intTypePromotion=1

Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện tranh Nhật Bản

Chia sẻ: ViKakashi2711 ViKakashi2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
35
lượt xem
0
download

Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện tranh Nhật Bản

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trên cơ sở khái quát đôi nét về truyện tranh, đi sâu phân tích không gian và thời gian nghệ thuật của truyện tranh Nhật Bản, nhằm giúp cho bạn đọc nâng cao năng lực nhận thức thông qua loại hình giải trí này.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện tranh Nhật Bản

v VĂN HÓA - VĂN HỌC<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT<br /> TRONG TRUYỆN TRANH NHẬT BẢN<br /> NGÔ THANH MAI *<br /> Đại học Ngoại ngữ - ĐHQG Hà Nội, ✉ thanhmai.ulis@gmail.com<br /> *<br /> <br /> Ngày nhận bài: 24/01/2018; ngày sửa chữa: 15/02/2018; ngày duyệt đăng: 28/02/2018<br /> <br /> <br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Truyện tranh Nhật Bản từ khi ra đời đến nay ngày càng nâng cao giá trị và được thanh thiếu niên,<br /> nhất là trẻ em ưa thích. Cùng với sự phát triển của quá trình hội nhập quốc tế, truyện tranh Nhật<br /> Bản đã vượt ra khỏi giới hạn đất nước mặt trời mọc đến với thế giới, trong đó có Việt Nam. Đặc<br /> thù của loại truyện này là có sự gắn kết mật thiết giữa hai yếu tố “truyện” và “tranh” trong một<br /> không gian và thời gian nghệ thuật khá độc đáo, tạo nên sức cuốn hút đặc biệt với trẻ em. Bài viết<br /> trên cơ sở khái quát đôi nét về truyện tranh, đi sâu phân tích không gian và thời gian nghệ thuật<br /> của truyện tranh Nhật Bản, nhằm giúp cho bạn đọc nâng cao năng lực nhận thức thông qua loại<br /> hình giải trí này.<br /> Từ khóa: không gian, nghệ thuật, thời gian, truyện tranh Nhật Bản<br /> <br /> <br /> <br /> 1. ĐẶT VẤN ĐỀ thù của loại truyện này là có sự gắn kết mật thiết<br /> giữa hai yếu tố “truyện” và “tranh” trong không<br /> Mỗi lứa tuổi khác nhau, nhu cầu và sở thích về gian và thời gian nghệ thuật độc đáo, tạo nên sức<br /> tìm hiểu thế giới cũng khác nhau. Trẻ em do năng cuốn hút đặc biệt với trẻ em, giúp chúng vừa quan<br /> lực lý giải ngôn ngữ còn hạn chế, nên khi tiếp xúc sát hình ảnh sinh động vừa thông qua ngôn ngữ<br /> với truyện dài, lại hoàn toàn là ngôn từ sẽ dễ bị áp tìm hiểu nội dung câu chuyện theo một trình tự<br /> lực về nội dung mà không tạo ra được hứng thú. logic, đồng thời qua đó trau dồi trí tưởng tượng và<br /> Truyện tranh Nhật Bản được thiết kế bằng những năng lực tư duy của trẻ. Bài viết đi sâu phân tích<br /> chuỗi hình ảnh sinh động, kết hợp với lượng ngôn một số đặc điểm của không gian và thời gian nghệ<br /> từ ngắn gọn, cùng chuyển tải nội dung, có tác dụng thuật của truyện tranh Nhật Bản, nhằm góp phần<br /> kích thích khả năng quan sát đi đôi với lý giải ngôn giúp bạn đọc tìm hiểu sâu hơn về nghệ thuật thể<br /> từ, khiến cho trẻ em luôn hứng thú với thể loại hiện của loại hình giải trí này.<br /> truyện này.<br /> 2. KHÁI QUÁT VỀ TRUYỆN TRANH VÀ<br /> TRUYỆN TRANH NHẬT BẢN<br /> Truyện tranh Nhật Bản từ khi ra đời đến nay<br /> ngày càng nâng cao giá trị và được thanh thiếu 2.1. Về khái niệm truyện tranh<br /> niên, nhất là trẻ em ưa thích. Cùng với sự phát triển<br /> của quá trình hội nhập quốc tế, truyện tranh Nhật Truyện tranh, tiếng Anh là “comics”, tiếng<br /> Bản đã vượt ra khỏi giới hạn đất nước mặt trời Pháp là “bande dessinée”, tiếng Anh là “comics”,<br /> mọc, đến với thế giới, trong đó có Việt Nam. Đặc tiếng Nhật là “manga”, trước kia được in trên báo<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 58 Số 2 - 3/2018<br /> VĂN HÓA - VĂN HỌC v<br /> <br /> <br /> <br /> chí bằng tranh, là truyện dành cho người thất học thể là những câu chuyện xảy ra trong cuộc sống<br /> (Phan Thị, 2002). Ngày nay, truyện tranh được hàng ngày, cũng có thể là những câu chuyện tưởng<br /> được đông đảo quần chúng yêu thích. Trong nửa tượng được thể hiện ra bằng tranh vẽ (có kèm theo<br /> thế kỷ qua, cách nhìn nhận đối với loại hình nghệ lời thoại).<br /> thuật này đã thay đổi nhanh chóng, được coi là loại<br /> truyện giải trí không chỉ cho trẻ em mà còn cho cả Ở Nhật, người dân đã sớm có hứng thú với một<br /> người trưởng thành. loại nghệ thuật về tranh ảnh (sau này là manga).<br /> Manga thời kì này vẫn chỉ đơn giản là những dải<br /> Truyện tranh là một chỉnh thể bao gồm hai bộ truyện tranh ngắn. Tuy vậy, giá trị giải trí của nó là<br /> phận cấu tạo nên một cách vững chắc và có tính điều không ai có thể phủ nhận. Không những thế,<br /> đặc thù. Yếu tố “truyện” và yếu tố “tranh” chính là manga còn giữ một vị trí quan trọng xuyên suốt<br /> hai bộ phận có mối quan hệ mật thiết với nhau làm lịch sử mỹ thuật Nhật Bản.<br /> tăng tính hấp dẫn của truyện, đặc biệt với những<br /> truyện tranh dành cho trẻ em thì hình ảnh và yếu tố Từ thế kỷ XX, cánh cửa ngoại giao Nhật Bản<br /> truyện phải được thể hiện nhất quán và trong sáng, một lần nữa mở ra thế giới. Trong số đó, những<br /> phù hợp với lứa tuổi của trẻ em. “dải truyện tranh ngắn” cũng được du nhập, trở<br /> thành chất xúc tác làm nên manga, một bộ phận<br /> Theo “Từ điển tiếng Việt phổ thông” của Viện thống trị của thị trường xuất bản Nhật Bản hiện<br /> Ngôn ngữ học (2012), “tranh” là tác phẩm hội nay. Manga thời kỳ này được gọi là Ponchi-e. Nhật<br /> họa phản ánh hiện thực bằng đường nét và màu Bản bắt đầu cho xuất bản những tờ tạp chí với nội<br /> sắc” (tr.942). Còn “truyện” là “tác phẩm văn học dung biếm họa với độ dày từ 1 - 4 trang, đồng thời<br /> miêu tả tính cách nhân vật và diễn biến của nhân thuê những họa sĩ nước ngoài để dạy cho học sinh<br /> vật thông qua những lời kể của nhà văn” (tr.971); của họ về đường nét, màu sắc, dáng điệu.<br /> “truyện tranh là truyện kể bằng tranh thường có<br /> thêm lời, thường dùng cho thiếu nhi” (tr.971). Chỉ Trong thời gian chiến tranh, truyện tranh Nhật<br /> dừng ở những khái niệm ấy, chúng tôi cho rằng Bản và tranh biếm họa được sáng tác nhằm phục<br /> đã có một mâu thuẫn không nhỏ trong tư duy khái vụ nhiều mục đích khác nhau. Chúng có tính hài<br /> niệm cũng như trong tư duy về lý luận văn học đối hước, tính giải trí, cũng như những truyện phương<br /> với loại hình truyện tranh. Tây, nhưng đồng thời chúng cũng được sử dụng<br /> với mục đích tuyên truyền hoặc châm biếm nhằm<br /> Có thể nói, truyện tranh là một “loại hình văn phục vụ lợi ích quốc gia, cổ vũ tinh thần binh lính.<br /> học” chứ không phải là một “loại hình hội họa”. Tuy nhiên, bởi thất bại nặng nề dưới tay quân<br /> Cũng cần phải khẳng định lại rằng, do yếu tố Đồng Minh vào cuối chiến tranh thế giới lần II, rất<br /> “truyện” đóng vai trò làm yếu tố chính văn, cho nhiều truyện tranh Nhật phải chịu sự kiểm duyệt<br /> nên cần định danh loại hình một cách chính xác là nghiêm ngặt của phe chiến thắng, và sự phát triển<br /> “truyện tranh” chứ không phải là “tranh truyện”. của cái sẽ trở thành “manga” Nhật Bản dường như<br /> Yếu tố chính văn ấy được biểu hiện thông qua hai bị hoãn lại vô thời hạn.<br /> hình thức kí hiệu đặc biệt là ngôn ngữ và hình vẽ.<br /> Chỉ nên xem những đường nét trong truyện tranh Manga hiện đại khởi nguồn trong những năm<br /> là “hình vẽ” chứ không phải là “tranh”. Bởi vậy, từ 1945 đến thập kỉ 60, khi một nước Nhật của chủ<br /> thực chất định danh loại hình một cách chính xác nghĩa dân tộc cực đoan và quân phiệt trước đó xây<br /> phải là “truyện hình vẽ” chứ không phải là “truyện dựng lại cơ sở hạ tầng kinh tế và chính trị. Mặc dù<br /> tranh”. Vậy, truyện tranh là gì? các chính sách kiểm duyệt của chính quyền chịu<br /> sự chiếm đóng của Mỹ, tuyệt đối cấm những bài<br /> Trên cơ sở tiếp thu và kế thừa quan điểm của viết và các tác phẩm nghệ thuật ca ngợi chiến tranh<br /> các nhà từ điển học, chúng tôi cho rằng, truyện và chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản, nhưng những<br /> tranh là một thể loại văn học, có mối quan hệ mật chính sách này lại không ngăn cản việc xuất bản<br /> thiết với hội họa, điện ảnh và nhiếp ảnh. Đó có những thể loại khác, bao gồm manga. Thêm vào<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 12 - 3/2018 59<br /> v VĂN HÓA - VĂN HỌC<br /> <br /> <br /> Bảng 1: Phân loại truyện tranh theo nội dung đề tài<br /> STT Thể loại Một số truyện tiêu biểu<br /> Truyện tranh có tính chất giao Thần tiễn sa mạc; Lone wolf and cub của Kojima; Siêu nhân<br /> 1 đấu (kiếm hiệp – siêu nhân – võ Locke của Yuki Hijiri.<br /> thuật)<br /> Truyện tranh có tính chất kỳ ảo Monster của Naoki Urasawa; Death Note của Tsugumi &<br /> 2<br /> – kinh dị Takashi; Holic của CLAMP.<br /> Meitantei Konan (thám tử lừng danh Conan) của G. Aoyama;<br /> Truyện tranh có tính chất phiêu<br /> 3 Q.E.D - Shomei Shuryo và Kato Motohiro; Thám tử Kindachi<br /> lưu – trinh thám<br /> của Sato và Karani.<br /> Tam quốc chí của Lee Chu Shing; Buddha của Tezuka; Thần<br /> 4 Truyện tranh có tính chất lịch sử<br /> đồng đất Việt của Công ty Phan Thị.<br /> Truyện tranh có tính chất khoa Black Jack; Astro Boy; Metropolis đều của Tezuka<br /> 5<br /> học – viễn tưởng<br /> Đường dẫn đến khung thành của Motoki Monma; Captain<br /> Truyện tranh có tính chất thể<br /> 6 Tsubasa của Takahashi Yōichi; Đầu bếp trứ danh của<br /> thao – nghệ thuật<br /> Kawamura Watasu, Orange của nhóm Phong Dương…<br /> Chie – cô bé hạt tiêu của Haruki Etsum; Shin – Cậu bé bút chì;<br /> Truyện tranh có tính chất văn<br /> 7 Nhóc Marukô của tác giả Momoko Sakura; Titeuf: Bọn con<br /> hoá – xã hội<br /> gái thật chán chết của Zep…<br /> Candy – cô bé mồ côi của Kyoko Mizuki; Nữ hoàng Ai Cập<br /> Truyện tranh có tính chất tình<br /> 8 của Ouke no Monshou; Dòng sông huyền bí của Shinohara<br /> cảm – tâm lý<br /> Chie…<br /> đó, Hiến pháp Nhật Bản năm 1947 (điều 21) ngăn tiếp nhận, độ tuổi tiếp nhận, nội dung đề tài…<br /> cấm mọi hình thức kiểm duyệt1, dẫn đến kết quả là Trong bài viết này, với mục đích hướng tới bạn đọc<br /> sự bùng nổ của các sáng tạo nghệ thật trong thời kỳ Việt Nam, chúng tôi dựa vào những truyện tranh<br /> này. Theo dòng thời gian, truyện tranh Nhật Bản được trẻ em Việt Nam yêu thích để đưa ra cách<br /> ngày càng phát triển, từng bước vươn ra thế giới phân chia theo nội dung đề tài gồm 8 thể loại và<br /> và được đông đảo bạn đọc quốc tế, trong đó có coi đó là cơ sở để phân tích đặc điểm không gian,<br /> Việt Nam đón nhận. thời gian nghệ thuật của truyện tranh Nhật Bản ở<br /> Việt Nam. (Xem bảng 1)<br /> Như vậy, truyện tranh Nhật không phải là nó<br /> tự xuất hiện và phát triển mà cũng chịu ảnh hưởng 3. KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ<br /> từ phương Tây, nhưng quan trọng hơn là các nghệ THUẬT TRONG TRUYỆN TRANH NHẬT BẢN<br /> sĩ Nhật đã tận dụng khả năng sáng tạo của mình<br /> đã tạo nên nhiều tác phẩm có giá trị về nội dung 3.1. Về khái niệm không gian và thời gian<br /> và nghệ thuật, ghi dấu ấn của mình trong lịch sử<br /> Không gian và thời gian là hai khái niệm cơ<br /> truyện tranh. Một trong những đặc điểm nổi bật<br /> bản của rất nhiều ngành khoa học. Đó  là một<br /> của truyện tranh Nhật Bản là việc thiết kế không<br /> cặp phạm trù của triết học mà Mác – Lênin dùng<br /> gian và thời gian nghệ thuật, tạo ra tính logic và để chỉ một phương thức tồn tại của  vật chất.<br /> sức cuốn hút với độc giả. Không gian và thời gian mà Mác – Lênin đề cập<br /> là không gian và thời gian vật chất. Không có<br /> 2.2. Về phân loại truyện tranh Nhật Bản<br /> không gian và thời gian thuần túy bên ngoài vật<br /> Hiện nay có nhiều cách phân loại truyện tranh chất và cả hai hình thức tồn tại này của vật chất<br /> khác nhau, như phân loại dựa trên cơ sở giới tính “nếu không có vật chất sẽ là hư vô, là những quan<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 60 Số 2 - 3/2018<br /> VĂN HÓA - VĂN HỌC v<br /> <br /> <br /> <br /> niệm trừu tượng trống rỗng tồn tại trong đầu óc không gian. Cụ thể hơn, mỗi khung hình nền phía<br /> của chúng ta” (Phạm Ngọc Hàm, 2017, tr.89). sau những nhân vật chính là biểu hiện của không<br /> gian nghệ thuật. Các ô hình trong truyện tranh luôn<br /> Từ quan điểm trên của Mác – Lênin, có thể được thể hiện nối tiếp nhau. Điều này dẫn đến việc<br /> thấy, không gian và thời gian “gắn liền với sự tri không gian dù chi tiết hay sơ sài cũng đều chuyển<br /> nhận của con người về thế giới khách quan, phản động theo một chiều phát triển cụ thể nào đó. Đặc<br /> ánh đặc trưng tư duy, năng lực nhận thức thế giới điểm này tỏ ra khá tương đồng với điện ảnh và truyền<br /> khách quan của từng dân tộc. Nó không chỉ là đối hình trong tính chất của không gian nghệ thuật.<br /> tượng nghiên cứu của triết học, mà còn là đối tượng<br /> nghiên cứu của ngôn ngữ học văn hóa” (Phạm - Thứ hai: Tính phác họa cụ thể <br /> Ngọc Hàm, 2017, tr.89). Thời gian và không gian<br /> đều là những thuộc tính của vận động. Nó luôn Về tính chất này, do đặc điểm của yếu tố hình vẽ<br /> được gắn với vật chất và vật thể. Các nhà triết học xuất hiện chủ yếu trên bề mặt tác phẩm, nên không<br /> đã chỉ ra rằng “thế giới” không ngừng vận động. gian nghệ thuật hầu như không cần đến ngôn ngữ<br /> Nếu mọi vật trong vũ trụ đứng im, khái niệm thời để diễn đạt. Truyện tranh ngày nay đang phát triển<br /> gian sẽ trở nên vô nghĩa. Có những sự vật chuyển theo hướng khai thác và nâng cao không gian nội<br /> động mang tính lặp lại, nhưng cũng có những sự tâm của nhân vật mà bỏ qua không gian thực tại<br /> vật chuyển động theo hướng khó xác định. Do đó, của tác phẩm. Trong rất nhiều truyện tranh Nhật<br /> để xác định thời gian, người ta thường so sánh một Bản, bao bọc xung quanh nhân vật chỉ là những<br /> quá trình vận động này với một quá trình vận động biểu tượng có tính chất ước lệ về không gian nội<br /> khác có tính lặp lại nhiều hơn, ổn định hơn, dễ tâm như: tuyết rơi biểu thị cảm xúc cô đơn, những<br /> hình dung hơn. Điều đó đã được vận dụng vào việc con chuột hoặc con heo rớt từ trên trời xuống diễn<br /> tạo dựng không gian và thời gian nghệ thuật trong tả cảm giác mỉa mai, ngạc nhiên...<br /> truyện tranh, giúp cho trẻ em có thể khám phá thế<br /> giới vật chất một cách có cơ sở khoa học và nâng Không gian trong truyện tranh mặc dù được<br /> thể hiện bằng hình vẽ nhưng không vì thế mà mất<br /> cao năng lực nhận thức, tư duy trừu tượng trong<br /> đi tính quan niệm nghệ thuật sâu sắc. Quan niệm<br /> quá trình tiếp xúc với loại hình nghệ thuật này.<br /> về không gian nghệ thuật của truyện tranh dựa trên<br /> 3.2. Không gian nghệ thuật trong truyện tranh sự kế thừa của cả quan niệm nghệ thuật trong hội<br /> họa và văn học. Ví dụ, các quy luật thấu thị, quy<br /> Mọi vật trên thế giới đều tồn tại trong không luật tỉ lệ xa gần, quy luật sáng tối đậm nhạt vốn là<br /> gian ba chiều: cao, xa, rộng trong cùng một chiều quan niệm của hội hoạ phương Tây đã được đưa<br /> thời gian nhất định. Không có hình tượng nghệ vào comics một cách cụ thể. Trên một phương<br /> thuật nào lại nằm ngoài một không gian hay một diện khác, nguyên tắc “phủ ngưỡng tự đắc: 俯仰自<br /> nền cảnh nào đó. Có thể nhìn nhận rằng, không 得” (xuất phát từ cách nói của nhà thơ Kê Khang,<br /> có một loại hình văn học nào có khả năng tái hiện thời Ngụy Tấn Trung Quốc) tức là cúi, ngửa, nhìn<br /> không gian nghệ thuật tốt hơn và cụ thể hơn truyện ngắm, thể nghiệm trong lòng tạo ra không gian<br /> tranh. Nhiều khi, không gian nghệ thuật trong trừu tượng. Nhân vật quan trọng thì vẽ to, nhân vật<br /> truyện tranh đã vươn lên sánh ngang tầm của hội phụ thì vẽ nhỏ. Những đặc trưng này vốn là quan<br /> họa và nhiếp ảnh. Trên một phương diện nào đó, niệm hội họa phương Đông đã được áp dụng sâu<br /> không gian trong truyện tranh chỉ chịu đứng sau sắc vào sáng tác truyện tranh không chỉ của Nhật<br /> điện ảnh mà thôi. Chúng ta có thể khái quát không Bản mà cả Trung Quốc nữa.<br /> gian trong truyện tranh bao gồm hai tính chất cơ<br /> bản như sau: Không gian nghệ thuật có thể chia thành không<br /> gian điểm, không gian tuyến và không gian mặt<br /> - Thứ nhất: Tính chất chuyển động nối tiếp phẳng. Nếu như “không gian tuyến” chủ yếu chú<br /> trọng đến chiều dài mà không liên quan đến chiều<br /> Về cơ bản, mỗi khung tranh là một lát cắt của rộng, được tính bằng đường đời của các nhân vật thì<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 12 - 3/2018 61<br /> v VĂN HÓA - VĂN HỌC<br /> <br /> <br /> truyện tranh lịch sử là tiểu loại chiếm ưu thế. Nếu các buổi biểu diễn. Tính chất xuyên suốt của dạng<br /> như “không gian mặt phẳng” có tính chất tương không gian này là luôn luôn chuyển động.<br /> tự như không gian sân khấu, thì những truyện<br /> tranh sáng tác theo đề tài nghệ thuật, văn hoá lại - Không gian truyện tranh có tính văn hoá – xã<br /> có ưu điểm trong việc thể hiện. Trong khi đó, nếu hội. Đây là những không gian cụ thể, xác định nên<br /> “không gian điểm” được xác định bằng những giới một số mối quan hệ cơ bản nào đó của nhân vật<br /> hạn, tính chất, chức năng của nó thì truyện tranh có như gia đình, nhà trường, công ty. Không gian của<br /> đề tài giao đấu, trinh thám, kì ảo kinh dị, tình cảm tiểu loại này thường bao quát song lại tập trung<br /> xã hội lại tỏ ra rất phù hợp với loại không gian này. nhấn mạnh vào một số điểm nhất định nhằm nêu<br /> Phân định một cách cụ thể không gian nghệ thuật bật các mối quan hệ xã hội. <br /> của các tiểu loại truyện tranh, chúng tôi rút ra một<br /> số kết luận như sau: - Không gian truyện tranh có tính tình cảm –<br /> tâm lý. Đây là kiểu không gian hẹp mang tính chất<br /> - Không gian truyện tranh có tính giao đấu. riêng tư, đi sâu vào không gian đời tư và suy ngẫm<br /> Đây là kiểu không gian rộng lớn và luôn luôn về nhân tình thế thái của nhân vật. Dạng phổ biến<br /> chuyển động, những địa điểm mang tính đặc trưng nhất của không gian này là sự chi phối của yếu tố<br /> của không gian này chính là chiến trường. tâm lý trong việc thể hiện không gian nghệ thuật.<br /> <br /> - Không gian truyện tranh có tính kinh dị – kỳ 3.3. Thời gian nghệ thuật trong truyện tranh<br /> ảo. Đây là kiểu không gian hẹp, phân bố theo dạng<br /> không gian điểm. Những địa điểm chủ yếu của loại Thời gian trong truyện tranh không được thể<br /> không gian này là toà lâu đài, nhà xác, nghĩa địa… hiện bằng ngôn ngữ thông thường mà nó được trân<br /> Tuy nhiên, không gian kỳ ảo có khi cũng được mở trọng giao cho hệ thống kí hiệu hình vẽ. Đây là<br /> ra với những đường biên và giới hạn rộng lớn và một thế mạnh hết sức đặc biệt của truyện tranh,<br /> mơ hồ đến vô cùng.  bởi nó đem lại một khả năng vô biên trong việc tạo<br /> ra những dòng chảy thời gian nghệ thuật. Chỉ cần<br /> - Không gian truyện tranh có tính phiêu lưu vẽ một vài tia song song buông xuống phía trước<br /> - trinh thám. Đây là kiểu không gian điểm, giới mặt nhân vật thì ta đã hiểu đó là ban ngày, và chỉ<br /> hạn trong những khung cảnh hẹp. Thông thường cần tô đen khung tranh thì ta sẽ hiểu lúc này đang<br /> không gian trinh thám bắt đầu từ hiện trường, là ban đêm. Chỉ cần vẽ bốn khung tranh với bốn<br /> những manh mối rồi phân định thành các tuyến trạng thái của cây cỏ theo tuần tự: đâm chồi - nở<br /> không gian điều tra. hoa - vàng lá và trụi lá là chúng ta đã hiểu được<br /> đó là bốn mùa xuân – hạ – thu – đông trong một<br /> - Không gian truyện tranh có tính lịch sử: Đây năm đã lần lượt trôi qua. Tất cả quãng thời gian ấy,<br /> là kiểu không gian rộng lớn, có tầm bao quát sâu tuyệt nhiên không cần dùng đến một câu trần thuật<br /> rộng cả một đất nước, một dân tộc, một sự kiện lớn hoặc miêu tả nào mà vẫn chuyển tải được không<br /> lao mang tính sử thi hoành tráng. chỉ thông tin về thời gian mà còn tạo ra cả cảm xúc<br /> về thời gian nữa. <br /> - Không gian truyện tranh có tính khoa học –<br /> viễn tưởng. Đây là kiểu không gian đặt trong một Một trong những đặc điểm nổi bật về vấn đề<br /> thế giới vật chất hiện đại rộng lớn. Không gian ở thời gian trong truyện tranh, đó là tính phiếm định<br /> đây mang tính giả tưởng, đặc trưng thường thấy đó về niên đại cụ thể trong tác phẩm. Chỉ trừ một số<br /> là bối cảnh vũ trụ bao la cùng những hành tinh xa bộ truyện tranh về đề tài lịch sử có niên đại chính<br /> lạ hoặc trái đất trong một tương lai xa xôi. xác, còn lại đa phần thời gian trong truyện tranh<br /> chỉ là sự giả định vào một khoảng thời đại chung<br /> - Không gian truyện tranh có tính thể thao – chung nào đó. Dựa trên quan điểm của G. Gnette<br /> nghệ thuật. Đây là kiểu không gian công cộng về thời gian trần thuật, chúng ta có thể áp dụng vào<br /> hoặc không gian trình diễn sân khấu. Các bối cảnh việc phân tích, làm nổi rõ thời gian nghệ thuật của<br /> đặc trưng của nó là sân vận động, các sàn đấu và truyện tranh như sau.<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 62 Số 2 - 3/2018<br /> VĂN HÓA - VĂN HỌC v<br /> <br /> <br /> <br /> Trước hết, phương thức Ellipsis (tỉnh lược: - Thứ ba là phương thức siêu tuyến tính. Đây<br /> rút ngọn thời gian so với thực tế) và phương thức là phương thức thời gian đặc thù và nổi bật, mang<br /> Summany (lược thuật: lược kể trong một câu nhiều giá trị nhân văn sâu sắc trong truyện tranh.<br /> chuyện ngắn một thời gian dài) tỏ ra chiếm ưu thế Dạng thức thời gian này đưa con người thực tại<br /> trong các truyện về giao đấu (loại1), khoa học viễn trong tác phẩm có thể ngược thời gian vào quá<br /> tưởng (loại 5), thể thao – nghệ thuật (loại 6), lịch khứ, vượt thời gian đến tương lai bằng những<br /> sử (loại 4). Do những đề tài này chiếm ưu thế về phương thức vật chất hoặc phép thuật. Cỗ máy<br /> số lượng trong thế giới truyện tranh, nên chúng ta xuyên thời gian của Nobita trong tác phẩm truyện<br /> cũng có thể xem thời gian trong truyện tranh tuân tranh Doraemon vì thế mà từ rất lâu đã trở thành<br /> theo hai quy tắc cơ bản là Ellipsis và Summany. một giấc mơ ám ảnh tuổi thơ của mỗi chúng ta. Đi<br /> xuyên thời gian đó còn là sự phản ánh một niềm<br /> Tiếp đó, phương thức Scence (cảnh tượng: khát khao của cả loài người trong mấy chục thế kỉ.<br /> diễn biến thời gian như thời gian thực tế) và Niềm khát khao đó trong dòng chảy của thời gian<br /> phương thức Pause (dừng lại: diễn biến thời gian lịch sử, mỗi thế kỉ trôi qua nó lại càng trở nên cháy<br /> bị ngưng đọng) chỉ phổ biến ở các đề tài phiêu lưu bỏng. Con người không phải đang ngày một mơ<br /> trinh thám (loại 3), tình cảm – xã hội (loại 8). Đây mộng hơn với giấc mơ ảo đi xuyên thời gian của<br /> cũng chính là hai phương thức thứ yếu chi phối chính mình, mà giấc mơ ấy đang dần mang tính<br /> thời gian nghệ thuật trong truyện tranh. khả thi và hiện hữu trong một tương lai không xa<br /> với sự phát triển như vũ bão của khoa học hiện đại.<br /> Xem xét vấn đề thời gian được trần thuật trong Chính vì những giá trị nội dung ấy nên siêu tuyến<br /> truyện tranh, chúng tôi nhận thấy ưu thế rõ rệt tính là phương thức thời gian nghệ thuật rất phổ<br /> thuộc về thời gian sự kiện và thời gian nhân vật. biến trong các đề tài về khoa học và viễn tưởng<br /> Trong khi đó, thời gian thiên nhiên ít được khắc trong thế giới truyện tranh.<br /> họa có hệ thống và thời gian sinh hoạt (trừ loại 7),<br /> thời gian phong tục, thời gian xã hội lịch sử thì Không gian và thời gian nghệ thuật trong<br /> thường bị bỏ qua. Trong quá trình diễn tiến của truyện tranh gắn kết mật thiết và logic với nhau,<br /> dòng thời gian nghệ thuật trong truyện tranh, các làm tăng thêm hiệu quả truyền đạt thông tin cũng<br /> như sức hấp dẫn của chúng đối với bạn đọc. Đó là<br /> tác giả thông thường sử dụng một số phương thức<br /> một trong những nét đặc sắc của tổng thể các đặc<br /> thể hiện như sau:<br /> điểm nghệ thuật của truyện tranh Nhật Bản.<br /> - Thứ nhất là phương thức tịnh tiến. Đây là<br /> 4. KẾT LUẬN<br /> dòng thời gian hành trình theo quy luật của thời<br /> gian thực tại. Sự tiếp diễn của các sự vật hiện Truyện tranh Nhật Bản ngoài yếu tố tranh ra,<br /> tượng tuân theo quy luật tự nhiên. Dù đôi lúc có yếu tố truyện đóng vai trò vô cùng quan trọng,<br /> kéo nhanh hay co chậm thì những thứ tự sự kiện giúp cho bạn đọc thông qua loại hình giải trí này<br /> trong các tác phẩm đều không thay đổi. Những vừa có thể nâng cao năng lực quan sát, vừa có thể<br /> truyện tranh lấy dòng thời gian này làm phương học tập, nâng cao trình độ ngôn ngữ, phát triển khả<br /> thức phát triển, cốt truyện thường có chủ đề về thể năng nhận thức. Từ xây dựng cốt truyện, thiết kế<br /> thao, phiêu lưu, lịch sử và giao đấu. hình ảnh đến sử dụng ngôn từ, truyện tranh đều<br /> chú trọng cao độ đến không gian và thời gian nghệ<br /> - Thứ hai là phương thức hồi ức. Đây là dạng thuật. Về thời gian, phương thức Ellipsis, phương<br /> thời gian chảy theo dòng đảo ngược. Nhân vật thức Scence, phương thức Pause, cùng với phương<br /> trong tác phẩm hồi niệm lại một quá trình nào đó thức tịnh tiến, hồi ức, siêu tuyến tính… đã được sử<br /> trong quá khứ, trong tiền kiếp hoặc trong những dụng với hiệu quả cao.<br /> giấc mơ mà mình đã trải qua. Dạng thời gian này<br /> rất phổ biến trong các đề tài về trinh thám, tình Về không gian, tính chuyển động nối tiếp, tính<br /> cảm xã hội hoặc kinh dị. phác họa cụ thể là những tính chất cơ bản của không<br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> Số 12 - 3/2018 63<br /> v VĂN HÓA - VĂN HỌC<br /> <br /> <br /> gian nghệ thuật trong truyện tranh Nhật Bản. Trên Tài liệu tham khảo:<br /> cơ sở đó, các tác giả đã xây dựng nên những không<br /> gian mang tính giao đấu, không gian mang tính 1. Vũ Thị Hương Giang (2012), “Phát triển<br /> kì ảo, kinh dị, phiêu lưu; kết hợp với không gian khả năng ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo qua truyện<br /> mang tính lịch sử, khoa học viễn tưởng, thể thao, tranh”, Tạp chí Giáo dục, số 288.<br /> văn hóa nghệ thuật, tâm lý tình cảm,… tạo nên sự<br /> phong phú, đa dạng của không gian nghệ thuật, 2. Phạm Ngọc Hàm (2017), “Ý nghĩa văn hóa<br /> kích thích hứng thú và trí tưởng tượng của độc giả của các từ phương vị đông tây nam bắc trong tiếng<br /> trong quá trình tiếp xúc với loại truyện này. Hán và tiếng Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ & Đời sống,<br /> Số 8.<br /> Tuy nhiên, mỗi sự vật đều có tính hai mặt. Sự<br /> phức tạp, đa dạng về nội dung cũng như hình thức 3. Võ Chí Nhân, (2006), “Văn hóa đọc manga”,<br /> nghệ thuật của truyện tranh Nhật Bản trong một Tạp chí 4.A.M, số 17.<br /> chừng mực nhất định cũng gây ra những trở ngại<br /> không nhỏ cho độc giả khi tiếp xúc với loại hình 4. Hà Thị Lan Phi, (2007), “Sự du nhập và phát<br /> giải trí này, đặc biệt là những chi tiết về không gian triển của Manga ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí<br /> kinh dị, giao đấu, bạo lực... Điều đó đòi hỏi các<br /> Đông Bắc Á, Số 2.<br /> bậc phụ huynh cũng như các thầy cô giáo trên cơ<br /> sở nắm vững tâm lý lứa tuổi của trẻ và đặc điểm 5. Phan Thị (2002), truy cập ngày 15/2/2018,<br /> của truyện, làm tốt vai trò hướng dẫn cho các “độc .<br /> tranh trong việc trau dồi năng lực nhận thức, tư<br /> duy trừu tượng và thẩm mỹ của trẻ em./. 6. Viện ngôn ngữ học (2012), Từ điển tiếng<br /> Ghi chú: Việt phổ thông, NXB Phương Đông, Hà Nội.<br /> <br /> 1. The Japanese constitution is in the Kodansha 7., truy cập lần<br /> Article 9, p.695; article 21, p.697. cuối ngày 26 tháng 3 năm 2016.<br /> <br /> <br /> ARTISTIC REPRESENTATION OF TIME AND SPACE<br /> IN JAPANESE COMIC BOOKS<br /> NGO THANH MAI<br /> Abstract: Japanese comic books have been increasingly prefered by teenagers, especially<br /> children. In the context of globalization, these books are becoming more and more popular in<br /> many countries all over the world including Vietnam. The relationship between two elements<br /> “story” and “graph” in comics book holds a strong attraction for children because the vivid<br /> drawing and language combination helps young readers understand a story better. The article<br /> attempts to analyze artistic representation of time and space in Japanese comic books and to<br /> enhance readers’ cognition through this form of entertainment.<br /> Keywords: space, art, time, Japanese comic books<br /> Received: 24/01/2018; Revised: 15/02/2018; Accepted for publication: 28/02/2018<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> KHOA HỌC NGOẠI NGỮ QUÂN SỰ<br /> 64 Số 2 - 3/2018<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2