H N B N TRÊN Đ NH THÀNH CÔNGẸ Ạ Ỉ
PH N HAI: CHÂN DUNG T H AẦ Ự Ọ
CH NG 4: NH NG NGUYÊN NHÂN KHI N TA M T T TINƯƠ Ữ Ế Ấ Ự
NH NG K B I LÔNG TÌM V TỮ Ẻ Ớ Ế
M t trong nh ng lý do khi n nhi u ng i m t t tín là vì, cha m ,ộ ữ ế ề ườ ấ ự ẹ
th y cô, b n h u và c p trên c liên t c chê bai, nghi ng kh năng,ầ ạ ữ ấ ứ ụ ờ ả
ngo i hình và trí thông minh c a h . Nh ng l i chê bai dù ch bóng gióạ ủ ọ ữ ờ ỉ
xa xôi v n tác t i nh m t l i nói th ng. Nhi u khi ch m t nh n xétẫ ạ ư ộ ờ ẳ ề ỉ ộ ậ
vô tình cũng đ khi n ta đâm ra m c c m, hoá thành tiêu c c. K t quủ ế ặ ả ự ế ả
là ta t nhìn mình b ng ánh m t tiêu c c c a ng i khác. N u b n bè,ự ằ ắ ự ủ ườ ế ạ
gia đình, c quan lúc nào cũng xoi mói b n t b n s có hình nh méoơ ạ ắ ạ ẽ ả
mó v b n thân ngay. Tôi vi t ch ng này đ b n có cái nhìn m iề ả ế ươ ể ạ ớ
m , trung th c h n v ng i s giúp b n đ n đ nh thành công –ẻ ự ơ ề ườ ẽ ạ ế ỉ
ng i đó chính là b n.ườ ạ
Nhi u khi, nh ng l i nói thi u cân nh c, phóng đ i thái quá đã tác h iề ữ ờ ế ắ ạ ạ
không nh đ n hình nh t thân c a tr em. M t c u bé l đánh bỏ ế ả ự ủ ẻ ộ ậ ỡ ể
cái tô mà cha m chì chi t: “Ch a th y ai v ng v nh mày c . Su tẹ ế ư ấ ụ ề ư ả ố
đ i mày ch có đ p h t cái này đ n cái khác thôi” thì th t là m t gánhờ ỉ ậ ế ế ậ ộ
n ng vô song trút lên vai c u y. Mà nói v y có đúng đâu, đánh bặ ậ ấ ậ ể
m t cái tô đâu có nghĩa là “đ p b su t đ i” đ c!ộ ậ ể ố ờ ượ
Con cái có ph m l i l m nào là cha m v i ch i ngay: “Th t h tạ ỗ ầ ẹ ộ ử ậ ế
mong, th ng này h ng m t r i”. Th y con v a v đ n nhà đã v i t tằ ỏ ấ ồ ấ ừ ề ế ộ ụ
qu n, t t áo, nón ném m t n i, dép v t m t ng là cha m l ng l nầ ụ ộ ơ ụ ộ ả ẹ ồ ộ
ngay lên: “Th ng tr i đánh kia, làm gì cũng ph i t t m t chút ch ,ằ ờ ả ừ ừ ộ ứ
mày v i đi ăn c p hay sao đ y h ?”. H con đi h c, áo qu n x cộ ướ ấ ả ễ ọ ầ ố
x ch là ng i m r a ngay m t tràng: “Mày d i l i chui lên hayế ườ ẹ ủ ộ ở ướ ỗ
sao mà ăn m c nh v y h ?”. NH NG KI U NÓI ĐÓ TÁC H Iặ ư ậ ử Ữ Ể Ạ
GHÊ G M, KH THAY, NHI U NG I V N KHÔNG NH NỚ Ổ Ề ƯỜ Ẫ Ậ
TH Y!Ấ
Nhi u khi ta cũng đ i x v i nhân viên d i quy n y nh v y đ y...ề ố ử ớ ướ ề ư ậ ấ
G p m t nhân viên ph m l i là ta yên trí ngay dù lâu l m h m iặ ộ ạ ỗ ắ ọ ớ
ph m m t l n.ạ ộ ầ
Gi a ng i “x u” và ng i “ph m đi u x u” khác h n nhau.ữ ườ ấ ườ ạ ề ấ ẳ
Thành ki n y mà l i đ c khoác vào cho m t ng i x u dáng (m pế ấ ạ ượ ộ ườ ấ ậ
ú, sún răng, đen đ i, méo mi ng, m t kém, cao ng ng, lùn t t...) vàủ ệ ắ ồ ị
th m chí, th t h c t t ta s có m t ng i m t t tín đi n hình nh t.ậ ấ ọ ấ ẽ ộ ườ ấ ự ể ấ
Đ a tr nghĩ mình “x u”, “kh ” nên ch ng ai th ng và sau đó khôngứ ẻ ấ ờ ẳ ươ
ai có th ho c th c s yêu th ng nó, t t nó cũng không th – th mể ặ ự ự ươ ấ ể ậ
chí không dám – yêu th ng nó n a.ươ ữ
Xã h i th ng đánh giá theo hình th c bên ngoài, b i đó, trong tu n lộ ườ ứ ở ầ ễ
h i th o v nh ng xung kh c c a tu i tr , Bill Gothard đã khuyên cácộ ả ề ữ ắ ủ ổ ẻ
b c cha m không nên khen ng i ngo i di n c a m t đ a tr khácậ ẹ ợ ạ ệ ủ ộ ứ ẻ
tr c m t con mình, vì s khi n nó nghĩ cha m cho là đ a tr kiaướ ặ ẽ ế ẹ ứ ẻ
xinh h n, kháu h n... nên d b m c c m.ơ ơ ễ ị ặ ả
Khi bình ph m m t đ a tr khác, b c cha m khôn ngoan nên nói “ ,ẩ ộ ứ ẻ ậ ẹ Ồ
cháu ngoan quá!” ho c “Cháu th c ngay th ng” hay “Cháu t n t yặ ự ẳ ậ ụ
quá!” nghĩa là nên khen ng i các đ c tính mà h mu n cho con mìnhợ ứ ọ ố
phát tri n. Đi u này r t quan tr ng vì nh ng cu c nghiên c u cho th yể ề ấ ọ ữ ộ ứ ấ
là 95% thanh thi u niên M đ u mu n thay đ i ngo i di n. Vì quáế ở ỹ ề ố ổ ạ ệ
chú tr ng đ n ngo i hình, nên g n nh t t c các “ng i đ p” ọ ế ạ ầ ư ấ ả ườ ẹ ở
Holywood đ u mu n đ i khác và nhi u ng i đã ph i đi gi i ph uề ố ổ ề ườ ả ả ẫ
th m m .ẩ ỹ
Thi u t tin là m t m c c m t ti th ng kéo dài t i lúc tr ng thànhế ự ộ ặ ả ự ườ ớ ưở
và n u đ i s ng hôn nhân mà th t b i n a thì v n đ s càng thêmế ờ ố ấ ạ ữ ấ ề ẽ
r c r i. B i đó, m t ng i ch ng khôn ngoan s không bao gi khenắ ố ở ộ ườ ồ ẽ ờ
ng i v đ p c a m t ph n khác tr c m t v , vì ng i v d cóợ ẻ ẹ ủ ộ ụ ữ ướ ặ ợ ườ ợ ễ
c m t ng ch ng đ ý t i ng i đó h n nên d m t t tín, khi n đ iả ưở ồ ể ớ ườ ơ ễ ấ ự ế ờ
s ng gia đình sinh b t n. Nh ng l i bình ph m ki u: “Em sao c trố ấ ổ ữ ờ ẩ ể ứ ễ
hoài”, “Em ch ng bao gi làm đ c vi c gì ra h n”, “Em đ n uẳ ờ ượ ệ ồ ố ấ
đ c b a nào ngon đ y” ch khi n v n đ thêm r c r i ch khôngượ ữ ấ ỉ ế ấ ề ắ ố ứ
giúp vun x i ni m tin yêu đâu. V l i, nói r ng: “Tôi là k th t b iớ ề ả ạ ằ ẻ ấ ạ
trên đ i” khác h n “tôi không đ c tăng l ng” hay “tôi ch a có vi cờ ẳ ượ ươ ư ệ
làm”.
N U Đ C NUÔI D NG, S THI U T TIN S CÀNG TẾ ƯỢ ƯỠ Ự Ế Ự Ẽ Ệ
THÊM
Chính l i c x kênh ki u c a các giáo viên, cán b cũng nh qu nố ư ử ệ ủ ộ ư ầ
chúng đ i v i nh ng ng i thi u may m n, nh ng ng i thi u s đãố ớ ữ ườ ế ắ ữ ườ ể ố
khi n h t ti, thi u t tín m t cách tr m tr ng. Mãi đ n khi xemế ọ ự ế ự ộ ầ ọ ế
phim Shirley Temple tôi m i rõ h t m c thi t h i trong l i nhìn ng iớ ế ứ ệ ạ ố ườ
da đen. C nh phim thu t l i b a ti c m ng sinh nh t th năm cho côả ậ ạ ữ ệ ừ ậ ứ
bé Shirley Temple. Ti c g n tàn thì m t cô bé da đen đ 14 tu i điệ ầ ộ ộ ổ
cùng b n bè đ n t ng quà cho “cô Shirley”. Lúc y, cô bé da tr ng 5ạ ế ặ ấ ắ
tu i Shirley m i m m c i đ l ng nh n món quà t tay cô gái daổ ớ ỉ ườ ộ ượ ậ ừ
đen 14 tu i h i h p vì “đ c ân” đ c ghé vào b a ti c. Cô ta c mổ ồ ộ ặ ượ ữ ệ ả
đ ng a l khi đ c cô bé da tr ng 5 tu i m i ăn m t mi ng bánh d .ộ ứ ệ ượ ắ ổ ờ ộ ế ư
Ch ng c n nhi u t ng t ng b n cũng hi u nh ng l i c x ki uẳ ầ ề ưở ượ ạ ể ữ ố ư ử ể
đó s khi n cô gái da đen t ti đ n m c nào.ẽ ế ự ế ứ
May mà nh ng l i c x quá l y nay g n nh không còn n a, nhữ ố ư ử ố ấ ầ ư ữ ờ
v y ng i da đen đã ti n b v t b c. Ti n b y đi đôi v i s thayậ ườ ế ộ ượ ự ế ộ ấ ớ ự
đ hình nh t thân. Dù v n còn thiên ki n song ti n b ngày càng rõổ ả ự ẫ ế ế ộ
thêm. Gi i đáp tr n v n s t i cùng v i n n giáo d c, tình yêu và hi uả ọ ẹ ẽ ớ ớ ề ụ ể
bi t c hai phía, da tr ng cũng nh da đen. Th c ra màu da và năngế ở ả ắ ư ự
l c ch ng liên quan gì đ n nhau h t. Tôi thích câu Jesse Owens, ngôiự ẳ ế ế
sao đi n kinh Olympic, nói v màu đen: “Đen không đ p mà tr ngề ề ẹ ắ
cũng không. Màu da và b t c th gì ngoài da đ u không đ p”.ấ ứ ứ ề ẹ
M t nguyên nhân khác khi n ta m t t tín là thói l n l n gi a s th tộ ế ấ ự ẫ ộ ữ ự ấ
b i c a m t ch ng trình v i s th t b i c đ i. M t đ a tr d t m tạ ủ ộ ươ ớ ự ấ ạ ả ờ ộ ứ ẻ ố ộ
môn h c ho c không có b n, d nghĩ l m r ng đ i mình đã h ng.ọ ặ ạ ễ ầ ằ ờ ỏ
Kh thay, ý nghĩ sai l m y l i đ c các giáo viên và ph huynhổ ầ ấ ạ ượ ụ
phóng đ i thêm m i ch t ch !ạ ớ ế ứ
M t khi đã m t t tín, khuynh h ng t nhiên là nuôi d ng m c c mộ ấ ự ướ ự ưỡ ặ ả
t ti, chính vì v y mà nhi u ng i đã t l y làm kh s ch vì khôngự ậ ề ườ ự ấ ổ ở ỉ
th nh n i m i chuy n đã nghe hay m i ng i đã g p, và đây cũngể ớ ổ ọ ệ ọ ườ ặ
là nguyên nhân quan tr ng: M t trí nh thi u rèn luy n.ọ ộ ớ ế ệ
T m th i, hai t t ng m áp này cũng s an i b n ph n nào:ạ ờ ư ưở ấ ẽ ủ ạ ầ
1/ M t trí nh hoàn h o không đòi ph i là m t trí óc vĩ đ i cũng nhộ ớ ả ả ộ ạ ư
m t quy n t đi n bách khoa không nh t thi t ph i là m t tác ph mộ ể ừ ể ấ ế ả ộ ẩ
văn ch ng.ươ
2/ Ng i không th nh h t m i chuy n có l i h n ng i không thườ ể ớ ế ọ ệ ợ ơ ườ ể
quên m i đi u.ọ ề
Dù sao, b n cũng đ ng v n vào đó mà an thân đ y. Th c ra, không cóạ ừ ị ấ ự
chuy n trí nh “t t” hay “t i” đâu, v n đ là có “luy n” hay “khôngệ ớ ố ồ ấ ề ệ
luy n” thôi. Mà luy n hay không hoàn toàn do n i b n.ệ ệ ơ ạ
CÔNG BÌNH V I MÌNHỚ
Nguyên nhân ti p theo khi n ta m t t tin là do l i so sánh kinhế ế ấ ự ố
nghi m không th c t và b t công. Ta phóng đ i kinh nghi m thànhệ ự ế ấ ạ ệ
công c a ng i và h th p thành công c a mình. KINH NGHIÊMủ ườ ạ ấ ủ B
KHÔNG LIÊN QUAN V I NĂNG L C (KINH nghi m có th tăngƠC ƯB ệ ể
ti n k năng nh ng đó l i là v n đ khác). Ch ng h n, ba tri u ng iế ỹ ư ạ ấ ề ẳ ạ ệ ườ
Uùc có th lái xe bên trái, m t vi c mà đa s chúng ta không làm đ c,ể ộ ệ ố ượ
trong khi b n có th lái xe bên ph i, đi u mà ba tri u ng i Úc khóạ ể ả ề ệ ườ
làm n i. Đi u này không có nghĩa là b n tài gi i h n ho c ng i Úcổ ề ạ ỏ ơ ặ ườ
tài gi i h n, mà ch có nghĩa là b n có kinh nghi m khác h thôi. H nỏ ơ ỉ ạ ệ ọ ơ
200 tri u ng i Hoa d i tu i tr ng thành làm đ c đi u mà b nệ ườ ướ ổ ưở ượ ề ạ
không làm n i là nói đ c ti ng Trung Qu c. Song có ph i vì v y màổ ượ ế ố ả ậ
h thông minh h n b n không? Ch c ch n là không r i. H ch cóọ ơ ạ ắ ắ ồ ọ ỉ
kinh nghi m khác h n b n thôi. Hi n gi b n đang làm m t vi c mà 3ệ ơ ạ ệ ờ ạ ộ ệ
t ng i không làm đ c, đó là b n đang đ c quy n sách này b ngỷ ườ ượ ạ ọ ể ằ
ti ng Vi t, song không ph i vì v y mà b o b n thông minh h n 3 tế ệ ả ậ ả ạ ơ ỷ
ng i khác đ c, b n ch có kinh nghi m khác h thôi.ườ ượ ạ ỉ ệ ọ
M i khi khám b nh, h n b n ph c lăn v bác sĩ tài cao h c r ng, đoánỗ ệ ẳ ạ ụ ị ọ ộ
b nh nh th n. Nh ng còn b n thì sao? Bi t đâu v th n y y l iệ ư ầ ư ạ ế ị ầ ấ ạ
ch ng th y lúng ta lúng túng khi đ ng tr c công vi c b n ph i đ mẳ ấ ứ ướ ệ ạ ả ả
trách? Và n u có c h i h c thu c 15 năm nh v bác sĩ y, bi t đâuế ơ ộ ọ ố ư ị ấ ế
b n ch ng đ u cao h n ông ta y ch .ạ ẳ ậ ơ ấ ứ
M I NG I Đ U CÓ S TR NG S ĐO NỖ ƯỜ Ề Ở ƯỜ Ở Ả
Kho ng ba năm tr c, c sau m i tr n m a l n là con đ ng phía sauả ướ ứ ỗ ậ ư ớ ườ
nhà tôi l i l y l i không sao đi n i. y v y mà ngày nào tôi cũng đánhạ ầ ộ ổ Ấ ậ
xe ra m i ch t!ớ ế
M t hôm, xe tôi m c l y và su t 45 phút, tôi loay hoay đ cách v nộ ắ ầ ố ủ ẫ
không sao cho xe bò lên n i. Sau cùng, tôi đành ph i b đó đi g i m tổ ả ỏ ọ ộ
chi c xe t i đ n kéo giúp. Anh tài x xe t i nhìn hi n tr ng r i xinế ả ế ế ả ệ ườ ồ
lái th xe tôi đã. Tôi không ch u vì cho là vô ích, nh ng anh ta bình tĩnhử ị ư
xin tôi “cho th m t chút thôi”. Cu i cùng, tôi ch p thu n nh ng v nử ộ ố ấ ậ ư ẫ
nói v t vát là ch ng ăn thua gì đâu, v l i, tôi không mu n làm mònớ ẳ ả ạ ố
bánh xe thêm n a. Anh ng i vào xe, nh xoay tay lái, đ máy và ch ítữ ồ ẹ ề ỉ
phút sau, chi c xe đã b t đ u ch m ch m bò lên kh i vũng sình m tế ắ ầ ầ ậ ỏ ộ
cách v ng ch c. Th y tôi tròn m t ng c nhiên, anh li n nh nhàngữ ắ ấ ắ ạ ề ẹ
gi i thích là anh sinh tr ng mi n Đông, bang Texas và t nh đãả ưở ở ề ừ ỏ
t ng lái xe qua các vũng sình r i. Tôi tin anh ch ng “tài ba” gì h nừ ồ ẳ ơ
mình mà ch giàu kinh nghi m h n tôi v m t đó thôi.ỉ ệ ơ ề ặ
M t đi u t c c i là r t nhi u ng i mà ta ph c lăn k năng và tàiộ ề ứ ườ ấ ề ườ ụ ỹ
khéo c a h l i cũng thán ph c ta nh v y. Dù sao b n cũng đ ngủ ọ ạ ụ ư ậ ạ ừ
hi u l m. Tôi không ch i là có nh ng ng i đa năng th t, song chínhể ầ ố ữ ườ ậ
b n cũng có x o năng và kinh nghi m đâu kém c nh gì ai. B n ph i ýạ ả ệ ạ ạ ả
th c rõ r ng kinh nghi m khác nhau không có nghĩa là h n kém gìứ ằ ệ ơ
nhau.
Thay vì t ti tr c vi c ng i khác làm đ c đi u mình không th ,ự ướ ệ ườ ượ ề ể
t i sao b n không d c s c vào đi u mình có th làm đ c? Hãy khâmạ ạ ố ứ ề ể ượ
ph c x o năng c a ng i nh ng cũng hãy nh phát huy x o năng c aụ ả ủ ườ ư ớ ả ủ
mình m t cách kiên trì và quy t li t y nh ng i khác v y. Kinhộ ế ệ ư ườ ậ
nghi m ch là s khác bi t mà thôi.ệ ỉ ự ệ
B N NG I CHI N TH NGỐ ƯỜ Ế Ắ
Nguyên nhân th năm t o nên s m t t tin là so sánh s đo n c aứ ạ ự ấ ự ở ả ủ
mình v i s tr ng c a ng i khác. Có m t ph n nghèo kh đã xớ ở ườ ủ ườ ộ ụ ữ ổ ử
s nh v y su t 38 năm tr i cho t i khi đ c cu n “Ma thu t c a ni mự ư ậ ố ờ ớ ọ ố ậ ủ ề
tin” c a Claude M. Bristol. Nh đó, ch b t đ u tin t ng và nhìn đ nủ ờ ị ắ ầ ưở ế
nh ng s tr ng c a mình, trong đó có tài ch c c i thiên h . T đóữ ở ườ ủ ọ ườ ạ ừ
d u không th so sánh b ng nh ng hoa h u th gi i song ch Phyllisẫ ể ằ ữ ậ ế ớ ị
Diller đã ki m đ c m t tri u đô la m t năm.ế ượ ộ ệ ộ
Eleanor Roosevelt là m t cô gái v a x u v a lùn l i thêm tính nhútộ ừ ấ ừ ạ
nhát. Đ i cô t ng nh đã h ng y v y mà, trong m t phút t nh ng ,ờ ưở ư ỏ ấ ậ ộ ỉ ộ
cô đã quy t đ nh duy t l i b n thân, tìm ki m nh ng giá tr tích c cế ị ệ ạ ả ế ữ ị ự