MẠCH NHÂM
THẠCH MÔN
Tên Huyệt:
Không thông gọi là thạch. Người xưa cho rằng châm huyệt này không
có con. Nếu Thạch Môn không thông, huyệt Thạch Môn bị bế tắc thì không
thể có con, vì vậy gọi là Thạch Môn (Trung Y Cương Mục).
Tên Khác:
Lợi Cơ, Mạng Môn, Mệnh Môn, Tinh Lộ.
Xuất Xứ:
Giáp Ất Kinh.
Đặc Tính:
+ Huyệt thứ 5 của mạch Nhâm.
+ Huyệt Mộ của Tam Tiêu.
Vị Trí:
Dưới rốn 2 thốn.
Giải Phẫu:
Huyệt ở trên đường trắng. Sau đường trắng là mạc ngang, phúc mạc,
vào sâu có ruột non khi không bí tiểu tiện hoặc không có thai. có bàng quang
khi bí tiểu tiện vừa, có tử cung khi có thai trên 3 tháng.
Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh D11.
Chủ Trị:
Trị bụng dưới quặn đau, tiêu chảy, tiểu đục, tiểu khó, băng huyết,
rong huyết, kinh bế, ăn không tiêu, phù thũng.
Phối Huyệt:
1. Phối Thương Khâu (Ty.4) trị bụng dưới đau cứng lan tới bộ sinh
dục ngoài (Tư Sinh Kinh).
2. Phối Đại Trường Du (Bq.25) trị đại tiện không tự Chủ (Châm Cứu
Đại Thành).
3. Phối Đại Đô (Ty.2) + Thạch Quan (Th.18) trị khí kết, Tâm đầy
cứng, táo bón (Tâm Pháp Phụ Dư).
4. Phối Quan Nguyên (Nh.4) + Tam Âm Giao (Ty.6) + Tam Tiêu Du
(Bq.22) trị bí tiểu do sinh thực khí bệnh (Châm Cứu Học Giản Biên).
5. Phối Dũng Tuyền (Th.1) + Hội Âm (Nh.1) trị lạnh vùng cơ quan
sinh dục (Châm Cứu Học Thượng Hải).
6. Phối Quan Nguyên (Nh.4) trị bụng đau sau khi sinh (Châm Cứu
Học Thượng Hải).
Châm Cứu:
Châm thẳng sâu 0, 5 - 1, 5 thốn. Cứu 20 - 40 phút.
Ghi Chú:
(Bí tiểu không châm sâu.
(Phụ nữ không nên châm cứu huyệt này vì sợ cả đời không thể có thai
“Thạch Môn châm cứu ưng tu kỵ, nữ rử chung thân dựng bất thành” (Châm
Cứu Đại Thành).
KHÍ HẢI
Tên Huyệt:
Huyệt được coi là bể (Hải ) của khí, vì vậy gọi là Khí Hải
Tên Khác:
Bột Anh, Đan Điền, Hạ Hoang.
Xuất Xứ:
Thiên ‘ù Tứ Thời Khí’ (LKhu.19).
Đặc Tính:
Huyệt thứ 6 của mạch Nhâm.
Vị Trí:
Lỗ rốn thẳng xuống 1, 5 thốn.
Giải Phẫu:
Huyệt ở trên đường trắng, sau đường trắng là mạc ngang, phúc mạc,
vào sâu có ruột non khi không bí tiểu nhiều hoặc có thai còn nhỏ, có bàng
quang khi bí tiểu nhiều, có tử cung khi thai 4-5 tháng.
Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh D11.
Tác Dụng:
Điều khí, ích nguyên, bồi Thận, bổ hư, hòa vinh huyết, lý kinh đới, ôn
hạ tiêu, khử thấp trọc.
Chủ Trị:
Trị bụng và quanh rốn đau, bệnh về sinh dục, đường tiểu, kinh nguyệt,
tiểu dầm, tiểu nhiều, chân khí hư, ngũ tạng hư, tay chân quyết lạnh, hư thoát,
thần kinh suy nhược.
Phối Huyệt:
1. Phối Thạch Môn (Nh.5) trị băng lậu (Tư Sinh Kinh).
2. Phối Tam Tiêu Du (Bq.22) trị đới hạ (Tư Sinh Kinh).
3. Phối Trung Đô (C.6) trị sau khi sinh máu ra không dứt (Tư Sinh
Kinh).