Đi tìm cơ chế điều tiết và giám sát
hoạt động tài chính
Việc xây dựng hệ thống điều tiết và giám sát hoạt động tài
chính toàn cầu là điều cần thiết. Tuy nhiên, làm thế nào để
đạt được mục tiêu là vấn đề đang được bàn luận rất sôi nổi.
Bài viết này nêu ra một cách tiếp cận cho vấn đề này.
Hệ thống điều tiết và giám sát hoạt động tài chính toàn cầu
Hiện tại, chưa có một hệ thống thống nhất điều tiết và giám sát
các hoạt động tài chính mang tính toàn cầu cho nên chức năng
của hệ thống này đang được thực hiện một cách phân tán và
không đầy đủ bởi ba loại hình tổ chức gồm: các tổ chức hoạt
động thường xuyên như IMF, WB; các tổ chức có tính chất hiệp
hội như BIS (1), IASB, IOSCO, IAIS... và các tổ chức thuộc các
quốc gia nhưng có vai trò rất lớn trong cấu trúc tài chính toàn cầu
như một số ngân hàng trung ương của các nền kinh tế phát triển,
các tổ chức đánh giá tín nhiệm... Cụ thể về một số chức năng và
tổ chức như sau:
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đóng vai trò là “người cho vay cuối
cùng” (Lender of last resort) cho các thành viên khi rơi vào khủng
hoảng. Với vai trò như một ngân hàng trung ương toàn cầu, về
nguyên tắc, IMF có thể “cứu” bất kỳ thành viên nào, nhưng thực
tế, tổ chức này dường như chỉ có vai trò đối với các nước nhỏ
hay các nước đang phát triển, trong khi vai trò thực sự đối với hệ
thống tài chính toàn cầu chỉ là việc nghiên cứu và dự báo hay cao
hơn một chút là đưa ra những cảnh báo sớm.
Ngân hàng Thế giới (WB) chủ yếu cung cấp tín dụng cho các dự
án phát triển (tái thiết châu Âu sau Thế chiến thứ hai và cho các
nước đang phát triển vay hiện nay) và dường như không có vai
trò lớn trong cấu trúc điều tiết và giám sát hoạt động tài chính
toàn cầu ngoài vai trò thực hiện một số nghiên cứu và dự báo
nhưng có lẽ với mức độ không như IMF.
Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), hiểu một cách đơn giản
là hiệp hội ngân hàng trung ương của các nước phát triển với các
cấu phần quan trọng như: Ủy ban Basel về giám sát hoạt động
ngân hàng, Ủy ban về hệ thống thanh toán toàn cầu, Ủy ban về
hệ thống tài chính toàn cầu, đóng vai trò như một tổ chức chuyên
nghiên cứu và xây dựng các chuẩn mực cho hoạt động tài chính
toàn cầu, ví dụ như Basel II với ba trụ cột là đủ vốn, giám sát hoạt
động và tuân thủ kỷ luật thị trường được xem là chuẩn mực
chung và quan trọng nhất đối với hoạt động tài chính toàn cầu.
Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IASB) tập trung vào việc
xây dựng và ban hành các chuẩn mực kế toán.
Tổ chức Quốc tế của các ủy ban chứng khoán (IOSCO) hay Hiệp
hội Quốc tế của các cơ quan giám sát bảo hiểm (IAIS) là các tổ
chức hoạt động như các hiệp hội toàn cầu có vai trò chia sẻ, trao
đổi thông tin hướng đến xây dựng các chuẩn mực chung trong
từng lĩnh vực.
Ngoài ra, Diễn đàn Ổn định Tài chính (Financial Stability Forum -
FSF) được thành lập vào năm 1999 với thành viên là các cơ
quan giám sát về tài chính hay ngân hàng trung ương của các
nước thuộc nhóm G20 và một số tổ chức quốc tế nêu trên cũng
có vai trò khá quan trọng trong cấu trúc tài chính toàn cầu vì nó là
nơi trao đổi của những cơ quan điều tiết và giám sát hoạt động
tài chính.
Về mặt pháp lý, hiện tại, không có luật lệ chung cho hoạt động tài
chính toàn cầu mà chúng chịu sự chi phối bởi luật của từng quốc
gia. Những tiêu chuẩn do các tổ chức nêu trên xây dựng chỉ