ ả ệ ể ẩ ỹ ở ẻ ự ả ụ ẹ ủ
thiên nhiên, lòng yêu thiên nhiên, có ý th c b o v thì vi c s d ng ho t đng KPKHứ ả ệ ệ ử ụ ạ ộ
đ GD HVBVMT là m t gi i pháp quan tr ng. Tuy nhiên, trong th c t hi n nay ể ộ ả ọ ự ế ệ ở
nhi u tr ng MN đu có t ch c các ho t đng KPKH nh ng ch a đu t nhi u về ườ ề ổ ứ ạ ộ ư ư ầ ư ề ề
th i gian. Đa s giáo viên ch truy n đt đn tr nh ng ki n th c qua vi c cho tr xemờ ố ỉ ề ạ ế ẻ ữ ế ứ ệ ẻ
tranh nh hay đàm tho i trong ho t đng KPKH mà tr ít đc th c hành, tr ch a cóả ạ ạ ộ ẻ ượ ự ẻ ư
nhi u c h i tr i nghi m, tìm hi u v th gi i d n đn vi c nh n th c c a tr ch aề ơ ộ ả ệ ể ề ế ớ ẫ ế ệ ậ ứ ủ ẻ ư
đc m r ng, t đó vi c hình thành ý th c BVMT tr cũng h n ch .ượ ở ộ ừ ệ ứ ở ẻ ạ ế
Xu t phát t nh ng lí do trên, căn c vào u th và nh ng h n ch trong th cấ ừ ữ ứ ư ế ữ ạ ế ự
ti n, chúng tôi l a ch n đ tài “Bi n pháp giáo d c hành vi b o v môi tr ng cho trễ ự ọ ề ệ ụ ả ệ ườ ẻ
m u giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c” đ tìm hi u th c tr ngẫ ổ ạ ộ ọ ể ể ự ạ
GD HVBVMT trong ho t đng KPKH cho tr , t đó đ xu t nh ng bi n pháp nh mạ ộ ẻ ừ ề ấ ữ ệ ằ
nâng cao công tác giáo d c tr ng m m non.ụ ở ườ ầ
2. M c đích nghiên c uụ ứ
Trên c s tìm hi u lý lu n và tìm hi u th c tr ng giáo d c hành vi B o v môiơ ở ể ậ ể ự ạ ụ ả ệ
tr ng cho tr m u giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c. Chúng tôiườ ẻ ẫ ổ ạ ộ ọ
đ xu t m t s bi n pháp giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m u giáo 5-6ề ấ ộ ố ệ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c nh m góp ph n nâng cao hi u qu giáoổ ạ ộ ọ ằ ầ ệ ả
d c môi tr ng cho tr m m non.ụ ườ ẻ ầ
3. Khách th và đi t ng nghiên c uể ố ượ ứ
2
-Khách th nghiên c u: Quá trình giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho trể ứ ụ ả ệ ườ ẻ
m u giáo 5-6 tu i ẫ ổ t i tr ng m u giáo t th c Di u Viên và tr ng m m non t th cạ ườ ẫ ư ụ ệ ườ ầ ư ụ
Hoa Nghiêm – thành ph Hu . T đó đ ra m t s bi n pháp.ố ế ừ ề ộ ố ệ
-Đi t ng nghiên c u: Th c tr ng giáo d c hành vi b o v môi tr ng cho trố ượ ứ ự ạ ụ ả ệ ườ ẻ
m m non thông qua ho t đng khám phá khoa h c.ầ ạ ộ ọ
4. Gi thuy t nghiên c uả ế ứ
Ho t đng khám phá khoa h c tr m u giáo là ho t đng giúp tr nh n th cạ ộ ọ ở ẻ ẫ ạ ộ ẻ ậ ứ
thêm v th gi i xung quanh. N u s d ng đúng đn m t s bi n pháp giáo d c hànhề ế ớ ế ử ụ ắ ộ ố ệ ụ
vi B o v môi tr ng cho tr m u giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoaả ệ ườ ẻ ẫ ổ ạ ộ
h c thì hành vi B o v môi tr ng c a tr s t t h n.ọ ả ệ ườ ủ ẻ ẽ ố ơ
5. Ph m vi nghiên c uạ ứ
-Ph m vi và đa bàn nghiên c u: Giáo d c hành vi B o v môi tr ng tr m uạ ị ứ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c ổ ạ ộ ọ t i tr ng m u giáo t th cạ ườ ẫ ư ụ
Di u Viên, tr ng m m non t th c Hoa Nghiêm – thành ph Hu .ệ ườ ầ ư ụ ố ế
-Ph m vi th i gian nghiên c u: 2 thángạ ờ ứ
6. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
-Xây d ng c s lý lu n v giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m uự ơ ở ậ ề ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h cổ ạ ộ ọ
-Nghiên c u th c tr ng giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m u giáo 5-ứ ự ạ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
6 tu i thông qua ho t khám phá khoa h c tr ng m m nonổ ạ ọ ở ườ ầ
-Đ xu t m t s bi n pháp giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m uề ấ ộ ố ệ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
giáo 5-6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c tr ng m m nonổ ạ ộ ọ ở ườ ầ
7. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
-Nhóm ph ng pháp nghiên c u lý lu n: S d ng các ph ng pháp phân tích, soươ ứ ậ ử ụ ươ
sánh, t ng h p, h th ng hóa các v n đ lý lu n có liên quan đn đ tài nghiên c u.ổ ợ ệ ố ấ ề ậ ế ề ứ
-Nhóm ph ng pháp nghiên c u th c ti n:ươ ứ ự ễ
3
+ Ph ng pháp quan sát: ươ Quan sát ho t đng c a tr , giáo viên, tr ng m mạ ộ ủ ẻ ườ ầ
non đ tìm hi u th c tr ng.ể ể ự ạ
+ Ph ng pháp đàm tho i: ươ ạ Trao đi, trò chuy n v i BGH, giáo viên và tr vổ ệ ớ ẻ ề
nh ng v n đ liên quan đn th c tr ng.ữ ấ ề ế ự ạ
+ Ph ng pháp đi u tra b ng phi u h i: ươ ề ằ ế ỏ Thu th p ý ki n c a giáo viên b ngậ ế ủ ằ
phi u nh m tìm hi u th c tr ng.ế ằ ể ự ạ
+ Ph ng pháp th ng kê toán h c: Các s li u thu th p đc trong quá trìnhươ ố ọ ố ệ ậ ượ
nghiên c u đc chúng tôi x lý, phân tích và ki m đnh trên các công th c toán h c.ứ ượ ử ể ị ứ ọ
8. C u trúc đ tàiấ ề
-Ch ng 1. C s lý lu n v giáo d c hành vi b o v môi tr ng cho tr 5-6ươ ơ ở ậ ề ụ ả ệ ườ ẻ
tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h cổ ạ ộ ọ
-Ch ng 2. Th c tr ng giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m u giáo 5-ươ ự ạ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
6 tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c ổ ạ ộ ọ
-Ch ng 3. Bi n pháp giáo d c hành vi B o v môi tr ng cho tr m u giáo 5-6ươ ệ ụ ả ệ ườ ẻ ẫ
tu i thông qua ho t đng khám phá khoa h c ổ ạ ộ ọ
CH NG 1ƯƠ
C S LÝ LU N V GIÁO D C HÀNH VI B O V MÔI TR NG CHO TRƠ Ở Ậ Ề Ụ Ả Ệ ƯỜ Ẻ
5-6 TU I THÔNG QUA HO T ĐNG KHÁM PHÁ KHOA H C.Ổ Ạ Ộ Ọ
1.1. L ch s nghiên c u v n đị ử ứ ấ ề
V n đ môi tr ng và giáo d c môi tr ng đã đc quan tâm t r t s m trên thấ ề ườ ụ ườ ượ ừ ấ ớ ế
gi i cũng nh Vi t Nam. T nh ng năm 70 – 80 c a th k XX, trên th gi i đã cóớ ư ở ệ ừ ữ ủ ế ỉ ế ớ
nh ng cu c h i ngh v giáo d c môi tr ng nh : H i ngh qu c t v giáo d c môiữ ộ ộ ị ề ụ ườ ư ộ ị ố ế ề ụ
tr ng trong Ch ng trình đào t o c a tr ng h c do IUCN/UNESCO t ch c t iườ ươ ạ ủ ườ ọ ổ ứ ạ
Nevada (M ) năm 1970. Năm 1972, Liên h p qu c đã t ch c h i ngh c p cao đuỹ ợ ố ổ ứ ộ ị ấ ầ
tiên v i s có m t c a nhi u nguyên th qu c gia t i St ckhon (Th y Đi n) đ th oớ ự ặ ủ ề ủ ố ạ ố ụ ể ể ả
lu n v “Môi tr ng và con ng i”. H i ngh đã nh t trí nh n đnh vi c b o v thiênậ ề ườ ườ ộ ị ấ ậ ị ệ ả ệ
nhiên và thiên nhiên là m t trong hai nhi m v hàng đu c a toàn nh n lo i. Bên c nhộ ệ ụ ầ ủ ậ ạ ạ
đó, đ đ ra đc nhi u chi n l c, sách l c quan tr ng v v n đ b o v môiể ề ượ ề ế ượ ượ ọ ề ấ ề ả ệ
4
tr ng, trong các cu c h i th o, h i ngh nhi u qu c gia trên th gi i đã đi theo nh ngườ ộ ộ ả ộ ị ề ố ế ớ ữ
h ng c b n t nghiên c u v m c tiêu, nguyên t c giáo d c môi tr ng; Nghiênướ ơ ả ừ ứ ề ụ ắ ụ ườ
c u t m quan tr ng c a giáo d c đi v i các v n đ v môi tr ng; ứ ầ ọ ủ ụ ố ớ ấ ề ề ườ Nghiên c u vứ ề
trách nhi m c a con ng i đi v i vi c phát tri n môi tr ng m t cách b n v ng.ệ ủ ườ ố ớ ệ ể ườ ộ ề ữ
Năm 1975, t i Belyrade (Nam T ) Ch ng trình giáo d c môi tr ng qu c tạ ư ươ ụ ườ ố ế
(IEEP) ra đi. T i H i th o Qu c t l n th nh t v giáo d c môi tr ng, ch ngờ ạ ộ ả ố ế ầ ứ ấ ề ụ ườ ươ
trình IEEP đã đa ra đc Ngh đnh khung và tuyên b v nh ng m c tiêu, nguyên t cư ượ ị ị ố ề ữ ụ ắ
h ng d n giáo d c môi tr ng. H i th o đã công b Hi n ch ng Balyrade – M tướ ẫ ụ ườ ộ ả ố ế ươ ộ
h th ng nguyên t c toàn c u cho giáo d c môi tr ng.ệ ố ắ ầ ụ ườ
Vào năm 1977 t i H i ngh qu c t v Giáo d c môi tr ng c a Liên h p qu cạ ộ ị ố ế ề ụ ườ ủ ợ ố
t ch c t i Tbilisi đãổ ứ ạ đaư ra khái ni m: “Giáo d c môi tr ng có m c đích làm choệ ụ ườ ụ
cá nhân và các c ng đng hi u đc b n ch t ph c t p c a môi tr ng t nhiên vàộ ồ ể ượ ả ấ ứ ạ ủ ườ ự
môi tr ng nhân t o là k t quườ ạ ế ả t ngươ tác c aủ nhi uề nhân tố sinh h c, lý h c, xãọ ọ
h i, kinh t và văn hóa; đem l i cho h ki n th c, nh n th c v giá tr , thái đ và kộ ế ạ ọ ế ứ ậ ứ ề ị ộ ỹ
năng th c hành đ h tham gia m t cách có trách nhi m và hi u qu trong phòng ng aự ể ọ ộ ệ ệ ả ừ
và gi i quy t các v n đ môi tr ng và qu n lý ch t l ng môi tr ng”. Năm 1987,ả ế ấ ề ườ ả ấ ượ ườ
t i H i ngh v môi tr ng Moscow do UNEP và UNESCO đng t ch c, đã đa raạ ộ ị ề ườ ở ồ ổ ứ ư
k t lu n v t m quan tr ng c a giáo d c môi tr ng: “N u không nâng cao đc sế ậ ề ầ ọ ủ ụ ườ ế ượ ự
hi u bi t c a công chúng v nh ng m i quan h m t thi t gi a ch t l ng môiể ế ủ ề ữ ố ệ ậ ế ữ ấ ượ
tr ng v i quá trình cung ng liên t c các nhu c u ngày càng tăng c a h , thì sau nàyườ ớ ứ ụ ầ ủ ọ
s khó làm gi m b t đc nh ng m i nguy c v môi tr ng các đa ph ng cũngẽ ả ớ ượ ữ ố ơ ề ườ ở ị ươ
nh trên toàn th gi i. B i vì, hành đng c a con ng i tùy thu c vào đng c c a hư ế ớ ở ộ ủ ườ ộ ộ ơ ủ ọ
và đng c này l i tùy thu c vào chính nh n th c và trình đ hi u bi t c a h . Do đó,ộ ơ ạ ộ ậ ứ ộ ể ế ủ ọ
giáo d c môi tr ngụ ườ là m tộ ph ngươ ti nệ không th thi u đ giúp m i ng i hi uể ế ể ọ ườ ể
bi t v môi tr ng”. C hai cu c h i ngh đi u nói đn công tác giáo d c và xác đnhế ề ườ ả ộ ộ ị ề ế ụ ị
m c đích cu i cùng c a giáo d c môi tr ng là ti n t i xã h i hóa các v n đ môiụ ố ủ ụ ườ ế ớ ộ ấ ề
tr ng, nghĩa là t o ra các công dânườ ạ có nh nậ th c,ứ có trách nhi mệ v i môi tr ng,ớ ườ
bi t s ng vì môi tr ng.ế ố ườ
Tháng 10/1990 UNESCO, UNEP và m t s t ch c khác c a Liên h p qu c đãộ ố ổ ứ ủ ợ ố
t ch c h i ngh “Ch ng trình qu c t v giáo d c và đào t o môi tr ng”. H i nghổ ứ ộ ị ươ ố ế ề ụ ạ ườ ộ ị
đã nêu rõ cam k t c a các t ch c qu c t ph i h p hành đng, ph c v m c tiêu phế ủ ổ ứ ố ế ố ợ ộ ụ ụ ụ ổ
5