Ngôn ngữ tít trên báo chí

Ữ NGÔN NG  TÍT TRÊN BÁO CHÍ

ự ề ả

Trong lĩnh v c qu ng cáo nói riêng và ngành truy n thông nói

ế ứ ế ị ữ ộ ọ ế   chung, ngôn ng  đóng m t vai trò h t s c quan tr ng. Nó quy t đ nh đ n

ộ ả ủ ẩ ả ộ ế ộ ự s  thành công c a m t s n ph m qu ng cáo, m t bài vi t, m t bài PR…

ố ớ ữ ả ố Đ i v i qu ng cáo ngôn ng  là chìa khóa “then ch t” đem l ạ ự ớ ạ   i s  m i l ,

ụ ủ ả ế ẫ ẩ ấ h p d n và thuy t ph c c a s n ph m.

ữ ứ ệ ề ấ ệ Vi c nghiên c u v n đ  ngôn ng  tít ấ   trên báo chí là vi c làm r t

ọ ỉ ườ ề ắ ượ ề quan tr ng. Nó không ch  giúp ng i làm truy n thông n m rõ đ c v  các

ụ ắ ươ ậ quy t c, tác d ng và ph ng tích gi ọ ự   t tít trên báo chí. Mà còn giúp h  th c

ệ ả ữ ộ ệ ẩ ả ả hi n s n ph m qu ng cáo qua ngôn ng  m t cách hi u qu . Vì sao tít l ạ   i

ượ ả ừ ố ạ ả ưở giúp bài báo có đ ộ c đ c gi ậ  đón nh n hay t ch i mà l i  nh h ế   ng đ n

ư ế ế ể ầ ả ậ ậ ộ qu ng cáo m t cách thu n túy đ n nh  th . V y trong bài ti u lu n này,

ộ ờ ả ữ ề ạ chúng ta cùng kh o sát m t t báo m ng Dantri.com.vn v  ngôn ng  tít, đ ể

ỏ ậ làm sáng t ị  nh n đ nh trên.

ươ ỉ ừ ề ả ấ ả ơ Ph ng pháp nghiên kh o sát v n đ  này đ n gi n ch  d ng l ạ ở  i

ọ ọ ơ ạ ệ ệ ứ ị ượ ệ ự vi c ch n l c s  lo i, li t kê, nghiên c u đ nh l ọ   ng… trong vi c l a ch n

ữ ngôn ng  trên tít bài báo.

ệ ử ạ ạ ộ ạ      Báo m ng đi n t ề  là m t lo i hình truy n thông đ i chúng đang

ướ ổ ủ ề ạ ậ có xu h ớ ự ng phát tri n m nh cùng v i s  bùng n  c a Internet.Gi t tít trên

ệ ử ề ặ ấ ệ ử ụ báo đi n t đang đ t ra nhi u v n đ ặ ề, đ c bi t là s  d ng ngôn ng .ữ  Hi nệ

ế ượ ữ ộ nay, ngôn ng  báo chí đang có xu th  đ ứ   c xem là m t phong cách ch c

ứ ằ ơ ở ữ ữ   ậ năng trong ngôn ng . Trên c  s  nh n th c r ng " phong cách là nh ng

ạ ộ ẫ ờ ượ ừ ữ khuôn m u trong ho t đ ng l i nói, đ c hình thành t nh ng thói quen s ử

ự ữ ề ệ ấ ẩ ố ụ d ng ngôn ng  có tính ch t truy n th ng và chu n m c trong vi c xây

ể ả ớ ườ ậ ứ ớ ữ ự d ng các l p văn b n tiêu bi u ", ng i ta đã tìm ra nh ng lu n c , v i các

ữ ứ ụ ế ẳ ộ ị ể m c đ  thuy t ph c khác nhau, đ  kh ng đ nh là ngôn ng  báo chí có

1

ị ế ữ ặ ớ nh ng nét đ c thù, cho phép nó có v  th  ngang hàng v i các phong cách

ữ ư ứ ọ ch c năng khác trong ngôn ng  nh  phong cách khoa h c, phong cách hành

ụ ậ ạ chính ­ công v , phong cách sinh ho t hàng ngày, phong cách chính lu n.

ộ ủ ề ọ Tít là dòng tiêu đ  quen thu c c a m i bài báo. Nó là cái mà đ cọ

ả ế ầ ấ ằ ỗ gi ớ  quan sát đ u tiên khi ti p xúc v i m i bài báo b t kì. B ng vi c s ệ ử

ữ ừ ể ả ữ ắ ọ ụ d ng nh ng t ng  s c nét, cô đ ng, giàu tính bi u c m, tít là nhân t ố ầ    đ u

ượ ể ạ ỗ ạ tiên thu hút đ ộ c đ c gi ả ớ  t i bài báo. Trong m i th  lo i báo l i có cách

ậ ữ ừ ề gi ử ụ t tít khác nhau, s  d ng nh ng ngôn t ộ   ư  khác nhau nh ng đ u có m t

ố ớ ự ụ ườ ọ m c đích chung là thu hút, gây s  chú ý đ i v i ng i đ c.

ơ ở ể ọ ủ ề ầ ẩ ệ Tít ( đ u đ  ) là tên g i c a tác ph m, là c  s  đ  phân bi t bài báo

ớ ườ ọ ứ ộ ủ ọ ị này v i bài báo khác, giúp ng i đ c xác đ nh m c đ  quan tr ng c a thông

ọ ọ tin và ch n đ c.

ể ấ ọ ộ ế Có th  nói tít là câu quan tr ng nh t trong m t bài vi t trên báo, dù

ộ ắ ộ ệ ả là m t tin ng n hay phóng s . ự Tít cho đ c gi ả ế  bi t có chuy n gì s y ra và vì

ế ầ ọ ả ọ ướ ộ sao đ c gi ả ạ  l i quan tâm đ n nó. Tít là ph n đ c gi đ c tr c tiên, là cái

ấ ớ ộ ườ ọ ườ ọ ể ướ tác đ ng nhanh nh t v i ng i đ c. Ng i đ c có th  nhìn l t qua trang

ừ ụ ẫ ấ này, trang khác và d ng l ạ ở i ấ  bài báo có cái tin h p d n nh t. Ví d  nh ư

ạ ướ ể ấ ữ trang báo m ng Dantri.vn d i đây có th  th y nh ng cái tít đã khoanh tròn

ễ ượ ườ ọ ấ ậ ầ là d  đ c ng i đ c ch p nh n đ u tiên.

( Dantri.vn ngày 27/11/2011 )

ữ ượ ữ ả ọ Vì sao nh ng cái tít này đ c ch n mà không ph i là nh ng cái tít

ả ờ ắ ể ế ả ấ ẫ ộ ộ khác. Câu tr  l i b t ta ph i hi u th  nào là m t tít hay, h p d n. M t tít

ế ố ự ấ hay là khi nó h i t ộ ụ ượ  đ c 4 y u t ẫ : trung th c, h p d n, chính xác và trình

bày đ p. ẹ

2

ự ự ự ậ ấ   V y trung th c, chính xác là nói đúng thông tin, nói s  th c. H p

ẹ ề ừ ữ ư ẫ d n, trình bày đ p v  câu t , ngôn ng . Tít đ a đúng thông tin là ph n t ầ ấ   t

ư ể ườ ọ ậ ộ ế y u nh ng trình bày làm sao đ  ng i đ c nh n ra đó là m t cái tít hay nên

ả ớ ệ ườ ế ọ đ c bài báo đó là chuy n vô cùng khó. Khó c  v i ng i vi t nó và ng ườ   i

ớ ộ ả ắ ữ ữ ề ợ ẩ ọ đ c nó. Ngôn ng  ph i s c nét, chu n v  ng  pháp, phù h p v i n i dung

ể ọ ấ ả ậ ọ ườ ề bài báo và quan tr ng nh t là ph i th t “ bình dân” đ  m i ng i đ u có

ể ể th  hi u.

ậ ự ấ ượ ữ ả ắ ọ Ngôn ng  tít ph i th t s  ng n g n, hàm xúc,  n t ng. Đôi khi nó

ể ử ụ ượ ừ ả ử ụ ữ không th  s  d ng đ ữ c nh ng t ế    ng   “bình dân” mà ph i s  d ng đ n

ừ ữ ừ ữ ữ ậ ượ ể ữ nh ng t ng  chuyên ngành, nh ng thu t ng , t ề    vay m n… đ  truy n

ọ ế ứ ắ ạ đ t thông tin. Tuy nhiên, ng n g n không có nghĩa là ti ệ t ki m ý t , câu

ữ ớ ứ ệ ể ch  t ơ i m c nghèo nàn, đ n đi u, khó hi u.

ắ ử ụ ư ệ ừ ữ ạ Nh ng li u nó có vi ph m vào quy t c s  d ng t ng  toàn dân trong

ả ờ ể ạ ộ báo chí. Câu tr  l i là không hoàn toàn vi ph m. Ta có th  xét xem m t ví

ụ d  sau.

ồ ( Ngu n Dantri.com.vn ngày 16/12/2011).

ủ ủ ừ ắ ộ T  “ NC700” là tên c a m t dòng xe g n máy c a hãng Honda.

ườ ư ệ ủ ể ỉ ậ Ng i đ a tin ch  có th  dùng tên kí hi u c a dòng xe mà gi ứ t tít ch  không

ộ ừ ể ữ ể ế ườ ọ ầ th  tìm m t t ng  nào khác đ  thay th . Cho dù ng ư   i đ c ban đ u ch a

ể ượ ọ hi u đ ể c “ NC700” là gì và có th  tò mò mà đ c bài báo đó.

ồ (Ngu n Dantri.com.vn ngày 8/12/2011)

ừ ữ ủ ượ ậ ớ T  ng  “ hàng kh ng” là cái tít đ c gi t cho bài báo gi ệ i thi u v ề

ệ ẩ ạ ả ơ ộ ả s n ph m  đi n tho i LG Nitro HD và đúng h n là m t bài qu ng cáo v ề

ộ ừ ủ ả ẩ ữ dòng s n ph m này. “ Hàng kh ng” là m t t theo ngôn ng  nóng, ch ỉ

ữ ả ẩ ị Ở ườ ế ử ụ nh ng s n ph m có giá tr  cao. đây ng i vi t hoàn toàn s  d ng đúng

3

ừ ủ ủ ế ệ ạ ồ t ộ   ệ  “ hàng kh ng” vì giá c a chi c đi n tho i này là 14,5 tri u đ ng – m t

ẩ ắ ỏ ả s n ph m đ t đ .

ệ ử ụ ữ ừ ữ Vi c s  d ng nh ng t ng  không “bình dân” hoàn toàn có th ể

ậ ấ ượ ư ề ườ ế ữ ạ ừ ch p nh n đ c. Nh ng nhi u khi ng i vi ụ t hay l m d ng nh ng t ng ữ

ươ ẽ ườ ọ ể ể theo ki u phô tr ng, bày v , dài dòng làm cho ng i đ c không hi u và có

ư ộ ố ấ ạ ế ể ố ơ ụ hi u thì con s  đó r t h n ch . Ví d  nh  m t s  tít sau: “ C n bão” Ngũ

ạ ạ ộ ị cung “càn quét” đ i nh c h i Thăng Long, Quy đ nh CSGT không đem quá

ạ ả ố ệ ề ấ ộ 100.000đ đem l i hi u qu  t t, Hà N i: “Bác” đ  xu t tăng giá trông gi ữ    xe

ư ạ ạ ơ ạ ộ   máy, xe đ p… Ví nh  cái tít “ C n bão” Ngũ cung “ càn quét” đ i nh c h i

ủ ừ ề ư ị ừ ẳ ữ ừ Thăng Long là  sai v  nghĩa c a t ng . T  “ càn quét” nh  b  th a h n ra

ư ế ấ ơ ơ ể khi có “ c n bão” vì m y ai cũng hi u c n bão là nh  th  nào. Mà có th ể

ư ơ ạ ạ ộ ử ạ s a l i nh  “C n bão” Ngũ Cung t i đ i h i Thăng Long. Còn cái tít “  Quy

ạ ả ố ệ ạ ị đ nh CSGT không đem quá 100.000đ đem l i hi u qu  t t” l ế i khi n cho

ườ ọ ể ượ ấ ề ở ạ ng i đ c không hi u đ c v n đ đây là gì, t ế i sao là th .

ề ặ ượ ữ Nhi u cái “tít” hay trên m t báo đ ẹ   c ví nh ng bông hoa đ p

ự ỡ ể ắ ở ữ ớ v i bao màu s c phong phú, r c r . Đi m chung nh ng “cái tít” phóng s ự

ữ ượ ồ ọ ế ề hay là ngôn ng  đ c d n nén cô đ ng, khúc tri ạ   t, văn phong m m m i,

ử ụ ể ệ ể ừ ợ ả ạ ượ uy n chuy n, s  d ng các bi n pháp tu t g i c m và t o đ c nét duyên

ế ễ ắ ắ ườ ọ ừ ầ ệ ặ dáng, tinh t d  “b t m t” ng i   đ c ngay t ớ     đ u. Vi c  đ t “tít” v i

ữ ừ ể ộ ế ắ ị ỉ ị ả nh ng câu t ộ  “đ c đ a” không ch  là m t cách “ti p th ” đ  đ c gi quan

ế ế ủ ồ ố tâm, chú ý đ n bài vi ủ   ầ t c a mình, mà còn góp ph n làm nên “h n c t” c a

ủ ệ ẩ ạ ườ ầ ặ tác ph m báo chí và di n m o, phong cách c a ng i c m bút. Đ t “tít”

ậ ủ ộ ườ ệ hay là m t ngh  thu t c a ng i làm báo.

ệ ử ụ ẩ ừ ữ ễ ể Vi c s  d ng làm sao cho các câu cú chu n, t ng  d  hi u mà

ạ ạ ệ ệ ả ỏ ườ ế ầ l i mang l ấ i hi u qu  cao nh t là vi c đòi h i ng i vi t c n có v n t ố ừ

ụ ậ ạ ạ ộ ự v ng phong phú, v n d ng m t cách linh ho t sáng t o. Trên báo in đã khó,

ạ ố ớ ễ ạ ườ ạ báo m ng l i càng không d . Đ i v i báo m ng tít trên đó th ấ   ng xu t

4

ữ ả ư ệ ề ắ ớ ế ề hi n không g n li n v i ng  c nh; không nh  báo vi ớ   t bài nào đi li n v i

ư ộ ớ ạ tít đó. VD nh  m t lo t tít ăn theo các tít l n:

(Dantri.com.vn )

ể ạ ộ Các tít trên báo m ng có th  là m t lít các danh sách trên bài báo,

ủ ụ ế ặ ộ ộ ệ   trong m t m c tìm ki m nào đó ho c trong bookmark c a m t trình duy t.

ộ ố ế ả ẳ ố ộ ữ ả   M t s  tình hu ng s y ra hoàn toàn ch ng liên quan đ n m t ng  c nh

ấ ị ữ ụ ệ ẳ ạ ế   nh t đ nh nào. Ch ng h n nh ng m c hi n nên trên danh sách khi tìm ki m

ở ủ ề ấ ỳ ế ể ộ ế  Google, Yahoo… có th  liên quan đ n m t ch  đ  b t k , vì th  không

ứ ơ ả ể ễ ể ế ế ề th  d  dàng hi u ngay các tít n u không có ki n th c c  b n v  nó.

ả ằ ả ả ồ ọ ế ả ặ ả           N u có  nh ho c đ  h a kèm bài, ph i đ m b o r ng tít ph n

ồ ọ ề ả ặ ộ ệ ánh đúng n i dung  nh và đ  h a. Đi u này đ c bi t đúng trong tr ườ   ng

ế ộ ứ ế ả ả ấ ầ ợ h p có  nh kèm bài vì các k t qu  nghiên c u cho th y h u h t đ c gi ả ẽ   s

ướ ọ ọ ọ ồ ả nhìn  nh tr ớ ắ ầ   c tiên khi đ c trang báo. Sau đó h  đ c tít và r i m i b t đ u

ọ đ c bài báo.

ả ớ ế ả Ngay c  khi tít đi cùng v i bài vi t hay kèm theo  nh, khó khăn

ữ ệ ế ọ ườ ử ụ ắ ủ c a vi c đ c ch  trên màn hình khi n ng i s  d ng khó n m b t đ ắ ượ   c

ệ ử ề ấ ượ ỉ ố ớ ấ v n đ . Đ i v i báo đi n t , trên màn hình ch  nhìn th y l ng thông tin

ế ử ụ ấ ầ ữ ế ế ấ ạ r t h n ch  vì th  s  d ng ngôn ng  là r t c n thi t.

ễ ể ư ủ ả ậ ắ ầ ườ Ph i th t ng n, d  hi u và đ a đ y đ  thông tin. Ng i vi ế   t

ẹ ẻ ậ ụ ừ ụ ế ầ ả ạ ph i thu n th c ti ng m  đ , v n d ng linh ho t khéo léo vào t ng ng ữ

ể ậ ượ ả ọ ọ ả c nh đ  gi ả t tít. Tít ph i thu hút đ ộ c đ c gi ố , làm h  mu n đ c bài vi ế   t,

ữ ậ ừ ắ ả ấ ẫ vì v y hãy dùng nh ng ngôn t s c s o và h p d n.

ế ị ữ ự ệ ọ L a ch n ngôn ng  tít đóng vai trò quy t đ nh trong vi c thu

ế ố ượ ừ ữ ề ộ hút đ c gi ả ớ  t i bài vi t. Vì s  l ng t ả    ng  dành cho tít không nhi u, ph i

ừ ừ ậ ạ ọ ế ể ế ả đ m bào cho t ng t th t đáng giá. Khi b n đ c bài vi t có th  vi t ra

5

ừ ạ ấ ạ ỗ ữ nh ng t dành cho đo n tít. Vì ch  trên trang báo dành cho tít r t h n ch ế

ả ế ừ ừ ộ ừ nên ph i ti ệ t ki m t . Tránh dùng hai t ể  khi có th  dùng m t t . Các nhà

ườ ướ ữ ừ ể ả báo cũng th ng có xu h ng dùng nh ng t bóng b y đ  gây  n t ấ ượ   ng

ả ầ ừ ể ả ừ ơ ộ cho đ c gi . C n tránh dùng t bóng b y khi có th  dùng t ả  đ n gi n mà

ả ẫ ự ế ầ ế ộ ệ ả ườ ậ hi u qu  v n v y. Trên th c t , h u h t đ c gi ữ  là nh ng ng i bình

ườ ậ ộ ố ọ ừ ơ ễ ể ả th ọ ng và b n r n, h  mu n đ c ngôn t ả    đ n gi n, d  hi u và không ph i

ề ấ ờ ể m t th i gian đ  nghĩ v  chúng.

ớ ộ ỗ ả ề Tránh dùng các câu sáo r ng. Nên nh  đ c gi không h  quan

ớ ộ ử ụ ữ ủ ọ tâm t i trình đ  s  d ng ngôn ng  c a phóng viên mà h  quan tâm t ớ ả   i b n

thân tin t c.ứ

ữ ụ ể ả ặ ơ Tránh ch i ch , vì nó có th  ph n tác d ng, đ c bi ệ ố ớ   t đ i v i

ố ớ ộ ố ự ặ ề ầ ặ ệ ể các đ u đ  tin (đ i v i bài, ho c m t s  phóng s  đ c bi ơ   t thì có th  ch i

ả ả ữ ữ ư ế ả ố ơ ch ). Nh ng n u mu n ch i ch  thì ph i đ m b o dùng đúng cách.

ữ ừ ữ ụ ữ ế Nên dùng nh ng t ng  thông d ng, n u tít dung ngôn ng  bác

ừ ượ ẽ ườ ọ ọ h c, tr u t ng s  gây khó khăn cho ng i đ c.

ữ ừ ẩ ạ ọ ậ              Nên c n tr ng khi dùng nh ng lo i: T  chuyên ngành, thu t

ữ ọ ừ ị ươ ừ ế ắ ừ ướ ế ầ ng  khoa h c, t đ a ph ng, t t, t vi t t n c ngoài… N u c n thi ế   t

ả ph i dung t ừ ả  gi i thích.

ứ ơ ả ầ ắ ắ ớ Nhà báo c n n m ch c các chi th c c  b n liên quan t ệ   i vi c

ế ệ ế ươ ữ ệ ử ụ s  d ng ti ng Vi t liên quan đ n 4 ph ng di n chính là ng  âm, t ừ ự    v ng

ữ ể ượ ề ắ ắ ng  pháp và phong cách. Đ  làm đ ả   c đi u đó, ch c ch n chúng ta ph i

ể ọ ừ ườ ả ộ ớ ọ h c m t cách bài b n, nghiêm túc. Có th  h c t tr ng ,l p hay t ự ọ    h c.

ọ ở ạ ượ ữ ả ố ả Song dù h c ế  đâu đi chăng n a k t qu  cu i cùng đ t đ c ph i là nói

ế ư ế ể ộ ọ đúng, vi t đúng. Ch a vi ư t đúng, nói đúng thì ch a th  kì v ng m t cái tít

ớ ạ hay, m i l .

ệ ử ụ ế ậ ệ ẩ Tuy v y, vi c s  d ng ti ng Vi ồ   ự t đúng chu n m c không đ ng

ớ ự ủ ạ ủ ữ ề ậ nghĩa v i s  ph  nh n hoàn toàn sáng t o c a cá nhân. Có đi u nh ng sáng

6

ủ ộ ấ ị ả ầ ả ị ạ ấ t o  y c n ph i tuân th  m t quy đ nh nh t đ nh, nghĩa là ph i có c  s ơ ở

ẳ ạ ầ ạ ọ ườ ế ặ khoa h c. Ch ng h n khi đ t tít c n có tính sáng t o ng i vi ể ạ   t có th  t o

ừ ớ ả ự ữ ư ầ ừ ẵ ữ ra nh ng t m i nh ng c n ph i d a vào nh ng t đã có s n nào đó và có

ệ ự ế ề ố ớ ượ m i quan h  tr c ti p v i nó v  âm l ng âm thanh, nghĩa.

ấ ộ ế ượ ề ế ả M t tít hay không nh t thi t ph i vay m n nhi u ti ng n ướ   c

ư ể ờ ạ ạ ề ấ ngoài. Có th  nói ch a bao gi ữ  ngôn ng  ngo i l ệ i xu t hi n nhi u nh ư

ệ ặ ệ ữ ạ ườ hi n nay. Đ c bi t là trên nh ng cái tít trên báo m ng. ng ử ụ i ta s  d ng nó

ế ườ ọ ể ượ ậ ệ khá tùy ti n không bi t ng i đ c có hi u đ c hay không. Th t là khó

ể ệ ế ườ ọ ả ữ hi u khi nh ng nhà báo Vi t Nam vi t và ng i đ c ph i m  cu n t ở ố ừ ể    đi n

ứ ể ế ạ ả ệ ủ ượ bên c nh đ  tra c u. ph i chăng ti ng Vi t ta nghèo, không đ  l ng t ừ

ể ả ệ ủ ớ ộ chuy n t i thông đi p c a các nhà báo t i đ c gi ả ủ ọ ớ  c a h . t ả   ứ ọ i m c h  ph i

ế ướ ượ ạ ế ệ ủ ử ụ s  d ng ti ng n ế c ngoài thay th . Hoàn toàn ng i ti ng Vi c l t c a ta

ủ ườ ế ạ ượ ư ộ ế ấ r t phong phú, đ  cho ng i vi ể ễ t có th  di n đ t đ c. n u nh  m t cái tít

ể ế ư ể ộ nh  sau: “ Đ i hình tiêu bi u Champions League” thì nhà báo có th  vi t là:

ể ạ ộ ộ ả ử ụ   “ Đ i hình tiêu bi u Cúp các câu l c b  châu Âu” mà không ph i s  d ng

ừ ề ự ạ ụ ụ ứ ạ ộ t ngo i. còn đây là m t ví d  khác v  s  l m d ng quá m c tiêng n ướ   c

ngoài.

ừ ượ ế ị ệ ệ ạ T  “ smartphone” đ c d ch ra ti ng Vi t là đi n tho i thông

ộ ừ ớ ậ ạ ữ ế ạ minh, m t t ng  còn khá m i,v y t i sao ti ng ta có mà dân ta l i không

ượ ế ả ườ ế ố ầ ố ỏ đ c bi t. Ph i chăng ng i vi t c  tình b  qua yêu c u t ộ   ể ủ i thi u c a m t

ả ạ tít là ph i mang tính đ i chúng.

ữ ề ạ ớ ọ Ngôn ng  báo chí không h  xa l ở   ữ  v i ngôn ng  văn h c. b i

ế ố ữ ọ ư ữ ẫ ngôn ng  văn h c cũng mang y u t khuôn m u nh  ngôn ng  báo chí.

ọ ạ ủ ữ ư ấ ẫ ậ Nh ng tính ch t khuôn m u và d p khuôn c a ngôn ng  văn h c l i có

ể ệ ứ ả ả ớ đi m khác bi t căn b n so v i báo chí. Không ph i là các hình th c ngôn t ừ

ẫ ủ ể ệ ủ ệ ậ mà tính khuôn m u c a nó l ạ ượ i đ c th  hi n th  pháp ngh  thu t, ph ươ   ng

7

ọ ề ướ ứ ễ ạ ả ả th c và phong cách di n đ t. C  báo chí, c  văn h c đ u h ề ộ ng v  đ c gi ả

ướ ề ầ ộ ư ạ đ i chúng nh ng báo chí h ạ   ng v  qu n chúng ( ho c các nhóm xà h i, các

ệ ậ ớ ộ ấ giai c p bi t l p nào đó) nói chung. Còn văn h c l ọ ạ ướ i h ng t i đ c gi ả ụ   c

ấ ạ ủ ữ ể ể ậ ế   th . Chính vì v y tính cá th  nhân hóa c a ngôn ng  báo chí r t h n ch .

ư ự ả ế ữ ế Ph i th c khách quan khi đ a tin, vi t bài. Vì th  nên ngôn ng  tít cũng

ạ ệ ả ấ ườ ả không ngo i l , ph i mang cái chung nh t. th ộ   ng cái chung ph i có m t

ế ự ấ ị ế ấ ế ề ể ẫ ạ khuôn m u nh t đ nh vì th  có th  nói nó h n ch  r t nhi u đ n s  sáng

ườ ế ụ ư ử ọ ạ ủ t o c a ng i vi t. Ví d  nh  ta th  đ c qua cái tít sau đây:

ấ ấ ẫ Rõ ràng ta th y r t rõ tính khuôn m u trong tít “ Tri u c ề ườ   ng

ườ ể ướ ầ ắ dâng cao, ng i dân TPHCM lao đao trong bi n n ọ   ủ c”. đ y đ  ng n g n,

ư ạ ự ự ơ   hàm súc “ lao đao”, mang tính đ i chúng. Nh ng cái tít này th c s  đ n

ạ ủ ế ệ ế ườ ọ ể ế ắ đi u khi thi u đi tính sang t o c a vi t. ng i đ c có th  li c m t qua cái

ữ ả ọ ế ể ầ ọ ượ tít và đ c nh ng cái tít c u bài vi t khác vì h  ph n nào hi u đ ữ   c nh ng

ọ ầ ở ườ ế ể ử ụ ậ ượ ủ cái h  c n đây. Ng ượ ạ c l i ng i vi t có th  s  d ng th  thu t l c b ỏ

ả ừ ữ ể ạ ư ấ ẫ ộ ơ ườ thông tin, đ o t ng  đ  t o ra m t cái tít h p d n h n, nh ; Ng i dân

ể ướ TPHCM lao đao trong bi n n ể   c hay Đêm Sài Gòn “ lao đao” trong bi n

n c.ướ

ế ứ ạ ớ ậ ấ Tít các bài báo h t s c đa d ng và phong phú. Có t i t n r t tít

ư ộ ứ ứ ề ề ( tiêu đ ) khác nhau v  hình th c cũng nh  n i dung. Tuy nhiên đ ng d ướ   i

ể ộ ươ ứ ệ ể ổ góc đ  nhìn t ng th  các ph ng di n và ý nghĩa – ch c năng ta có th  chia

ề ra làm 7 các tít ( tiêu đ ) khác nhau.

ụ ơ ề ệ ậ ả Tiêu đ  xác nh n mang nhi m v  đ n gi n xác nh n c a s ậ ủ ự

ệ ượ ệ ự ế ố ớ ể ạ ả ki n, hi n t ng hoàn c nh,… nào đó trong th c t . đ i v i th  lo i tin

ề ườ ắ ắ ấ ụ ể ộ nh t là tin ng n, tin v n, tiêu đ  th ọ   ng là m t thông báo c  th  và tr n

ự ấ ạ ủ ư ậ ệ ẹ v n nh : “ CEO Hoda nh n trách nhi m s  th t b i c a xe Civic 2012 , “

8

ữ ở ỏ ự ậ ọ Bé Ng c Anh đã ra đi mãi mãi”…Vì v y ngôn ng đây đòi h i s  chính

ừ ệ ố ễ ạ ộ ề xác v  câu t , cú pháp và cách di n đ t m t cách tuy t đ i.

ụ ặ ữ ề ề ấ ỏ ỏ   ệ           Tiêu đ  câu h i mang nhi m v  đ t ra nh ng v n đ  đòi h i

ườ ọ ầ ủ ệ ẫ ằ ạ ơ ng i đ c c n suy ng m, nh m t o tính thông đi p sâu h n c a bài vi ế   t.

ố ớ ề ạ ườ ế ầ ử ụ ỏ ừ ấ Đ i v i lo i tiêu đ  này ng i vi t c n s  d ng câu h i tu t ấ   , d u ch m

ư ầ ớ ộ ủ ụ ấ ậ ợ ơ ỏ h i phù h p v i n i dung c a nó. Ví d  nh : C n Th : Tòa ch p nh n c ả

ầ ậ ả ị ế ế ế yêu c u trái pháp lu t?,   Th m k ch này, ai  vi t   đi u văn?, “ N u “xã

ế ữ ở ầ ấ ơ ộ h i”… bi t nói?... Ngôn ng đây không đ n thu n là cung c p thông tin

ặ ơ ườ ọ ấ ẫ ữ n a mà còn sâu h n là đ t ng ề ầ i đ c vào v n đ  c n suy ng m. Các t ừ

ậ ự ể ả ữ ả ộ ấ ủ ề ấ ạ ng  ph i th t s  bi u c m và mang tr ng thái c a m t v n đ  nghi v n.

ữ ề ế ầ ọ ọ ộ             Tiêu đ  kêu g i là nh ng câu kh u khi n. chúng kêu g i đ c

ả ướ ớ ầ ộ ộ ế gi hãy h ng t ộ i m t suy nghĩ, m t hành đ ng c n thi ể   t ( theo quan đi m

ườ ế ề ể ể ệ ộ ả ủ c a ng i vi t) nào đó. Do các tiêu đ  ki u này luôn th  hi n m t c m xúc

ế ủ ả ỏ ớ ộ khá tha thi t và chân thành c a tác gi có tác đ ng không nh  t i tâm t ư   ,

ủ ả ườ ọ ể ồ ừ ọ ả ố tình c m c a ng i đ c, đ  r i t ọ    đó trong long h  n y sinh ý mu n đ c

ẻ ỗ ủ ề ả ằ ộ ả ề toàn b  văn b n nh m chia s  n i ni m c a tác gi . Chính vì đi u này,

ữ ở ậ ự ả ừ ngôn ng đây ph i th t s  hàm xúc và dung các tính t mang tình thái cao

ụ ư ư ế ấ ấ nh : ôi, than ôi, ti c thay… hay d u ch m than. Ví d  nh  các tít sau c a t ủ ờ

ẫ ộ ạ ồ ơ ừ ể báo m ng Dantri.com.vn: Seria A: Bu n vui l n l n, “Con i đ ng đ  hai

ả ắ ỏ ồ ượ ẹ ơ ứ đ a nh  ph i m  côi”, “ Con đau l m, không nói đ c đâu m i!”…

ẫ ạ ả ủ ề ồ ả Tiêu đ  trích d n t o c m giác ngu n tin c a tác gi hoàn toàn

ữ ậ ề ệ   chính xác, đáng tin c y. Nói cách khác, đây là nh ng cái tít mà nói v  vi c

ậ ườ ậ ủ ể ủ ờ ứ ế th t, con ng i th t mà chính tác gi ả ượ  đ c ch ng ki n. ch  th  c a l i nói

ườ ậ ổ ế ượ ườ ế ừ th ng là nhân v t n i ti ng đ ề c nhi u ng i quan tâm. Vì th  t ng ữ ở

ả ẫ ừ ụ đây ph i trích d n nguyên văn, đúng câu t ư ộ ố . Ví d   nh  m t s  tít sau: Th ủ

ướ ễ ấ ả ấ t ng Nguy n T n Dũng: “ Nhanh chóng gi m lãi su t cho vay”, Trà My

ườ ư ẫ ọ Idol: “ Ng i ta v n g i tôi là gái h ”…

9

ề ề ạ ở ậ           Tiêu đ  bình lu n đây là lo i tiêu đ  mà đó, tác gi ả ộ ộ   b c l

ề ậ ườ ự ế ậ ủ nh n xét đánh giá c a mình v  con ng i hay s  ph n nào đó. Vì th  nên

ữ ở ườ ủ ấ ố ừ ngôn ng đây th ữ ng th y thàng ng  ch  ch t là tính t ắ  mang s c thái

ặ ắ ặ ắ ồ ị đánh giá ( đ c s c vô nh , bu n, vui, đ c s c…). Song cũng không có ít

ườ ợ ố ạ ạ ừ ư ẳ ạ tr ng h p có thành t “h t nhân” là các lo i t khác, ch ng h n nh  danh

ừ ư ữ ể ầ ố t , danh ng  ( bông hoa, sai l m, đ m sang…). Các tít đi n hình nh : Barca

ệ ấ ạ ừ – Santos: Vũ đi u t n công t i Yokohama, Đ ng “vô tình” gieo thói quen

ồ ẩ ẻ ấ x u cho tr , “Ăn chi toàn đ  b n”…

ề ậ ệ ợ ả Tiêu đ  gi ụ ể t gân có nhi m v  đ  khiêu g i khán gi ấ   , chúng r t

ả ạ ế ệ ả ầ ộ ả ả ọ ứ có tính hi u qu  t o ra c m h ng ban đ u khi n cho đ c gi ph i đ c toàn

ể ỏ ủ ộ ư   ủ ộ b  bài báo đ  th a mãn chí tò mò c a mình, cho dù n i dung c a nó ch a

ự ự ư ụ ữ ậ ạ ộ ị th c s  thú v . V y nên ngôn ng  nó s  d ng khá “ nóng”, m t lo t các t ừ

ọ ầ ớ ậ ườ ế ể ử ụ ữ ừ m i, cách g i đ y tính gi t gân. Ng i vi t có th  s  d ng nh ng t ng ữ

ả ắ ộ ừ ạ ự ố mang s c thái c m xúc cao, các đ ng t ằ  m nh… nh m s  thu hút t ớ   i đa v i

ả ả ộ ủ ư ữ ầ ỳ ộ đ c gi ế   ạ . Nh  tít: Hi h u c u th  đá ph t… lòi c  ru t bóng, K  án hi p

ố ư ử ệ ế dâm: Thách đ  đ a 200 thanh niên đ n th … “huy t trai trinh”, Công ngh ệ

ố ị “phù phép” th t th i…

ề ợ ả ề ượ ạ ậ ạ ố ễ ở Tiêu đ  g i c m là tiêu đ  đ c t o l p b i cách di n đ t, l i nói

ớ ạ ế ẫ ấ ả ộ ộ m i l ế ấ  và đ c đáo, giàu hình  nh vì th  r t sinh đ ng và h p d n. Th  nên

ừ ữ ế ứ ể ượ ỹ ế các t ng  h t s c hoa m , giàu tính bi u t ng. N u so sánh các tiêu đ ề

ề ậ ậ ấ ớ ố ễ ợ ả g i c m v i các tiêu đ  bình lu n, d  dàng nh n th y chúng có m i quan

ậ ế ề ợ ả ạ ắ ậ ệ h  khá m t thi t: không ít tiêu đ  g i c m l i mang s c thái bình lu n. Ví

ệ ạ ư ộ ộ ệ ẹ ơ ụ d  nh  các tít có n i dung sau: M t… “chuy n l Vi t Nam”, M i, đi v ề

ắ ướ ề ắ thôi nhà mình có ti n đâu, “Nôn nóng b t c p”, công an b t oan, đánh

ườ ươ ng i gây th ng tích….

ư ậ ề ề ặ Nh  v y là có khá nhi u cách đ t tiêu đ  ( tít) khác nhau cho các

ả ọ ạ ệ ự văn b n báo chí. Tuy nhiên vi c l a ch n các này hay cách khác l i ph ụ

10

ụ ể ừ ế ế ả ố ộ thu c vào tình hu ng, t ng hoàn c nh giao ti p c  th . Song, th  nào đi

ề ầ ỗ ượ ủ ầ ế ọ ượ ừ ữ n a m i tiêu đ  c n nêu đ c th n thái c a bài vi t, v a khêu g i đ c trí

ủ ườ ọ tò mò c a ng i đ c.

ử ụ ượ ặ ữ     S  d ng ngôn ng  trên báo chí đang đ ắ ố ớ   c đ t ra gay g t đ i v i

ườ ữ ờ ả ề ệ ự ụ ữ ng i làm báo. Đã có nh ng l ế   i c nh báo v  vi c s  d ng ngôn ng  thi u

ạ ủ ọ ọ ộ ố ế ả cách ch n l c, thi u sang t o c a m t s  tác gi ấ ự . Đã tìm th y s  sáo mòn,

ặ ạ ệ ậ ơ ở ộ ố nhàm chán, l p l i, đ n đi u và d p khuôn m t s  tác gi ả ọ ự , h  t ộ    tìm m t

ớ ộ ủ ứ ẵ ắ ợ ữ mô th c có s n và l p ghép câu ch  cho phù h p v i n i dung c a bài vi ế   t

ẫ ườ ắ ặ ữ ủ c a mình. Chúng ta v n th ng b t g p nh ng ngôn t ừ ượ  đ c tác gi ả ử   s

ể ấ ượ ề ừ ỉ ụ d ng trong tít báo r t khó hi u, trìu t ng, nhi u t chuyên môn mà ch  có

ườ ể ượ ớ ng i trong ngành m i hi u đ c…

ữ ủ ả ả ắ ữ ạ ộ ộ Ngôn ng  c a c  dân t c ta là m t lo i ngôn ng  đa b n s c, là

ủ ả ế ẩ ộ ườ ả ả s n ph m k t tinh c a c  dân t c… Nhà báo là ng ở ạ   i có kh  năng kh i t o

ọ ế ượ ấ ị ể ẩ ườ ữ ư ậ d  lu n, nh ng gì h  vi t ra đ ự c coi là chu n m c nh t đ nh đ  ng i ta

ậ ầ ự ạ ọ ệ   nghe theo, h c theo và làm theo. Chính vì v y c n có s  sang t o trong vi c

ặ ệ ậ ữ ử ụ s  d ng ngôn ng  báo chí đ c bi t là trong cách gi t tít.

ử ụ ệ ạ ạ ừ ẫ ễ Tình tr ng s  d ng l ch l c ngôn t v n di n ra ở ộ ố ộ   m t s  b

ự ậ ỏ ộ ướ ph n không nh  các nhà báo. Do trình đ , năng l c hay xu h ủ ng c a th ị

ườ ư ễ ầ ấ ậ ỏ ố ế tr ng đòi h i các nhà báo d n nh  d  dàng ch p nh n các l i vi ự   t tít th c

ư ơ ượ ể ấ ệ ụ d ng, đ n đi u. Ch a tìm đ c đi m nh n rõ nét trong phong cách ngôn

ữ ng  báo chí.

ở ườ ạ ọ ơ ở ẳ ệ        Hi n nay, các tr ạ   ng đ i h c – cao đ ng, các c  s  đào t o

ữ ụ ệ ề ệ ấ ạ nghi p v  báo chí chuyên nghi p, v n đ  đào t o ngôn ng  báo chí đ ượ   c

ữ ề ằ ượ ồ ề đ  cao. B ng nh ng chuyên đ  riêng đ c l ng ghép trong các môn h c c ọ ơ

ậ ủ ỗ ự ữ ữ ở s  hay chuyên môn sâu. Đó là nh ng n  l c đáng ghi nh n c a nh ng nhà

ứ ế ề ớ ỏ ọ   báo, nhà nghiên c u báo chí có tâm huy t sâu v i ngh . Đòi h i các h c

ữ ươ ủ ấ ướ ọ ậ ầ viên – nh ng nhà báo t ng lai c a đ t n c có tình th n h c t p cao và ý

11

ượ ầ ủ ầ ọ ứ th c   đ ữ   ữ c  t m  quan  tr ng  c a  ngôn  ng  trong  bài  báo.  C n  có  nh ng

ươ ụ ể ọ ậ ứ ế ph ng pháp h c t p nghiên c u c  th  chi ti ọ ử   ệ ự t trong vi c l a ch n s ,

ả ượ ự ữ ườ ớ ọ ụ d ng ngôn ng . Th c hành ph i đ c đan xen th ng xuyên v i h c lí

thuy t.ế

12

ệ ả Tài li u tham kh o:

ữ 1.Ngôn ng  báo chí – Vũ Quang Hào…………………………………..

ệ ấ ả ự ậ ế 2.Ti ng Vi ị t th c hành – Hoàng Anh ( nhà xu t b n lý lu n chính tr )

…

ẩ 3.C m nang MediaNet………………………………………………….

ơ ả ế ộ ỹ ị 4.Lao đ ng nhà báo – lý thuy t và k  năng c  b n – Lê Th  Nhã

13