Ph n 24
Nhan th
Thu n Thiên M Sinh , nhà nghèo , g p ph i năm đói kém theo cha đi đ t L c ki m ăn ế
. Tánh chàng r t đ n , mãi 17 tu i m i vi t ch thành hàng l i , nhh ng đ c b m t ế ư ượ
l ch s trai , khéo pha trò , tài ngh vi t th t , cho nên ai cũng t ng là chàng h c ế ư ưở
gi i l m , nhh ng không dè bên trong r ng tu ch . ư ế
Không bao lâu , cha m k ti p qua đ i , chàng tr tr i m t mình , ph i làm ngh ế ế ơ
đ u tr L c , đ ki m ăn đ nh t . ế
Lúc đó trong xóm có ng i con gái m côi , h Nhan , dòng dõi m t nhà h c gi i . Khiườ
ng i cha còn , th ng d y nàng h c , ch đ c qua m t l t là nh n m lòng . Ngoàiườ ườ ượ
m i tu i , h c làm th , ng i cha nói :ườ ơ ườ
- Nhà ta có n h c sĩ , ti c không đ c đ i mũ thôi . ế ượ
Vì th ông r t m c yêu quí , ch mong kén đ c m t ng i ch ng quý hi n cho con .ế ượ ườ
Sau lúc ông qua đ i , bà m nàng v n ôm cái chí l n đó . Nh ng đeo đu i ba năm cũng ư
ch ng to i nguy n , k y cũng m t . Có ng i khuyên nàng l y ch ng h c trò , ế ườ
nàng cũng đ ng ý , nh ng cũng ch a kén đ c ai . ư ư ượ
V a lúc m hàng xóm leo t ng qua , nói chuy n v i nàng , trong tay c m m t gi y ườ
vi t ch gói ch thêu , nàng m ra xem , thì là ch c a M Sinh vi t g i b n l iế ế
xóm . Nàng xem đi xem l i , khen ng i ch t t . M n dòm bi t ý t , nói nh : ế
- y là m t chàng đ p trai , cũng m côi nh cô , tu i ngang nh cô, n u cô b ng lòng ư ư ế
thì tôi mách chàng c y m i đ n là xong . ế
Nàng l ng l ng không nói chi .
M n v ng ý v i ch ng . Ng i b n l i xóm v n ch i thân v i chàng , đem ườ ơ
chuy n y nói , chàng b ng lòng l m , nhân có chi c vòng vàng c a m đ l i , bèn ế
c y ng i đem đ n làm l v n danh và xin c i li n . ườ ế ướ
V ch ng nh cá n c duyên a , h t s c vui v . Ð n b a đ c th y văn bài ch ng ư ướ ư ế ế ượ
làm , nàng phì c i và nói : ườ
- Văn v i minh d ng nh hai ng i , th này bi t đ i ki p nào thi đ ? ườ ư ườ ế ế ế
T đó s m hôm khuyên đ c chàng h c , nghiêm kh c nh th y đ i v i h c trò . T i ư
đ n , nàng chăm đèn ng i , t c t ti ng h c ê a , h c tr c đ làm g ng cho ch ng ;ế ế ướ ươ
h c mãi đ n canh ba m i nghĩ . ế
Nh v y đ c h n m t năm , văn ch ng thi c c a chàng đã h i thông , nh ng đi thiư ượ ơ ươ ơ ư
khoa nào cũng r t . Thân danh l n đ n , sinh s ng l i nghèo , t nghĩ tình c nh bu n
tênh , b t giác hu hu khóc lóc .
Nàng phát cáu , m ng nhi c to ti ng : ế ế
- Tr i đ cho mình làm đàn ông th t u ng . N u đ cho tôi b khăn y m , thay đ i làm ế ế
con trai , thì tôi coi s thi đ d nh trò ch i v y . ư ơ
Chàng đang bu n r u héo gan héo ru t , nghe v nói khoác nh v y , qu c m t gi n ư
nói :
- Mình là đàn bà , ch a đ c b c chân đ n ch thi c bao gi , m i t ng công danhư ượ ướ ế ưở
phú quí nh chuy n xu ng b p múc n c hay n u cháo v y . N u cho mình đ c làmư ế ướ ế ượ
đàn ông thì r i cũng l n đ n r t lên r t xu ng nh ai , ch tài gi i gì ? ư
Nàng c i : ườ
- Mình đ ng nên gi n , tôi nói thi t đó . Ð n khoa thi này , tôi s c i trang mà đ i tên ế
mình vô tr ng thi , n u qu th t tôi cũng l n đ n r t lên r t xu ng nh mình thì xinườ ế ư
khoét m t không dám coi r thiên h n a .
Chàng cũng c i và nói : ườ
- Khanh ch a bi t n i cay đ ng bên trong ra sao , nên mu n n m th . Ðã mu n v yư ế ế
thì c làm , nh ng tôi ch s chân t ng l ra b làng xóm c i chê mà thôi . ư ướ ườ
Nàng tr l i :
- Tôi nh t đ nh làm thi t không ph i gi b đâu . Còn nh th ng ngày mình nói t ườ
tiên có n p nhà cũ đ t Yên , v y tôi xin c i trang làm con trai đi theo mình v đó ,ế
gi làm em mình , làng xóm bi t đ y là đâu . ế
Chàng nghe theo . Nàng li n vô bu ng b t khăn m c áo nam t đi ra h i ch ng :
- Mình xem tôi có làm con trai đ c không nào ? ượ
Chàng nhìn v qu th t là m t thi u niên đ p trai , trong lòng m ng r , l p t c đi ế
chào l i xóm đ v c h ng . Nh ng ng i ch i thân đ u có quà t ng , mua m t con ươ ườ ơ
ng a đ chân , cùng v lên đ ng . ườ
Ng i anh con nhà bác c a chàng còn s ng th y hai em v , cùng tr đ p , h t s c vuiườ ế
m ng s m hôm chăm nom giúp đ . L i th y hai em th c khuya d y s m chăm ch
h c hành , lòng thêm yêu quí , thuê m t th ng bé đ h u h riêng . Nh ng bu i t i , ư
chàng đu i th ng bé v .
M i khi trong làng có đám c i đám gi gì m i thĩnh , duy có anh (anh đây t c ướ
chàng) ra m t , còn em ch ng i h c trong bu ng , đ n n i v làng đã n a năm mà ít ế
ng i đ c trông th y m t . ườ ượ
Có ng i nào ân c n xin cho giáp m t thì anh t ch i h . Ng i ta xem văn bài c aườ ườ
em hay quá , l y làm kinh h i . Có k xông vào t n n i thì em ch cái chào qua loa , r i ơ
n m t ngay .
Nh ng ng i đ c th y dung nhan , đ u hâm m tán d ng , vì th ti ng tăm vang ườ ượ ươ ế ế
d y , m y nhà quy n quí tranh nhau , mu n gã con gái cho . Ng i anh con bác đem ườ
chuy n y bàn tính , em ch nho n c i , c nài ép thì nói : ườ
- Th l p chí trèo lên mây xanh , không thi đ u thì không l y v .
G p kỳ thi h ch t i tĩnh , anh em cùng đi thi . Anh l i r t . Em đ u s m t , r i thi
H ng đ u C nh n th t , qua năm sau đ u luôn t n sĩ . ươ ơ ư
Trào đình b đi tri huy n Ð ng thành , vi c cai tr gi i dang , l n l n thăng Ch ng n ưở
Ng S Hà Nam , giàu có ngang b c v ng h u . R i vi n c b nh t t xin v quê ươ
quán h u d ng . Quan khách đ n thăm đ y ng , đ u t t không ti p . ư ưỡ ế ế
T lúc h c trò cho t i khi quý hi n , không h nói t i s c i v , khi n ai cũng l y ướ ế
làm l . Sau khi v h u , d n dà có nuôi th n h u h . Ng i ta nghi ch c có s tòn ư ườ
ten v i m y này , nh ng ng i ch dâu đ ý dò xét , tuy t nhiên không có s gì ám ư ườ
mu i .
Minh trào m t ngôi , trong n c đ i lo n ,b y gi m i t thú v i ch dâu : ướ
- Thú thi t v i ch , em không ph i là đàn ông , mà chính là v c a Ti u lang đó . Vì
th y ch ng h c lôi thôi thi mãi ch ng đ u , em phát cáu t làm cho bi t tay . B y lâu ế
gi u di m h i h p , ch lo đ b ra , b nhà vua tri u vô tra h i thì thiên h c i ch t . ế ườ ế
Ch dâu không tin . Bèn tháo giày v đ a bàn c ng cho xem , b y gi ch m i ch ng ư ư
h ng , nhìn trong giày th y lót đ y bông gòn và v i . T đó , nàng tr l i làm đàn bà ,
còn ch c hàm c a v thì chàng lãnh l y .
H i nào t i gi , nàng không h ch a đ , bèn ra ti n mua h u c i thi p cho ch ng , ướ ế
và nói :
- Phàm ai làm nên giàu sang cũng mua h u có thi p đ t ph ng cho s ng thân . ế ư ướ
Riêng tôi làm quan tr i m i năm , ch vò v m t mình , th thôi . Mình ph c gì mà ườ ế ướ
đ c h ng h u non gái đ p nh v y ch ? ượ ưỡ ư
Chàng c i và nói b n : ườ
- Thì mình l a ch n l y ít c u đ p trai đ chúng h u h , nh ki u S n Âm công ư ơ
chúa , em T ng ph đ ngày x a v y , có sao ? Xin mình c vi c . ế ế ư
Ng i đ n nhau câu chuy n y làm m t trò c i . ườ ườ
Lúc y , cha m chàng đ c n vua truy t ng m y l n . Các hàng văn thân đ n m ng , ượ ơ ế
đ u tôn chàng là quan Th ng , nh ng chàng h th n v s nh n ch c hàm do v làm ư
nên , cho nên su t đ i cam làm anh h c trò t m th ng , đi ra ch a t ng dùng võng ườ ư
l ng bao gi .
Làm R Th n Nhân
Phác l u y quan ng nh gi i thân
Xa trung úy t ng di c ti n nhân
V khanh túc d mông s ng l ươ
B t tich châu hoa trì d nhân
Huy n T n Giang, t nh Phúc Ki n có hai anh em h M . Ng i anh tên Ð i Thành, là ế ườ
m t nhà buôn, tính tình r t m c hi n lành ch t phác, đã có v . Ng i em tên Ð Tân, ườ
là m t nho sinh, văn ch ng cũng ch th ng th ng b c trung, còn đ c thân. Ng i ươ ườ ườ ườ
nào cũng đ c cha m đ l i cho m t ngôi nhà và m i m u ru ng. Hai anh emượ ươ
th ng yêu nhau l m. ươ
M t hôm, Ð Tân t làng lên huy n có vi c. Xong vi c, ghé vào quán ăn u ng r i m i
ra v . Vì quá chén, Ð Tân say l o đ o, áo qu n x c x ch. Lát sau, qua c ng m t ngôi ế
nhà, th y có ti ng nh c inh i t trong nhà v ng ra, Ð Tân thích l m, bèn đ ng l i ế
nghe. Nhìn vào sân, th y v ng hoe, ch ng m t bóng ng i, Ð Tân bèn ch y sang nhà ườ
hàng xóm phía đông, làm quen v i ch nhà là Minh ông, r i h i:"Hàng xóm phía tây
nhà túc h là gia đình ai th ?" Minh ông đáp:"Gia đình m t ông lão!" H i:"H t đâu ế
t i đây c ng ?" Ðáp:"B nhân không bi t!" H i:"H t i đây c ng đã lâu ch a?" ư ế ư ư
Ðáp:"Cũng m i đ c ch ng ba tháng nay!" H i:"H đang làm gì mà tr i nh c inh i ượ
nh th ?" Ðáp:"Các con trong nhà đang làm l th ng th cho cha!" ư ế ượ
N y tính hi u kỳ, mu n đ c vào coi, Ð Tân li n cáo bi t Minh ông, ch y ra ti m ế ượ
t p hóa đ u đ ng mua l v t, đính kèm danh thi p c a mình, đem vào đ t hành ườ ế
lang tr c c a phòng khách, gõ c a báo cho ng i trong nhà bi t, r i ra ngoài c ngướ ườ ế
đ ng ch . Minh ông nhìn th y Ð Tân tr l i, đem l v t vào nhà hàng xóm thì l y
làm l , bèn ch y ra h i:"Túc h quen bi t v i ông lão trong nhà nh th nào?" Ðáp:"B ế ư ế
nhân có quen bi t chi đâu!" Nói:"N u ch ng quen bi t chi thì t i sao l i đi làm cáiế ế ế
chuy n điên r nh th ? V l i, áo qu n đang x c x ch nh th này mà l i xin vào ư ế ế ư ế
d l th ng th nhà ng i ta thì kỳ c c l m!" Nghe th y th , Ð Tân đâm ra h i ượ ườ ế
h n, toan ch y vào l y l i l v t thì b ng th y có ng i t trong nhà m c a b c ra ườ ướ
hành lang, b ng l v t vào. Ð Tân đành đ ng ngoài c ng đ ch xem sao. ư
Lát sau, có hai thi u niên ăn m c sang tr ng, phong thái thanh nhã, t trong nhà m c aế
b c ra c ng, vái chào Ð Tân, m i vào phòng khách. Ð Tân li n theo vào. T i hànhướ
lang, hai thi u niên m c a phòng khách, m i Ð Tân vào, r i khép c a l i, đ ng ế
bên ngoài.
Vào trong, Ð Tân th y m t b c bình phong b ng ng c l u ly ngăn đôi phòng khách. ư
ph n ngoài, trên b cao, có m t ông lão cùng tám v khách, dáng v quý phái, ng i
trên ba chi c chi u hoa, quay m t v h ng nam. D i b th p, có ch ng hai ch cế ế ướ ướ
khách khác ng i trên năm chi c chi u l n. Ð Tân th m nghĩ ch c ph n trong đ c ế ế ượ
dành cho n i quy n c a ông lão ng i nghe nh c. Ð Tân v a b c vào phòng thì b ng ế ướ
ti ng nh c ng ng h n r i m i ng i cùng đ ng d y thi l . Ông lão cũng ch ng g yế ư ườ
đ ng d y. Ð Tân cúi đ u đáp l thì m i ng i l i ng i xu ng r i ti ng nh c l i tr i ườ ế
lên. Ð Tân th m nghĩ ch c s p có ng i t i m i mình đ n chi u ng i, song ch mãi ườ ế ế
cũng ch ng th y ai.
Ð Tân ng c nhiên l m, đành đ ng t i ch mà nghe nh c. B ng hai thi u niên m c a ế
b c vào phòng r i ti ng nh c l i ng ng. M t thi u niên ti n t i ch Ð Tân, nói:"Vìướ ế ư ế ế
gia nghiêm già y u, ch ng th xu ng đây m i cao hi n lên b đ c, v y xin cao hi nế ượ
th l i cho. B nhân xin thay m t gia nghiêm mà c m t cao hi n đã cho quà và t i d
l !" R i ch p tay vái Ð Tân. Ð Tân kinh hãi quá, nghiêng mình tránh né, ch ng dám
nh n vái. Thi u niên kia bèn đi l y thêm chi u, tr i n i vào chi c chi u bên trái ông ế ế ế ế
lão, m i Ð Tân lên ng i. R i c hai thi u niên cùng t i ng i m t chi c chi u tr i ế ế ế
d i b th p. Ti ng nh c l i tr i lên. Ð Tân lên ti ng h i chuy n m y v khách ng iướ ế ế
c nh song ch ng v nào nghe th y gì vì ti ng nh c inh i. ế
Khi ti ng nh c v a d t, hai thi u niên li n đ ng d y, l y hai ch ng chén và hai bìnhế ế
r u đi m i kh p l t. Th y mình còn say, Ð Tân không mu n u ng song vì th yượ ượ
khách nào cũng nh n chén nên Ð Tân ch ng dám ch i t . Trong kho nh kh c, m i
ng i đ u c n chén. B t đ c dĩ, Ð Tân cũng ph i c n chén theo. Hai thi u niên l iườ ế
l y hai bình r u m i, đi m i l t n a. Vì say quá, Ð Tân ch i t r i xin cáo bi t. ượ ượ
Ð Tân v a quay ng i, toan b c ra c a thì b m t thi u niên n m v t áo kéo l i. ườ ướ ế
Ð t nhiên, Ð Tân ngã lăn xu ng chi u, n m ng li bì. Khi b n c l nh d i vào m t, ế ướ
Ð Tân m i t nh. Vùng d y, nhìn quanh, th y ông lão cùng khách kh a đ u đã bi n ế
h t, ch còn m t thi u niên đang đ ng c nh mình, tay c m chi c bình không, Ð Tânế ế ế
ng ng quá, ch ng bi t ph i hành đ ng th nào. Ch t th y thi u niên t i khoác tayượ ế ế ế
mình dìu ra c ng, Ð Tân bèn cúi đ u chào cáo bi t.
Ba tháng sau, m t hôm Ð Tân l i có vi c ph i lên huy n. Xong vi c, t i thăm ngôi
nhà cũ, th y c ng ngõ im lìm, Ð Tân bèn sang nhà Minh ông h i thăm thì đ c bi t ượ ế
gia đình ông lão đã d n đi đ c h n hai tháng. ượ ơ
Trên đ ng v , qua ch huy n, b ng Ð Tân th y m t khách l t trong ch ch y ra,ư
g i:"M huynh! Ði đâu đ y? Hãy vào đây ng i u ng v i chúng đ m y chén đã!"
Th y mình ch a h quen bi t khách, Ð Tân l y làm l , h i:"Sao túc h l i bi t đ ?" ư ế ế
Khách h i l i:"Th túc h không nh n ra đ hay sao?" Ð Tân đáp:"Th a không!" ế ư
Khách h i:"Túc h còn nh cách đây ba tháng, chúng ta cùng vào nhà Phó lão tiên sinh
d l th ng th hay không?" V l , Ð Tân g t đ u, h i l i:"Hôm y túc h ng i ượ
đâu?" Khách đáp:"Ð ng i chi u d i! Khi hai công t m c a phòng khách m i túc ế ướ
h vào thì đ th y m i ng i đ u đ ng d y nên đ nh m t túc h , r i h i thăm ườ
đ c quý danh!" Ð Tân bèn h i:"Th quý danh túc h là gì?" Khách đáp:"Ð h Ch ,ượ ế ư
tên Y n!" H i:"Túc h làm ngh chi?" Ðáp:"Ð làm ngh mài g ng mài kính trongế ươ
ch !" Ð Tân bèn theo Ch Y n vào ch . T i bàn r u, Ð Tân m i bi t r ng Ch ư ế ượ ế ư
Y n đang ng i v i m t ng i làng mình, h B o, tên Trang. Ba ng i bèn cùng y nế ườ ườ ế
m. G n t i, Ð Tân xin cáo bi t.
Ðêm y, B o Trang b gi t ch t d c đ ng. Vì chi u hôm tr c, có k nhìn th y ế ế ườ ướ