BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐẠI HỌC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
----------------
NGUYỄN THỊ KHÁNH DUNG
GIAO NHẬN VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN
HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY
0BChuyªn ngµnh: 1BKinh tÕ thÕ giíi vµ quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
PGS. TS. Nguyễn Như Tiến
Hà nội 2004
MỤC LỤC
Lời mở đầu ................................................................................................................. 1
Chương I. Những vấn đề lý luận chung về giao nhận và quản lý
hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu ...................................... 5
1.1. Khái quát về giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu .................................................. 5
1.1.1. Khái niệm chung về giao nhận ...................................................................... 5
1.1.1.1. Khái niệm về giao nhận, dịch vụ giao nhận, người giao nhận ................. 5
1.1.1.2. Đặc điểm của giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu .................................. 7
1.1.1.3. Phân loại giao nhận ................................................................................ 8
1.1.2. Nội dung của hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu ........................ 9
1.1.2.1. Thay mặt cho người gửi hàng ................................................................. 9
1.1.2.2. Thay mặt cho người nhận hàng ............................................................ 11
1.1.2.3. Các dịch vụ khác của người giao nhận ................................................. 11
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của người giao nhận và hoạt động giao nhận ...................... 11
1.1.3.1. Vai trò của người giao nhận ................................................................. 12
1.1.3.2. Ý nghĩa của hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu .................. 13
1.2. Những vấn đề chung về quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá XNK ................. 17
1.2.1. Khái niệm về quản lý và quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá XNK ........ 17
1.2.2. Sự cần thiết phải có sự quản lý của Nhà nước đối với
hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu ............................................ 19
1.2.3. Quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu ............................... 21
1.2.4. Điều kiện để được phép hoạt động kinh doanh dịch vụ giao nhận ............... 24
Chương II. Thực trạng giao nhận và quản lý hoạt động giao nhận
hàng hoá XNK của Việt Nam trong thời gian qua ............................. 27
2.1. Thực trạng hoạt động giao nhận ở Việt Nam ....................................................... 27
2.1.1. Sự ra đời và phát triển hoạt động giao nhận ở Việt Nam ............................. 27
2.1.2. Thực trạng hoạt động giao nhận ở Việt Nam ............................................... 31
2.1.2.1. Các loại hình doanh nghiệp giao nhận hoạt động ở Việt Nam............... 31
2.1.2.2. Cơ sở vật chất kỹ thuật của hoạt động giao nhận .................................. 33
2.1.2.3. Sự cạnh tranh trên thị trường giao nhận vận tải hiện nay ...................... 35
2.1.3. Nhận xét về thực trạng hoạt động giao nhận ở Việt Nam ............................ 39
2.1.3.1. Thành quả đạt được .............................................................................. 39
2.1.3.2. Khó khăn tồn tại ................................................................................... 41
2.2. Thực trạng hoạt động quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá XNK ở VN ........... 44
2.2.1. Cơ sở pháp lý cho việc quản lý hoạt động giao nhận ở Việt Nam ................ 44
2.2.1.1. Các văn bản pháp luật của VN liên quan tới hoạt động giao nhận ......... 44
2.2.1.2. Các nguồn luật quốc tế liên quan đến hoạt động giao nhận ................... 61
2.2.2. VIFFAS và công tác quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá XNK .............. 66
2.2.3. Kết quả hoạt động quản lý dịch vụ giao nhận ở Việt Nam ........................... 72
2.2.3.1. Ưu điểm ............................................................................................... 72
2.2.3.2. Nhược điểm ......................................................................................... 73
Chương 3: Những giải pháp nhằm phát triển hoạt động giao nhận và
tăng cường quản lý hoạt động giao nhận của Việt Nam...................... 77
3.1. Tính tất yếu phát triển hoạt động giao nhận và tăng cường
quản lý hoạt động giao nhận của Việt Nam ........................................................ 77
3.2. Kinh nghiệm quản lý hoạt động giao nhận của một số nước................................ 81
3.2.1. Ở Mỹ .......................................................................................................... 81
3.2.2. Ở Anh ......................................................................................................... 83
3.2.3. Ở một số nước Châu Á ................................................................................ 85
3.3. Các giải pháp cụ thể nhằm phát triển hoạt động giao nhận và
tăng cường quản lý hoạt động giao nhận của Việt Nam ...................................... 87
3.3.1. Nhóm giải pháp phát triển hoạt động giao nhận .......................................... 87
3.3.2. Nhóm giải pháp tăng cường quản lý hoạt động giao nhận ........................... 96
Kết luận .................................................................................................................. 105
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
- 1 -
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Nền kinh tế nước ta đang trong quá trình chuyển dần sang nền kinh tế hàng
hoá nhiều thành phần, mở cửa và vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của
Nhà nước. Nền kinh tế mở cửa đã tạo điều kiện cho thương mại quốc tế phát triển,
đảm bảo sự lưu thông hàng hóa với các nước, khai thác tiềm năng và thế mạnh
trong nước cũng như thế giới. Nhờ đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế của nước ta tăng
mạnh, quan hệ buôn bán với nước ngoài ngày càng mở rộng, lượng hàng hoá xuất nhập
khẩu hàng năm tăng đáng kể. Một trong những dịch vụ phục vụ đắc lực cho hoạt động
xuất nhập khẩu là giao nhận vận tải quốc tế. Chính sách mở cửa hội nhập với nước
ngoài đã tạo ra những cơ hội mới cho nền kinh tế Việt Nam, tạo ra thị trường to lớn
đầy tiềm năng nhưng cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp kinh
doanh dịch vụ giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu.
Giao nhận hàng hoá là một trong những khâu vô cùng quan trọng, nó thúc đẩy
quá trình dịch chuyển hàng hoá từ người bán đến người mua diễn ra nhanh chóng
hơn, thuận tiện hơn, góp phần không nhỏ vào việc thực hiện có hiệu quả các hợp
đồng mua bán ngoại thương. Cho nên, tuy mới ra đời nhưng nó đã trở thành một bộ
phận không thể thiếu được trong ngành vận tải và trong nền kinh tế quốc dân.
Kể từ khi Việt Nam thực hiện chính sách mở cửa nền kinh tế, đáng chú ý là từ
năm 1990 trở lại đây, ngành nghề dịch vụ giao nhận đã phát triển mạnh cả về số
lượng kim ngạch, quy mô hoạt động cũng như phạm vi thị trường với nước ngoài.
Đây là một loại hình dịch vụ thương mại không cần đầu tư nhiều vốn nhưng lợi
nhuận tương đối ổn định. Ta có thể nhận định rằng việc phát triển kinh doanh dịch
vụ giao nhận kho vận ở nước ta đã mang lại những hiệu quả kinh tế thiết thực.
Người làm dịch vụ giao nhận đã kịp thời xâm nhập thị trường, mở rộng quan hệ hợp
tác với nước ngoài, tổ chức các tuyến đường vận tải, đưa hàng hoá đi và đến đáp
ứng yêu cầu của người xuất nhập khẩu.
- 2 -
Tuy nhiên, dù đã đạt được những thành quả đáng ghi nhận nhưng hoạt động
của ngành giao nhận Việt Nam còn đang trong quá trình hoàn thiện và phát triển
nên vẫn còn tồn tại không ít bất cập, trong đó nổi lên vấn đề khá bức xúc đối với cả
doanh nghiệp trong ngành và Nhà nước là việc quản lý và kiểm soát hoạt động giao
nhận hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện nay. Chính vì lẽ đó, việc nghiên
cứu, hoàn thiện nghiệp vụ và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giao nhận hàng
hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam là vấn đề cấp thiết cần phải được đưa ra nghiên
cứu nhằm tìm ra biện pháp để tạo nền tảng ổn định cho sự phát triển của ngành. Và
đấy cũng là lý do để người viết chọn đề tài: “Giao nhận và quản lý hoạt động giao
nhận hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện nay”.
2. Tình hình nghiên cứu:
Cho đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu của các nghiên cứu sinh,
cũng như một số bài viết của sinh viên trường Đại học Ngoại thương và sinh viên
một số trường khác về hoạt động giao nhận, vận chuyển hàng hoá bằng đường biển,
đường hàng không... Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập tới
tình hình quản lý hoạt động giao nhận của Việt Nam hiện nay và kiến nghị một số
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giao nhận nhằm đáp ứng yêu
cầu hội nhập.
3. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu thực trạng hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu và công
tác quản lý hoạt động giao nhận của Việt Nam hiện nay, xác định được điểm mạnh,
điểm yếu để từ đó đưa ra một số đề xuất, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh
doanh của loại hình dịch vụ này, đồng thời tăng cường công tác quản lý của Nhà
nước để góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, đáp ứng yêu cầu
hội nhập.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu:
Trước hết, bài viết nghiên cứu một số vấn đề mang tính lý thuyết chung về
giao nhận vận tải hàng hoá như khái niệm, đặc điểm, nội dung, ý nghĩa...; đồng thời
