intTypePromotion=3

Chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ: Lý luận, thực tiễn và định hướng cho Việt Nam

Chia sẻ: K Loi Roong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:27

0
35
lượt xem
7
download

Chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ: Lý luận, thực tiễn và định hướng cho Việt Nam

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung của bài viết trình bày một số vấn đề lý luận về vai trò, ý nghĩa và sự tiến hóa của ngành công nghiệp hỗ trợ trên thế giới, kinh nghiệm quốc tế trong thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ phát triển, phân tích những nét cơ bản về công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam và nguyên nhân và đề xuất một số định hướng chính sách chủ yếu để đẩy nhanh phát triển công nghiệp hỗ trợ của đất nước.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ: Lý luận, thực tiễn và định hướng cho Việt Nam

Chính sách thúc y phát tri n công nghi p h tr :<br /> Lý lu n, th c ti n và nh hư ng cho Vi t Nam1<br /> TS. Lê Xuân Sang, Th.S Nguy n Th Thu Huy n<br /> Vi n Nghiên c u Qu n lý kinh t Trung ương<br /> L im<br /> <br /> u<br /> Công nghi p h tr (Supporting Industry) (CNHT) có vai trò r t quan<br /> tr ng trong n n kinh t , là ng l c tr c ti p t o ra giá tr gia tăng, giúp tăng s c<br /> c nh tranh c a s n ph m công nghi p chính và y nhanh quá trình công nghi p<br /> hóa qu c gia. t m vĩ mô, phát tri n CNHT giúp gi m nh kim ng ch nh p kh u<br /> u vào s n xu t, qua ó, giúp h n ch các căng th ng v thâm h t cán cân thanh<br /> toán qu c t (nh t là cán cân thương m i) cũng như ngo i t<br /> i v i nh ng nư c<br /> nh p kh u hàng hóa.<br /> T i Vi t Nam, các v n<br /> lý lu n cũng như chính sách phát tri n ngành<br /> CNHT ch ư c bàn th o nhi u trong kho ng 5 năm g n ây. Trong nh ng năm<br /> qua, vi c năng l c c nh tranh (qu c gia, doanh nghi p) ít ư c c i thi n, chính<br /> sách n i a hóa không t k t qu như mong mu n, nh ng b t n vĩ mô kéo dài<br /> và vi c ch m tr th c hi n xây d ng và ban hành các chính sách thúc y CNHT<br /> phát tri n ã và ang t o s c ép ngày càng l n cho vi c hoàn thi n, c th hóa và<br /> có th ch nh i khung pháp lý và chính sách phát tri n CNHT Vi t Nam trong<br /> th p niên t i.<br /> Bài vi t này ch y u bàn lu n v m t s v n lý lu n và th c ti n qu c t<br /> và trong ho ch nh chính sách thúc y CNHT trên th gi i và trong nư c. Ph n<br /> u c a bài vi t i m qua m t s v n lý lu n v vai trò, ý nghĩa và s ti n hóa<br /> c a ngành CNHT trên th gi i. Ph n th hai gi i thi u m t s kinh nghi m qu c<br /> t (c a Malaixia và Thái Lan) trong thúc y CNHT phát tri n. Ph n ti p theo<br /> phân tích nh ng nét cơ b n v CNHT Vi t Nam và nguyên nhân. Ph n cu i<br /> cùng<br /> xu t m t s<br /> nh hư ng chính sách ch y u<br /> y nhanh phát tri n<br /> CNHT c a t nư c, giúp t m c tiêu n năm 2020 nư c ta cơ b n là m t nư c<br /> công nghi p theo hư ng hi n i.<br /> <br /> Bài vi t K y u H i th o “Chính sách tài chính h tr phát tri n công nghi p h tr Vi t Nam do Viên<br /> Chính sách Công ngh p (B Công Thương) và Chi n lư c và Chính sách tài chính (B Tài chính) t ch c<br /> tháng 12/2011.<br /> 1<br /> <br /> 1<br /> <br /> 1. M t s v n lý lu n<br /> 1.1 Khái ni m công nghi p h tr<br /> Khái ni m Công nghi p h tr (CNHT) ư c nh nghĩa khác nhau gi a các<br /> nư c và các t ch c khác nhau, v i cách nhìn và m c tiêu khác nhau trong phát<br /> tri n ngành này.<br /> Thu t ng CNHT ra i u tiên Nh t B n. B n thân c m t CNHT ư c<br /> d ch tr c ti p t thu t ng g c trong ti ng Nh t là “Suso-no San-gyuo”, trong ó<br /> Suso-no nghĩa là “Chân núi” và Sangyuo là “Công nghi p”. N u xem toàn b quy<br /> trình s n xu t m t s n ph m như m t qu núi thì các ngành công nghi p h tr<br /> óng vai trò chân núi, còn công nghi p l p ráp, s n xu t hoàn t t s n ph m cu i<br /> cùng óng vai trò nh núi. Do ó, n u không có CNHT r ng l n, v ng ch c thì<br /> cũng s không có công nghi p l p ráp s n xu t hoàn t t cu i cùng b n v ng, n<br /> nh. V i cách hình dung như trên, t ng th ngành công nghi p có th ư c xem<br /> như là s k t h p gi a công nghi p h tr và công nghi p l p ráp s n xu t hoàn<br /> t t s n ph m cu i cùng, trong ó, CNHT ư c coi là cơ s n n t ng, công nghi p<br /> l p ráp s n xu t hoàn t t s n ph m cu i cùng có vai trò hoàn thành giá tr s d ng<br /> c a s n ph m. Tuy v y, t i các nư c trên th gi i, tùy theo tình hình c th và c<br /> thù c a t ng qu c gia, khái ni m CNHT có s khác bi t nh t nh.<br /> Nh t B n, thu t ng CNHT ban u ư c dùng<br /> ch : “các doanh<br /> nghi p v a và nh (DNVVN) có óng góp cho s phát tri n cơ s h t ng công<br /> nghi p các nư c Châu Á trong trung và dài h n”. Sau ó, nh nghĩa chính th c<br /> c a qu c gia v công nghi p h tr ư c B Kinh t , Thương m i và Công nghi p<br /> Nh t B n (METI) ưa ra vào vào năm 1993: Công nghi p h tr là các ngành<br /> công nghi p cung c p các y u t c n thi t như nguyên v t li u thô, linh ki n và<br /> v n… cho các ngành công nghi p l p ráp (bao g m ô tô, i n và i n t ).<br /> M t s t ch c c a các nư c cũng có cách nh nghĩa riêng v CNHT.<br /> Theo Văn phòng phát tri n công nghi p h tr Thái Lan (Bureau of Supporting<br /> Industries Development - BSID): Công nghi p h tr là các ngành công nghi p<br /> cung c p linh ki n, ph ki n, máy móc, d ch v óng gói và d ch v ki m tra cho<br /> các ngành công nghi p cơ b n (nh n m nh các ngành cơ khí, máy móc, linh ki n<br /> cho ô tô, i n và i n t là nh ng công nghi p h tr quan tr ng). ây là khái<br /> ni m và khá tương ng v i khái ni m v CNHT c a Vi t Nam2.<br /> 2<br /> <br /> Quy t nh s 12/2011/Q -TTg v chính sách phát tri n m t s ngành công nghi p h tr<br /> nh nghĩa: “Công<br /> nghi p h tr : là các ngành công nghi p s n xu t v t li u, ph tùng linh ki n, ph ki n, bán thành ph m<br /> cung<br /> <br /> 2<br /> <br /> Phòng Năng lư ng Hoa Kỳ trong n ph m năm 2004 v i tên g i “Các công<br /> nghi p h tr : công nghi p c a tương lai”, ã nh nghĩa CNHT là nh ng ngành<br /> s d ng nguyên v t li u và các quy trình c n thi t<br /> nh hình và ch t o ra s n<br /> ph m trư c khi chúng ư c lưu thông n ngành công nghi p s d ng cu i cùng<br /> (end-use indutries). Tuy khái ni m c a Phòng Năng lư ng Hoa Kỳ ưa ra r t t ng<br /> quát nhưng cơ quan này, trong ph m vi ch c năng c a mình, t p trung ch y u<br /> vào m c tiêu ti t ki m năng lư ng. Do ó, công nghi p h tr theo quan i m c a<br /> cơ quan này là nh ng ngành tiêu t n nhi u năng lư ng như than, luy n kim, thi t<br /> b nhi t, hàn, úc…<br /> Nhìn chung, các khái ni m v CNHT trên ây u nh n m nh t m quan<br /> tr ng c a các ngành công nghi p s n xu t u vào cho thành ph m. Tuy nhiên m i<br /> khái ni m xác nh m t ph m vi khác nhau cho ngành công nghi p này. N u không<br /> nh nghĩa m t cách c th thì không th xác nh ư c ó là ngành công nghi p<br /> nào và h tr cho cái gì, cho ai. Ph m vi c a công nghi p h tr nêu trong các<br /> chính sách, chi n lư c công nghi p r t khác nhau, tùy thu c vào m c ích s d ng<br /> c a các nhà ho ch nh chính sách. Thu t ng này càng ư c nh nghĩa c th bao<br /> nhiêu thì vi c ho ch nh chính sách càng tr nên d dàng hơn, và các chính sách<br /> ó cũng có tính kh thi cao hơn.<br /> Công nghi p h tr thư ng phát tri n (ti n hóa) theo các giai o n khác<br /> nhau, v i ch t lư ng và s c c nh tranh c a s n ph m CNHT s n xuât trong nư c<br /> ngày càng tăng (Sơ 1).<br /> Sơ<br /> <br /> 1: Các giai o n phát tri n c a ngành công nghi p h tr<br /> <br /> c p cho ngành công nghi p s n xu t, l p ráp các s n ph m hoàn ch nh là tư li u s n xu t ho c s n ph m tiêu<br /> dùng”.<br /> <br /> 3<br /> <br /> Ngu n: T ng h p c a Phan Th Công, H Th Mai Sương (2011).<br /> <br /> 1.2 Nhìn nh n l i vai trò c a công nghi p h tr<br /> Trư c h t, CNHT là ng l c tr c ti p t o ra giá tr gia tăng cho ngành công<br /> nghi p, giúp tăng s c c nh tranh c a s n ph m công nghi p chính và y nhanh<br /> quá trình công nghi p hoá. CNHT là ‘b<br /> ’ cho s phát tri n s n xu t công<br /> nghi p, là n n t ng, cơ s<br /> s n xu t công nghi p phát tri n m nh hơn. Ch t<br /> lư ng s n ph m u ra cu i cùng c a các s n ph m công nghi p ph thu c vào<br /> ch t lư ng c a các s n ph m chi ti t, linh ki n ư c s n xu t t ngành công<br /> nghi p h tr . Do v y, n u công nghi p h tr kém phát tri n thì các ngành công<br /> nghi p chính s thi u s c c nh tranh và ph m vi cũng s b gi i h n trong m t s<br /> ít các ngành.<br /> Th hai, trong quá trình s n xu t, các doanh nghi p (DN) trong ngành CNHT<br /> thư ng có xu hư ng t p trung chuyên môn hóa vào các công o n ho c chi ti t<br /> s n ph m có th m nh, m t khác các doanh nghi p cũng ng th i th c hi n h p<br /> tác liên k t v i nhau nh m hoàn thi n, t o ra s n ph m hoàn ch nh. Do s chuyên<br /> môn hóa sâu, chuyên tâm vào lĩnh v c c a mình và k t h p v i s h p tác hóa<br /> ch t ch nên s t o năng su t s n xu t và hi u qu m i tăng lên.<br /> Th ba, công nghi p h tr chính là cơ s<br /> th c hi n h i nh p công nghi p<br /> toàn c u. Các t p oàn công nghi p a qu c gia hàng u trên th gi i ngày càng<br /> có vai trò chi ph i, i u ti t và g n như quy t nh v i t m nh hư ng r t r ng<br /> n h th ng kinh t th gi i. Các nư c ang phát tri n, i sau, cũng ch u s chi<br /> ph i, i u ti t này và không th m t bư c phát tri n vư t b c,<br /> t ư cs c<br /> m nh ngang t m mà c n ph i có quá trình t ng bư c tương thích, h p tác và h i<br /> nh p. i u này ch có ngành công nghi p h tr m i phát huy ư c vai trò ó.<br /> Trong b i c nh h i nh p toàn c u, khi các quan h h p tác ư c thi t l p, s n<br /> ph m công nghi p h tr s là m t b ph n hi n h u, không tách r i, c u thành<br /> trong các s n ph m c a các t p oàn công nghi p a qu c gia hàng u th gi i<br /> c a M , Nh t B n, châu Âu,... Công nghi p h tr nh ó mà tr thành m t b<br /> ph n tham gia vào h th ng s n xu t chuyên môn hóa qu c t . Giá tr s n xu t c a<br /> công nghi p h tr s ư c n m trong chu i giá tr s n xu t công nghi p c a khu<br /> v c cũng như toàn c u.<br /> H i nh p qu c t quan tr ng hơn là h i nh p thư ng ngu n, t c là ph i h p<br /> v i nhau trong quá trình tham gia s n xu t linh ki n,<br /> tham gia vào chu i s n<br /> <br /> 4<br /> <br /> xu t toàn c u. Công nghi p h tr chính là m t xích quan tr ng trong chu i s n<br /> xu t toàn c u ch không ph i công nghi p l p ráp. Công nghi p l p ráp l i thu c<br /> khâu h ngu n, nó không mang tính s n xu t, ch t o, thi u y u t năng ng,<br /> sáng t o.<br /> i v i vi c tham gia vào chu i giá tr s n xu t toàn c u, n u như công<br /> nghi p h tr không phát tri n s làm cho các công ty l p ráp và nh ng công ty<br /> s n xu t thành ph m cu i cùng khác s ph i ph thu c nhi u vào nh p kh u. Dù<br /> nh ng s n ph m này có th ư c cung c p v i giá r<br /> nư c ngoài nhưng vì<br /> chúng lo i quá nhi u, chi phí chuyên ch , b o hi m s làm tăng phí t n u vào.<br /> ó là chưa nói n s r i ro v ti n , th i gian nh n hàng nh p kh u. Công ty<br /> a qu c gia s g p khó khăn trong vi c qu n lý dây chuy n cung c p n u ph i<br /> nh p kh u ph n l n linh ki n, b ph n, và các s n ph m công nghi p ph tr<br /> khác.<br /> Th tư, công nghi p h tr phát tri n có hi u qu t o i u ki n thu hút ư c<br /> u tư nư c ngoài và t o tăng trư ng b n v ng. Nhân t lao ng giá r ngày nay<br /> cũng không còn s c h p d n nhi u trong thu hút u tư, phát tri n b n v ng.<br /> CNHT phát tri n s thu hút FDI, t l c a chí phí v CNHT cao hơn nhi u so v i<br /> chi phí lao ng nên m t nư c dù có ưu th v lao ng nhưng CNHT không phát<br /> tri n s làm cho môi trư ng u tư kém h p d n.<br /> i v i công nghi p l p ráp và<br /> t n d ng lao ng giá r , n m t m c<br /> nào ó khi các t p oàn kinh t không<br /> th y cơ h i n a h s r i b i. Thay vào ó, xu th ngày nay các t p oàn kinh t ,<br /> công ty nư c ngoài, các nhà u tư s chú tr ng tham gia ho t ng s n xu t kinh<br /> doanh, xây d ng nhà máy vào nh ng khu v c mà t i ó h có th t n d ng ư c<br /> m t ngành công nghi p h tr t t, áp ng ư c nhu c u mua s m linh ki n, chi<br /> ti t s n ph m hay như các h p ng cung c p, t hàng s n xu t các chi ti t, ơn<br /> v s n ph m ph c v cho dây chuy n s n xu t, chu i giá tr s n ph m. Các DN<br /> ho t ng trong ngành CN h tr n i a cũng không ph i m t phí t n và th i gian<br /> v nghiên c u phát tri n do công o n này ã ư c các t p oàn u tư, các công<br /> ty a qu c gia th c hi n. Do v n u tư ư c r i ra cho nhi u DN nên phân tán,<br /> h n ch ư c r i ro, kh ng ho ng n u có. Ph n l n các DN công nghi p h tr có<br /> quy mô nh , nên có th thay i m u mã, i m i ho t ng s n xu t nhanh, ng<br /> phó linh ho t v i bi n ng c a th trư ng. Tuy nhiên, cũng không nh t thi t ph i<br /> là CNHT phát tri n ng b r i m i có FDI. Gi a FDI và ngành CNHT có m i<br /> quan h tương h v i nhau. Trong nhi u trư ng h p FDI i trư c và lôi kéo các<br /> <br /> 5<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản