1
Giíi thiÖu tæng quan vÒ m«n häc
1. VÞ trÝ m«n häc.
S¶n l−îng rõng lµ m«n khoa häc chuyªn nghiªn cøu vÒ quy luËt sinh
tr−ëng cña c©y rõng vµ l©m phÇn. Tõ ®ã x©y dùng ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n t¨ng
tr−ëng vµ s¶n l−îng, còng nh− thiÕt lËp hÖ thèng biÖn ph¸p kinh doanh cho
mçi loµi c©y trång. V× thÕ, s¶n l−îng rõng võa mang tÝnh chÊt cña m«n häc c¬
së, võa mang tÝnh chÊt cña m«n häc chuyªn m«n trong c¬ cÊu ch−¬ng tr×nh
®µo t¹o §¹i häc vµ Sau ®¹i häc ngµnh L©m nghiÖp. Nã cã liªn quan chÆt chÏ
vÒ mÆt kiÕn thøc víi nhiÒu m«n häc kh¸c, nh− §iÒu tra rõng, L©m sinh, Trång
rõng… Së dÜ nh− vËy v×, kiÕn thøc cña c¸c m«n häc nµy lµ c¬ së ®Þnh h−íng
nghiªn cøu vÒ t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng cho mçi loµi c©y, tõ viÖc bè trÝ hÖ
thèng « nghiªn cøu, theo dâi thu thËp sè liÖu, ®Õn viÖc thiÕt lËp m« h×nh t¨ng
tr−ëng vµ s¶n l−îng phôc vô kinh doanh rõng. §Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy, cÇn
cã nh÷ng kiÕn thøc vÒ L©m sinh vµ Trång rõng cïng mét sè m«n häc kh¸c cã
liªn quan.
2. NhiÖm vô m«n s¶n l−îng rõng trong L©m nghiÖp.
Pressler ®· ®Þnh nghÜa: "T¨ng tr−ëng häc lµ mét bé phËn cña l©m
nghiÖp, nã bao gåm c¸c quy luËt t¨ng tr−ëng, c¸c ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh t¨ng
tr−ëng, trång rõng vµ t¨ng tr−ëng rõng". Vanselow (Wenk,G. 1990) coi lý
thuyÕt vÒ s¶n l−îng, t¨ng tr−ëng rõng lµ m«n khoa häc vÒ sinh th¸i. Theo
Wenk,G. (1990), lý thuyÕt vÒ s¶n l−îng rõng lµ m«n khoa häc cã ®Þnh h−íng
thùc tiÔn. NhiÖm vô cña nã lµ x©y dùng nÒn t¶ng cho c¸c quy luËt sinh häc,
mµ cô thÓ lµ quy luËt t¨ng tr−ëng rõng. NhiÖm vô chÝnh cña s¶n l−îng rõng lµ
gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò cã tÝnh mÊu chèt d−íi ®©y:
- Nghiªn cøu quy luËt sinh tr−ëng (sù phô thuéc cña t¨ng tr−ëng vµ s¶n
l−îng vµo thêi gian).
- Sù liªn quan gi÷a t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng víi ®iÒu kiÖn lËp ®Þa.
- Sù phô thuéc cña t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng vµo mËt ®é.
2
- nh h−ëng cña ®Æc tÝnh di truyÒn ®Õn t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng (xuÊt
xø, kiÓu sinh tr−ëng).
- T×m hiÓu qu¸ tr×nh sinh tr−ëng c©y rõng vµ l©m phÇn t¹o c¬ së cho
viÖc t¸c ®éng c¸c biÖn ph¸p kü thuËt ®óng h−íng vµ cã hiÖu qu¶, dÇn dÇn tiÕn
®Õn viÖc lùa chän c¸c biÖn ph¸p t¸c ®éng tèi −u.
- Trªn c¬ së nh÷ng hiÓu biÕt vÒ quy luËt sinh tr−ëng vµ t¨ng tr−ëng l©m
phÇn, x©y dùng ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n s¶n l−îng.
- X©y dùng hÖ thèng c¸c biÓu s¶n l−îng phôc vô ®iÒu tra vµ kinh doanh
mçi loµi c©y trång.
Bªn c¹nh nh÷ng nhiÖm vô trªn, cßn hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò kh¸c cÇn gi¶i
quyÕt trong lÜnh vùc s¶n l−îng rõng, nh−:
- BiÖn ph¸p t¸c ®éng tèi −u.
- Sù t¨ng s¶n l−îng qua bãn ph©n vµ c¶i t¹o rõng.
- X¸c ®Þnh giíi h¹n cña c¸c t¸c h¹i sinh vËt vµ phi sinh vËt ®Õn s¶n
l−îng rõng.
- Sù t¨ng lªn cña s¶n l−îng th«ng qua g©y trång nh÷ng loµi c©y cho
n¨ng suÊt cao, dÉn gièng.
- §Þnh h−íng mèi quan hÖ gi÷a ®iÒu kiÖn lËp ®Þa vµ s¶n l−îng.
3. Néi dung m«n häc.
S¶n l−îng rõng lµ m«n khoa häc nghiªn cøu quy luËt sinh tr−ëng cña
c©y c¸ thÓ vµ l©m phÇn lµm c¬ së dù ®o¸n t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng, ®ång thêi
®Ò xuÊt hÖ thèng biÖn ph¸p kü thuËt t¸c ®éng hîp lý, sao cho l©m phÇn ®¹t
n¨ng suÊt cao, ®¸p øng môc ®Ých kinh doanh. §Ó ®¹t ®−îc môc tiªu ®Æt ra, néi
dung m«n häc ®−îc thiÕt kÕ gåm bèn phÇn t−¬ng øng víi bèn ch−¬ng:
Ch−¬ng 1: Sinh tr−ëng c©y c¸ thÓ vµ l©m phÇn.
Néi dung chÝnh cña ch−¬ng nµy lµ cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc chung
nhÊt vÒ quy luËt sinh tr−ëng cña c©y c¸ thÓ vµ l©m phÇn, ®ång thêi ®Ò cËp ®Õn
3
c¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn sinh tr−ëng cña c©y vµ ®Õn cÊu tróc còng nh− sinh
tr−ëng cña l©m phÇn. §©y lµ nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt lµm c¬ së cho viÖc
nghiªn cøu c¸c néi dung tiÕp theo cña m«n häc.
Ch−¬ng 2: Ph©n chia ®¬n vÞ dù ®o¸n s¶n l−îng vµ kinh doanh rõng.
Nh− ®· biÕt, víi mçi loµi c©y, diÖn tÝch trång rõng th−êng rÊt lín, tõ vµi
ngh×n ®Õn hµng tr¨m ngh×n hecta, ph¹m vi ph©n bè réng, trªn nhiÒu vïng l·nh
thæ vµ sinh th¸i kh¸c nhau, t¹o nªn sù ®a d¹ng vÒ ®iÒu kiÖn lËp ®Þa. V× lÏ ®ã,
ch−¬ng nµy sÏ ®óc kÕt vµ giíi thiÖu c¸c ph−¬ng ph¸p th«ng dông nhÊt ®Ó ph©n
chia ®èi t−îng rõng trång cho mçi loµi c©y thµnh c¸c ®¬n vÞ ®ång nhÊt, phôc
vô kinh doanh vµ dù ®o¸n s¶n l−îng. KiÕn thøc ®−îc giíi thiÖu ë ch−¬ng nµy
bao gåm c¸c néi dung tõ viÖc lùa chän chØ tiªu ®Õn ph−¬ng ph¸p ph©n chia
cÊp ®Êt vµ h−íng dÉn c¸ch sö dông hÖ thèng ph©n chia cÊp ®Êt vµo thùc tÕ s¶n
xuÊt l©m nghiÖp. §©y chÝnh lµ nh÷ng kiÕn thøc c¬ së cÇn thiÕt cho nghiªn cøu
c¸c ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng tiÕp theo.
Ch−¬ng 3: Dù ®o¸n t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng.
Ch−¬ng nµy tËp trung giíi thiÖu c¸c ph−¬ng ph¸p th−êng dïng ®Ó dù
®o¸n c¸c chØ tiªu s¶n l−îng, mµ cô thÓ lµ viÖc thiÕt lËp c¸c m« h×nh t¨ng
tr−ëng vµ s¶n l−îng l©m phÇn. Qua nghiªn cøu c¸c néi dung, ®éc gi¶ cã thÓ
n¾m ®−îc mét c¸ch hÖ thèng c¸c m« h×nh mµ c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi n−íc
vËn dông ®Ó lËp biÓu t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng cho rõng trång. Tõ ®ã, lùa chän
ph−¬ng ph¸p vµ m« h×nh thÝch hîp cho tõng ®èi t−îng nghiªn cøu cô thÓ.
Ch−¬ng 4. Thu thËp vµ xö lý sè liÖu cho viÖc thiÕt lËp m« h×nh t¨ng
tr−ëng vµ s¶n l−îng.
Ch−¬ng nµy giíi thiÖu 3 néi dung chÝnh, ®ã lµ lùa chän vµ bè trÝ hÖ
thèng « mÉu ®Ó thu thËp sè liÖu nghiªn cøu t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng cho mçi
loµi c©y trång, bao gåm tõ « t¹m thêi ®Õn « cè ®Þnh víi mét sè lÇn ®o lÆp. C¸c
« nµy ®−îc lùa chän khi ®· cã rõng. Néi dung thø hai ®−îc ®Ò cËp ë ch−¬ng
nµy lµ thiÕt kÕ c¸c « thÝ nghiÖm trång rõng theo dù kiÕn ban ®Çu ®Ó theo dâi
4
l©u dµi, trong ®ã cã mét tû lÖ « nhÊt ®Þnh tån t¹i tõ khi trång ®Õn khi khai th¸c
chÝnh. Néi dung cuèi cïng ®−îc giíi thiÖu lµ ph−¬ng ph¸p thu thËp vµ xö lý sè
liÖu ®èi víi c¸c lo¹i « mÉu phôc vô cho viÖc thiÕt lËp c¸c m« h×nh t¨ng tr−ëng
vµ s¶n l−îng cho mçi loµi c©y trång.
4. LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn m«n häc.
Sù hiÓu biÕt vÒ c¸c lÜnh vùc cña con ng−êi ®−îc coi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch
sö. Nã cã quan hÖ chÆt chÏ víi sù ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ
s¶n xuÊt.
Còng nh− c¸c lÜnh vùc kh¸c, lý thuyÕt vÒ t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng rõng
®−îc h×nh thµnh trong lÞch sö ph¸t triÓn x· héi vµ khi khoa häc b¾t ®Çu cã sù
chuyªn m«n ho¸. So víi c¸c lÜnh vùc khoa häc kh¸c, m«n häc s¶n l−îng rõng
h×nh thµnh t−¬ng ®èi muén h¬n c¶ vÒ sù hiÓu biÕt còng nh− gi¶ng d¹y. C¬ së
ban ®Çu ®Ó h×nh thµnh m«n häc nµy lµ nh÷ng nghiªn cøu vÒ s¶n l−îng cho ®èi
t−îng c©y rõng vµ l©m phÇn. Tõ nh÷ng thÝ nghiÖm ban ®Çu, con ng−êi cã hiÓu
biÕt vÒ sinh tr−ëng cña mét sè loµi c©y trång chÝnh.
S¶n l−îng häc ®−îc ph¸t triÓn ®Çu tiªn ë c¸c n−íc ch©u ¢u ngay tõ thÕ
kû XIX. §Õn nay, ®èi víi chóng ta, nã cßn lµ m«n khoa häc míi mÎ, mÆc dï
tõng néi dung ®· ®−îc ®Ò cËp ë c¸c m«n häc kh¸c nh−: §iÒu tra rõng, Trång
rõng, L©m sinh häc…
Sù ph¸t triÓn cña khoa häc s¶n l−îng rõng g¾n liÒn víi tªn tuæi cña
nh÷ng ng−êi ®· khai sinh ra nã nh−: Baur, Borggreve, Breymann, Cotta,
H.Danckelmann, Draudt, Hartig, Weise,… Tuy nhiªn, nh÷ng nghiªn cøu cña
hä míi chØ ®i s©u vÒ mÆt lý thuyÕt, cßn thiÕu c¬ së thùc tÕ.
Sinh tr−ëng cña c©y vµ l©m phÇn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè, trong ®ã
cã biÖn ph¸p t¸c ®éng vµ m«i tr−êng. V× vËy, kh«ng cã nh÷ng thùc nghiÖm
khoa häc, th× kh«ng thÓ lµm s¸ng tá quy luËt sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña l©m
phÇn. NhËn thøc ®−îc ®iÒu nµy, tõ n¨m 1870, ë ch©u ¢u b¾t ®Çu xuÊt hiÖn
nh÷ng « nghiªn cøu l©u dµi (« ®Þnh vÞ) vÒ s¶n l−îng. Sù hiÓu biÕt kÕt hîp víi
5
kinh nghiÖm cã ®−îc th«ng qua nh÷ng thÝ nghiÖm vÒ tØa th−a, ®· h×nh thµnh
m«n häc vÒ t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng rõng. Sau ®ã, hµng lo¹t nh÷ng gi¸o tr×nh
vÒ s¶n l−îng rõng ®−îc biªn so¹n, nh−ng ®−îc ®¸nh gi¸ cao nhÊt lµ t¸c phÈm
cña Schwappach vµ Wiedemann.
Ng−êi ®óc kÕt nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu vÒ t¨ng tr−ëng rõng ®Çu tiªn
lµ R.Weber vµo n¨m 1891 víi tùa ®Ò "Bµi gi¶ng vÒ ®iÒu chÕ rõng trªn c¬ së
c¸c quy luËt t¨ng tr−ëng". Trong ®ã, lÇn ®Çu tiªn ®−a ra nh÷ng m« h×nh lý
thuyÕt m« pháng c¸c quy luËt ®· biÕt. Bµi gi¶ng ®Çu tiªn vÒ s¶n l−îng rõng
cña Vanselow vµo n¨m 1933 ë Muenchen. Sau ®ã, ®Õn bµi gi¶ng cña Richard
ë Tharandt (CHLB §øc). Nh÷ng bµi gi¶ng nµy lµ mèc lÞch sö ®Çu tiªn vÒ
gi¶ng d¹y m«n s¶n l−îng rõng.
Gi¸o tr×nh ®Çu tiªn "Giíi thiÖu lý thuyÕt vÒ t¨ng tr−ëng vµ s¶n l−îng
rõng" cña Vanselow vµo n¨m 1941. Sau ®ã, mét lo¹t c¸c gi¸o tr×nh kh¸c ®−îc
biªn so¹n nh− cña Weck (1948 vµ 1955). Gi¸o tr×nh cña Assmann xuÊt b¶n
vµo n¨m 1961 ®· ®−îc sö dông réng r·i ë c¸c n−íc. TiÕp ®ã, ®Õn hµng lo¹t c¸c
gi¸o tr×nh s¶n l−îng rõng ®· xuÊt hiÖn.