TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI  GIAÙO
AÙN VAÄT LYÙ 11
Tieát : _____________
Baøi 45 :
DUÏNG CUÏ BAÙN DAÃN
I. MUÏC TIEÂU :
♦Hieåu ñöôïc caáu taïo cuûa caùc duïng cuï baùn daãn thöôøng gaëp nhö ñioát , tranzito , vi maïch khuyeát ñaïi thuaät
toaùn vaø vi maïch loâgic .
♦Hieåu ñöôïc caùch maéc maïch khuyeách ñaïi duøng tranzito hai lôùp chuyeån tieáp p – n vaø tranzito tröôøng .
♦Bieát vaän duïng caùc hieåu bieát veà tính chaát cuûa baùn daãn vaø caùc lôùp chuyeån tieáp p – n ñeå giaûi thích hoaït
ñoäng cuûa caùc duïng cuï baùn daãn .
II. PHÖÔNG PHAÙP GIAÛNG DAÏY : Phöông phaùp thöïc nghieäm vaø neâu vaán ñeà ..
II. THIEÁT BÒ , ÑOÀ DUØNG DAÏY HOÏC : Caùc duïng cuï baùn daãn
III. TIEÁN TRÌNH GIAÛNG DAÏY
Phaân phoái
thôøi gian
Phaàn laøm vieäc cuûa Giaùo Vieân Hoaït ñoâng cuûa hoïc
sinh
Ghi chuù
Noäi dung ghi baûng Toå chöùc ,ñieàu khieån
1. Kieåm
tra baøi cuõ
vaø kieán
thöùc cuõ
lieân quan
vôùi baøi
môùi
(3’)
1. Traû lôøi caâu hoûi SGk
2. Laøm baøi taäp SGH trang 206 SBT VL 11
Kieåm tra vaø ñaùnh giaù
2. Nghieân
cöùu baøi
môùi
I. Ñioát
1. Caáu taïo
Laø caùc duïng cuï baùn daãn hai cöïc , trong ñoù
coù moät lôùp chuyeån tieáp p – n .
2. Phaân loaïi
a Ñioát chænh löu
Ñioát
Caàn cho hoïc sinh hieåu laø caùc
ñioát trong baøi ñeàu coù caáu taïo
töø moät lôùp chuyeån tieáp p – n.
Tuy nhieân, tuøy theo muïc ñích söû
duïng maø ngöôøi ta cheá taïo ra
HS quan saùt, ruùt ra
keát luaän
Nhaän xeùt vaø theo
doõi
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 45-1 /8
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI  GIAÙO
AÙN VAÄT LYÙ 11
Nguyeân taéc hoaït ñoäng : Döïa vaøo tính
chaát chænh löu cuûa lôùp chuyeån tieáp p - n
Taùc duïng : chænh löu doøng ñieän xoay
chieàu
Kí hieäu :
bPhoâtoâñoát (ñioát quang )
♦Nguyeân taéc hoat ñoäng :Chieáu aùnh
saùng coù böôùc soùng thích hôïp vaøo lôùp
tieáp xuùc p – n ⇒ taïo ra caùc caëp
eâlectron vaø loå troáng .Khi maéc ñioát
vaøo hieäu ñieän theá ngöôïc thì doøng
ngöôïc qua lôùp tieáp xuùc taêng leân
♦Taùc duïng : Laøm caûm bieán aùnh
saùng ( bieán ñoåi tín hieäu aùnh saùng
thaønh tín hieäu ñieän
ÖÙng duïng : Thoâng tin quang hoïc, kó thuaät töï
ñoäng hoùa
R
c Pin maët trôøi
♦Caáu taïo pin quang hoïc :Laø moät ñi oát
baùn daãnñöôïc chieáu saùng trôû thaønh
moät nguoàn ñieän vôùi p laø cöïc döông vaø
caùc ñioát vôùi caáu taïo vôùi tính
chaát khaùc nhau.
Ñioát chænh löu duøng ñeå bieán
doøng ñieän xoay chieàu thaønh
moät chieàu, vì vaäy caàn coù moät
doøng ñieän ngöôïc caønh nhoû
caøng toát. Neáu ñioát caàn cho
doøng ñieän thuaän lôùn ñi qua, thì
noù phaûi coù kích thöôùc lôùn, vì
ñieän tích cuûa lôùp tieáp xuùc
phaûi lôùn. Thí nghieäm minh hoaï
tính chaát chænh löu cuûa ñioát
baùn daãn ñöôïc neâu ôû hình 45.7.
Ñoù cuõng laø caâu traû lôøi cho
H1.
Phoâtoâñioát phaûi ñoùng trong voû
coù cöûa soå ñeå cho aùnh saùng
coù theå chieáu vaøo lôùp chuyeån
tieáp p – n. Ngoaøi ra, khi khoâng
coù aùnh saùng chieáu vaøo thì
doøng ngöôïc qua ñioát caàn raát
nhoû.
Pin maët trôøi laïi caàn coù ñieän
tích lôùn ñeå coù theå thu nhaän
Traû lôøi H1 :
Traû lôøi H2 :
Keát luaän
Traû lôøi H3
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 45-2 /8
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI  GIAÙO
AÙN VAÄT LYÙ 11
n laø cöïc aâm .
♦Nguyeân taéc hoaït ñoäng : Chieáu aùnh
saùng coù böôùc soùng thích hôïp vaøo lôùp
tieáp xuùc p – n ⇒ taïo ra caùc caëp
eâlectron vaø loå troáng ⇒
t
E
coù taùc duïng
ñaåy caùc loå troáng sang phía baùn daãn p
vaø caùc eâlectron sang phía baùn daãn n
.Neáu ñoùng maïch ñioátbaèng moät ñieän
trôû ⇒ xuaát hieän doøng ñieän trong
maïch .
⇒ Pin maët trôøi laø caùc taám pin quang ñieän
laøm baèng Silic
d Ñioát phaùt quang
♦Caáu taïo : Laø moät ñioát ñöôïc cheá taïo
töø nhöõng vaät lieäu baùn daãn thích hôïp
ñeå khi coù doøng ñieän thuaän chaïy qua
⇒phaùt ra aùnh saùng taïi lôùp tieáp xuùc p –
n
♦Tính chaát : Maøu saéc aùnh saùng phaùt
ra phuï thuoäc vaøo caùc baùn daãn duøng
laøm ñioát vaø caùch pha taïp chaát vaøo
baùn daãn ñoù .
♦ÖÙng duïng : Laøm caùc boä hieån thò ,
ñeøn baùo , trong caùc maøn hình quaûng
caùo .
e Pin nhieät ñieän baùn daãn
♦Caáu taïo : Laø moät caëp nhieät ñieän
laøm töø hai thanh baùn daãn khaùc loaïi ( n
vaø p ).
♦Tính chaát :
-Heä soá ∝ lôùn hôn gaáp haøng traêm laàn so
ñöôïc nhieàu aùnh saùng, vì vaäy
noù ñöôïc cheá taïo döôùi daïng
nhöõng kích thöôùc lôùn.
Ñioát phaùt quang ñöôïc cheá taïo
töø nhöõng vaät lieäu baùn daãn
thích hôïp, sao cho noù coù khaû
naêng phaùt saùng maïnh, cho
maøu saéc mong muoán. Caùc
ñioát ñöôïc cheá taïo theo hình
daïng vaø ñöôïc xeáp ñaët thính
hôïp thích hôïp ñeå taïo neân
nhöõng boä hieån thò, maøn hình
lôùn…
Pin nhieät ñieän vaø thieát bò laøm
laïnh baèng hieäu öùng Peltier ñöôïc
laép sao choù caùc ñaàu noùng veà
moät phía ñeå tieän cho vieäc söû
duïng.
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 45-3 /8
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI  GIAÙO
AÙN VAÄT LYÙ 11
vôùi ôû caëp nhieät ñieän kim loaïi
-Xuaát hieän hieän töôïng nhieät ñieän ngöôïc
(SGK)
♦Öùng duïng : Pin nhieät ñieän coù suaát
ñieän ñoäng lôùn , cheá taïo ra caùc thieát
bò laøm laïnh goïn nheï vaø hieäu quaû cao
trong y hoïc , khoa hoïc .
II. Tranzito
1. Caáu taïo vaø phaân loaïi
a Caáu taïo : Laø moät duïng cuï baùn daån coù
hai lôùp chuyeån tieáp p – n . Noù goàm ba phaàn
coù tính chaát daãn ñieän khaùc nhau
b Phaân loaïi : Tranzito p – n – p , Tranzito n – p –
n
p
p
n
C
E
B
B
C
E
B :cöïc goác ( Bazô) ;E :cöïc phaùt (emitô) ;C :cöïc
goùp(coâlectô)
2. Hoaït ñoäng
Tranzito
Khí noùi veà caáu taïo cuûa tranzito
coù hai lôùp chuyeån tieáp p – n,
caàn nhaán maïnh laø khu vöïc
baùn daãn ôû cöïc B coù chieàu
daøy raát nhoû vaø noàng ñoä haït
taûi raát thaáp. Caàn laøm roõ taùc
duïng khuyeách ñaïi cuûa trazito
qua vieäac xeùt doøng ñieän trong
caùc khu vöïc baùn daãn cuûa nhau
cuûa tranzito (IE, IB, vaø IC ). Ngöôøi
ta coøn hay noùi ñeán taùc duïng
ñieàu khieån cuûa IE ñoái vôùi IC.
Caàn laøm roõ vai troø cuûa caùc
nguoàn ñieän maéc vaøo maïch vaø
caùch maéc caùc nguoàn ñieän
ñoù.
H2 neâu ra moät gôïi yù tìm hieåu
kó hôn veà hoaït ñoäng cuûa
trazito. Nhìn vaøo caùch boá trí khu
vöïc baùn daãn, coù theå nghó
raèng tranzito gioáng nhö hai ñioát
rieâng reõ ñaáu ngöôïc nhau. Tuy
nhieân khoâng phaûi nhö vaäy. Vì
raèng khu vöïc B raát moûng, neân
hai ñioát ñoù khoâng ñoäc laäp vôùi
nhau. Söï chuyeån ñoäng cuûa
doøng loã troáng töø phía cöïc A ñi
qua khu vöïc cöïc B ñeå sang lôùp
chuyeån tieáp B – C khaùc nhau
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 45-4 /8
TRÖÔØNG PTTH MAÏC ÑÓNH CHI  GIAÙO
AÙN VAÄT LYÙ 11
Sô ñoà maïch khuyeách
ñaïi tranzito p – n - p
I
C
I
B
2
ξ
I
E
B
C
E
1
ξ
Noái hai cöïc E vaø B vaøo nguoàn
1
ξ
cho doøng
ñieän theo chieàu thuaän
Noái hai cöïc C vaø B vaøo nguoàn
2
ξ
lôùn hôn
1
ξ
töø 5 ñeán 10 laàn ñaët vaøo lôùp chuyeån tieáp
B – C moät hieäu ñieän theá ngöôïc .
Neáu hieäu ñieä theá giöõa E vaø Bbieán thieân
moät löôïng
∆
UEB ⇒ IB vaø IE bieán thieân ⇒ IC
cuõng bieán thieân theo ⇒ xuaát hieän
∆
IC ⇒
xuaát hieän
∆
UR =
∆
IC R =
β
∆
IB >
∆
UEB nhieàu
laàn
⇒ Bieán thieân hieäu ñieän theá
∆
UEBñöôïc khuyeách ñaïi
trong maïch tranzito
Löu yù :
-Khi IB = 0 ⇒ tranzito ôû traïng thaùi ngaét .
-Khi IB coù giaù trò lôùn vaø IC ñaït giaù trò cöïc
ñaïi ⇒ tranzito ôû giaù trò baûo hoøa .
III. Tranzito tröôøng
aCaáu taïo (SGK )
hoaøn toaøn giöõa hai ñioát ñoäc
laäp.
Khoâng caàn noùi chi tieáp veàø
caùùc ñöôøng ñaëc tröng. Tuy
nhieân, neân thoâng qua vieäc
phaân tích hoï ñöôøng ñaëc tröng ra
ñeå hieåu ñöôïc söï phaân boá caùc
doøng ñieän trong vi maïch vaø
taùc duïng khuyeách ñaïi cuûa
tranzito. Qua ñoù cuõng bieát ñöôïc
khi naøo tranzito hoaït ñoäng ôû
cheá ñoä ñoùng ngaét.
Tranzito tröôøng
Caàn neâu roõ nguyeân taéc hoaït
ñoâng cuûa tranzito tröôøng laø
döïa vaøo taùc duïng löïc cuûa
ñieän tröôøng vaø thay ñoåi ñöôïc
noàng ñoä haït taûi trong trong
keânh daãn.Taùc duïng khuyeách
ñaïi cuûa tranzito theå hieän ôû
choã khi ñieän theá cöïc cöûa bieán
thieân, thì hieäu ñieän treân ñieän
trôû taûi bieán thieân vôùi bieân
ñoä lôùn hôn nhieàu
GV : ÑOÃ HIEÁU THAÛO  VAÄT LYÙ PB 11: 45-5 /8