Nhân vật trong truyện ngắn Maupassant, Tchékhov, O’henry dưới góc nhìn so sánh

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:12

0
17
lượt xem
3
download

Nhân vật trong truyện ngắn Maupassant, Tchékhov, O’henry dưới góc nhìn so sánh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Maupassant, Tchékhov, Ơ Henry là ba bậc thầy truyện ngắn nổi tiếng của các quốc gia Pháp, Nga, Mỹ, thế kỷ XIX. Kỹ thuật viết truyện ngắn của họ có ảnh hưởng sâu rộng đến các thế hệ nhà văn sau này. Bài viết tập trung tìm hiểu nhân vật trong sáng tác của ba bậc thầy truyện ngắn dưới góc nhìn so sánh, nhằm chỉ ra quy luật phổ biến, cũng như điểm đặc thù trong cách xây dựng nhân vật của ba nhà văn. Từ đó, góp phần xác định phong cách của từng tác giả cũng như đặc điểm chung của những sáng tác thuộc trào lưu hiện thực chủ nghĩa ở các nước Âu Mỹ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nhân vật trong truyện ngắn Maupassant, Tchékhov, O’henry dưới góc nhìn so sánh

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH, SỐ 02<br /> <br /> NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN MAUPASSANT, TCHÉKHOV,<br /> O’HENRY DƯỚI GÓC NHÌN SO SÁNH<br /> Dương Thị Ánh Tuyết<br /> Trường Đại học Quảng Bình<br /> Tóm tắt. Maupassant, Tchékhov, Ơ Henry là ba bậc thầy truyện ngắn nổi tiếng của các<br /> quốc gia Pháp, Nga, Mỹ, thế kỷ XIX. Kỹ thuật viết truyện ngắn của họ có ảnh hưởng sâu rộng<br /> đến các thế hệ nhà văn sau này. Bài viết tập trung tìm hiểu nhân vật trong sáng tác của ba bậc<br /> thầy truyện ngắn dưới góc nhìn so sánh, nhằm chỉ ra quy luật phổ biến, cũng như điểm đặc thù<br /> trong cách xây dựng nhân vật của ba nhà văn. Từ đó, góp phần xác định phong cách của từng<br /> tác giả cũng như đặc điểm chung của những sáng tác thuộc trào lưu hiện thực chủ nghĩa ở các<br /> nước Âu Mỹ.<br /> <br /> Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng nhận thức phản ánh của văn<br /> nghệ. Vấn đề con người trong văn học là vấn đề vĩnh cửu. Và trong một tác phẩm văn<br /> học thì nhân vật là yếu tố hàng đầu. Nhân vật là hình thức thể hiện quan điểm của nhà<br /> văn về con người. “Nhân vật là nơi tập trung mọi giá trị tư tưởng nghệ thuật”; Nhân vật<br /> là “công cụ khái quát hiện thực và phương tiện để tác giả hiện thực hóa quan niệm nghệ<br /> thuật về con người dưới một hình thức biểu hiện tương ứng” [5, tr. 365]. Mỗi kiểu nhân<br /> vật có tính quy luật, logic của nó, nằm trong khuôn khổ ý chí của tác giả, nhưng tác giả<br /> không thể vi phạm một cách tùy tiện. “Một khi đã lựa chọn trung tâm miêu tả nhân vật,<br /> tác giả bị ràng buộc bởi logic nội tại của cái được chọn lựa, cái logic mà tác giả phải<br /> khám phá trong quá trình miêu tả. Logic của tự ý thức chấp nhận những phương thức<br /> nghệ thuật nhất định để khám phá và miêu tả nó” [3, tr. 272]. Nghiên cứu thế giới nhân<br /> vật trong truyện ngắn của Maupassant, Tchékhov, Ơ Henry dưới góc nhìn đối sánh,<br /> chúng tôi thấy nổi lên những vấn đề cơ bản sau:<br /> 1. CHÚ TRỌNG CON NGƯỜI NHỎ BÉ<br /> Nhìn lại phương thức miêu tả nhân vật trong tiến trình lịch sử văn chương ta thấy,<br /> nếu chủ nghĩa cổ điển có khuynh hướng lý tưởng hóa và nhấn mạnh ở tính cách nhân vật<br /> những nét cao cả, thậm chí còn cao thượng hóa những đặc tính tiêu cực trong bản tính<br /> của nó, chủ nghĩa lãng mạn nhấn mạnh tính chất khác thường của các nhân vật thì chủ<br /> nghĩa hiện thực lại quan tâm miêu tả những con người nhỏ bé, con người bình thường<br /> trong xã hội. Chủ nghĩa hiện thực với tư cách là một phương pháp sáng tác, là sự tái hiện<br /> cuộc sống trong hình thái bản thân cuộc sống, trong muôn ngàn mối tương quan chằng<br /> chịt với nhau và với môi trường cụ thể xung quanh. Tái hiện “những tính cách điển hình<br /> trong hoàn cảnh điển hình” điều đó cũng có nghĩa là chủ nghĩa hiện thực phê phán phản<br /> ánh xã hội trong tính cụ thể và tính lịch sử của nó. Chủ nghĩa hiện thực hoàn toàn xuất<br /> <br /> TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH, SỐ 02<br /> <br /> phát từ hiện thực “nó không thay thế cái hiện có bằng cái mong ước, mà làm nổi bật cái<br /> mong ước từ cái hiện có”.<br /> Với tấm lòng nhân đạo, với lương tâm trách nhiệm của người nghệ sĩ, Maupassant,<br /> Tchékhov, Ơ Henry không thể thờ ơ với hiện thực cuộc sống của những người dưới đáy<br /> xã hội, cả những con người đang tự đánh mất dần phần Người của mình. “Cái hiện có”<br /> mà cả ba nhà văn đều mong muốn thay đổi là cuộc sống của những con người nhỏ bé.<br /> Hoặc là nhỏ bé về vị thế xã hội khiến con người bị vật hóa, hoặc là nhỏ bé về tâm hồn<br /> khiến họ cam chịu cuộc sống mòn mỏi. Cả hai trường hợp đều được ba nhà văn quan tâm,<br /> thể hiện với những phương cách khác nhau.<br /> 1.1. Con người nhỏ bé trong truyện Maupassant là con người tha hóa, thú vật hóa<br /> Con người nhỏ bé về vị thế xã hội trong truyện của Maupassant là thằng ăn mày, kẻ<br /> lang thang, là cô hầu, là cô gái điếm… Một thanh niên lương thiện, chăm chỉ, lang thang<br /> 40 ngày để kiếm việc làm cuối cùng “anh chỉ còn khoanh đôi cánh tay lực lưỡng lại mà<br /> đành chịu thúc thủ”. Mọi nỗ lực dù để kiếm 20 xu đối với anh cũng khó có thể. Đang cơn<br /> đói khát, gặp được con bò cái bầu vú sữa căng mọng, anh liền mút lấy mút để. Đó là một<br /> chi tiết chẳng thơ chút nào nhưng nó có ý nghĩa tố cáo xã hội sâu sắc. Con vật còn không<br /> nỡ lòng với người đang cơn đói khát, vậy mà con người, xã hội lại làm ngơ bỏ mặc đồng<br /> loại. Chính xã hội là thủ phạm đẩy con người thấp cổ bé họng đến những hành động bản<br /> năng “ít tính người”. Một số truyện khác của Maupassant đề cập đến những cô hầu gái bị<br /> lừa dối, bị phỉnh nịnh, để cuối cùng phải mang nặng “những khối tình con” (Cô Rozali<br /> Druy-băng, Một đứa con).<br /> Bị đè bẹp về thân xác chưa đáng ngại bằng sự tha hóa, đánh mất nhân phẩm.<br /> Maupassant ái ngại cho sự biến chất của con người trong xã hội phi nhân tính. Bởi vậy<br /> tác giả mạnh dạn phơi bày sự thật nghiệt ngã về các nhân vật của mình. Đó là những con<br /> người bị vật hóa, hành động theo bản năng. Thằng bé ăn mày ném chết con gà vì cảm<br /> giác trong cơn đói “rằng đem nướng một con gà kia trên đống lửa củi cành rồi ăn thì chắc<br /> là ngon lắm”. Cũng vì quá đói mà Răng đen đã ăn nghiến ngấu như một con vật, và cái<br /> men rượu làm anh nhảy xổ vào cô gái “vì một thứ điên cuồng khác còn mãnh liệt hơn cái<br /> đói”. Cuộc sống đói nghèo đã khiến con người đánh mất nhân phẩm và hành động như<br /> một con vật. Đáng sợ hơn là một người mẹ rất thương yêu con lại phải giết con vì một<br /> bản năng sợ sệt nô lệ cố hữu. Hành động giết con vô ý thức của cô Pruy-đăng có khác gì<br /> với hành động của người bố trong truyện Mò sâm banh của Nam Cao. Có thể nói rằng<br /> cái đói, miếng ăn và sự tha hóa của con người là điểm gặp nhau giữa các nhà văn hiện<br /> thực Maupassant, Tchékhov, O’Henry và Nam Cao… Cái đói, miếng ăn oằn trên đôi vai<br /> của những người dân nghèo khổ trong xã hội lúc bấy giờ, và cũng trĩu nặng cuộc đời các<br /> <br /> TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH, SỐ 02<br /> <br /> văn nghệ sĩ, khiến Nam Cao phải chua chát thốt lên “Giá người ta không ăn thì đời thật<br /> giản dị biết bao”.<br /> Bên cạnh những con người nhỏ bé về vị thế xã hội Maupassant còn lên án gay gắt<br /> những con người nhỏ bé về tâm hồn. Tác giả miêu tả những dạng vẻ khác nhau của sự<br /> thoái hóa nhân cách do sức cám dỗ của vật chất, của lối sống trưởng giả hưởng lạc, dâm<br /> ô. Đó là sự sa đọa của ông Viện sĩ Hàn lâm trong truyện Một đứa con. Đó là sự giằng xé<br /> xung đột giữa đạo đức thông thường và lòng tham, để cuối cùng công chức Lesaf đầu<br /> hàng trong nỗi hân hoan ô nhục trong Món gia tài. Sự tha hóa của con người được tác<br /> giả thể hiện xuất sắc trong truyện Món tư trang. Cái giả, cái thật ở đây được hoán vị cho<br /> nhau. Đồ nữ trang bấy lâu tưởng giả hóa ra thật; đức hạnh, tài đảm đang của vợ bấy lâu<br /> tưởng thật lại hóa giả. Lòng tham vật chất lấn át lương tâm. Bán những đồ nữ trang mà<br /> vợ đổi bằng phẩm giá, Lantin đồng thời bán danh dự người chồng. Đằng sau tiếng cười<br /> châm biếm truyện phảng phất một nỗi phiền muộn chua chát. Ngòi bút của Maupassant<br /> dành nhiều cho cuộc đời của các viên chức nghèo. Họ sống một cuộc sống trống rỗng và<br /> nhàm tẻ. Họ sống ngoan ngoãn, câm lặng, phục tùng, tăm tối. Khi họ thức tỉnh nhận ra<br /> cảnh ngộ của đời mình thì tất cả đã kết thúc. Đi dạo là một truyện ngắn về thời gian, là sự<br /> thất bại của con người trước thời gian. Thời gian trôi qua chỉ để lại những cay đắng, tan<br /> rữa trong các trang văn xuôi của Maupassant.<br /> 1.2. Con người nhỏ bé trong truyện Tchekhov là con người sống mòn<br /> Thân phận con người nhỏ bé trong truyện Tchékhov được thể hiện sâu sắc qua các<br /> nhân vật trẻ em. Và chính vì thế mà sức tố cáo xã hội càng thêm sâu sắc. Trong truyện<br /> ngắn Cầu phúc, Lỗ Tấn đã kêu gọi: “Hãy cứu lấy trẻ em”, Tchékhov tuy không trực tiếp<br /> phát biểu như thế, nhưng những gì mà tác giả trình bày cũng nhức nhối không kém.<br /> Nhiều truyện của Tchékhov (Vanka, Buồn ngủ…) đã tái hiện thân phận côi cút của<br /> những đứa trẻ Nga lúc bấy giờ. Từ nhỏ đã phải đi ở, làm con sen, ăn không đủ no, ngủ<br /> không đủ giấc, lại còn luôn phải hứng chịu những trận đòn roi vô cớ của ông bà chủ.<br /> Người đọc rơi nước mắt trước những lời tâm tình của cậu bé Vanka với ông của mình<br /> trong đêm Giáng Sinh “Ông thương lấy cháu mồ côi mồ cút khổ sở, người ta cứ đánh<br /> cháu mà cháu thèm được ăn lắm… Đời cháu khổ quá, khổ hơn cả con chó…”. Hành<br /> động giết người của Vanka là hành động bản năng tất yếu để loại trừ nguyên nhân ngăn<br /> cản giấc ngủ của nó. Đó là đỉnh cao của sự tha hóa. Bàn tay của Vanka đã sớm vấy máu<br /> từ khi còn bé, và đau khổ hơn là nó không ý thức được hành động của mình. Sức tố cáo<br /> xã hội của tác phẩm chính là ở chỗ, xã hội đẩy những đứa trẻ ngây thơ thành kẻ sát nhân.<br /> Không thờ ơ trước số phận của những người dân thấp cổ bé họng, Tchekhov cũng<br /> quan tâm thể hiện sự nhỏ bé tâm hồn của những người tri thức. Đây là điểm gặp gỡ giữa<br /> Maupassant và Tchékhov. Nếu cho rằng Maupassant là bậc thầy trong nghệ thuật dò xét<br /> <br /> TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH, SỐ 02<br /> <br /> bóng tối trong cuộc đời các viên chức thì Tchékhov cũng xứng đáng với địa vị ấy. Tác<br /> giả lật tẩy triệt để thói tầm thường dung tục, cuộc sống tiểu tư sản ngột ngạt, tù đọng. Đó<br /> là lão quản Prisưbeep hằn học với mọi biểu hiện tự nhiên của con người, là Con kỳ<br /> nhông uốn éo, đổi thay theo hoàn cảnh, nịnh trên nạt dưới. Tác giả phơi bày thói nô lệ,<br /> nhẫn nhục hạ mình – một căn bệnh nặng nề của xã hội Nga lúc bấy giờ. Vì thói nô lệ hạ<br /> mình mà anh gầy “rúm ró” khi gặp anh béo, viên chức “chết đưa ra ngoài đồng” chỉ vì<br /> một cái hắt hơi vô tình vào gáy của một viên tướng. Nô lệ trước quyền uy, hạng người<br /> này cũng nô lệ trước của cải, tiền tài. Vì sức mạnh tiền bạc mà năm vị trí thức phải khép<br /> nép trước nhà triệu phú (Mặt nạ), bác sĩ Ionuts từ bỏ tình yêu, danh vọng chỉ lo tích cóp<br /> làm giàu (Ionưts), hai vợ chồng Ivan to tiếng cãi nhau dù chỉ là tưởng tượng về vé trúng<br /> thưởng (Vé trúng số).<br /> Thói tầm thường dung tục, tự bằng lòng thỏa mãn với cuộc sống tẻ nhạt vô vị cũng<br /> là cái mà Tchékhov phê phán gay gắt. Cả cuộc đời của Nicolai Ivannứts trôi đi vô nghĩa<br /> chỉ để có một trang ấp nhỏ với khóm phúc bồn tử của riêng mình. Cuối cũng lão cũng đạt<br /> được ước mơ tầm thường đó nhưng lão đã trở thành một kẻ hoàn toàn sa đọa về tinh thần.<br /> Tchékhov lên án gay gắt hành động trốn vào “bao” của trí thức. Không dám đấu tranh, sợ<br /> cái mới, thu mình trong vỏ ốc là một phương châm sống của nhiều vị trí thức trong truyện<br /> của Tchékhov. Cuộc sống ngưng đọng, ngột ngạt, tù túng bởi vì con người không dám<br /> đổi thay. Bằng lời của người kể chuyện, tác giả bày tỏ quan điểm của mình “con người<br /> không chỉ cần ba ác sin đất, chỉ cần một trang trại, mà cần cả địa cầu, cả thiên nhiên…”.<br /> Không thể tiếp tục sống như thế này, phải cải cách xã hội, vấn đề là cải cách như thế nào?<br /> Tchékhov chống những chính sách giả tạo, chống “ thuyết việc nhỏ”, chủ trương “trị<br /> bệnh phải trị nguyên nhân chứ đừng nhè triệu chứng mà chữa”. Tchékhov cũng chống<br /> cái “bệnh hoạn của thế kỷ” đang thâm nhập vào giới trí thức - thứ triết lí siêu nhân, biện<br /> bạch cho sự lẩn trốn khỏi cuộc sống. Truyện ngắn “Nhà tu hành vận đồ đen” đã thể<br /> hiện một cách xuất sắc vấn đề này.<br /> 1.3. Con người nhỏ bé trong truyện O’Henry là con người cao thượng<br /> Truyện ngắn của Tchékhov thiên về thể hiện con người nhỏ bé về tâm hồn, về đời<br /> sống tinh thần thì truyện của O’Henry lại thiên về thể hiện những con người nhỏ bé về<br /> địa vị xã hội. Nhà nghiên cứu Lê Huy Bắc đã thật có lí khi cho rằng: “Thế giới của<br /> O’Henry cơ bản là thế giới của những người nghèo. Nghèo đến tận cùng xã hội. Nhưng<br /> đấy là thế giới thấm đẫm tình thương, giàu lòng vị tha và sẵn sàng làm điều tốt cho<br /> nhau”[2, tr. 115]. Quả thật, nhân vật của O’Henry dù thuộc hạng người nào cũng luôn<br /> cao thượng trong mọi hoàn cảnh. Là nghệ sĩ thì dù nghèo đến mấy, họ vẫn không bán đi<br /> lương tâm nghề nghiệp và luôn sẵn sàng hi sinh bản thân mình vì nghệ thuật và vì người<br /> khác (Behrman, Sudie, Della, Joe,…). Là vợ chồng thì luôn hi sinh bản thân mình vì tình<br /> <br /> TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH, SỐ 02<br /> <br /> yêu, hạnh phúc (Món quà Giáng sinh, Một sự giúp đỡ của tình yêu). Những cô gái<br /> nghèo, dù thiếu thốn vẫn không đánh mất nhân phẩm của mình (Buồng tầng thượng,<br /> Câu chuyện dở dang, Gương mặt trông nghiêng kỳ diệu). Những kẻ lang thang, lừa<br /> bịp thì trong sâu thẳm tâm hồn vẫn tiềm ẩn những khát vọng giản dị, rất đáng chia sẻ và<br /> trân trọng (Tên cướp và bản thánh ca, Sự hóa thân của Timmy Valentine, Người<br /> đánh giá sự thành công). Có thể nói, các nhân vật ở O’Henry tuy nhỏ bé về địa vị xã hội<br /> nhưng hầu như không hề nhỏ bé về tâm hồn. Xét theo quan điểm nghệ thuật về con<br /> người, ta có thể gọi kiểu nhân vật của O’Henry là con người cao thượng. Người đọc cảm<br /> phục trước sự hy sinh của họa sĩ Behrman, chấp nhận cái chết để tuổi trẻ tái sinh, để vì<br /> nghệ thuật chân chính. Della sẵn sàng bán đi mái tóc, đồng nghĩa với bán đi sắc đẹp của<br /> mình để làm cho người chồng hạnh phúc. Đi tìm sự cao thượng trong tâm hồn của những<br /> người công dân bình thường chưa đủ, O’Henry còn truy tìm sự cao thượng ấy trong tâm<br /> hồn của những kẻ phá két sắt và những người đại diện cho công lý. Dùng tình yêu thương<br /> để cảm hóa con người, Ben Praisee là mẫu người thực hiện công lí cao thượng, mẫu thám<br /> tử lý tưởng. Tự thức tỉnh lương tâm trước tình yêu, trước cái đẹp, Jimmy là mẫu tội phạm<br /> cao thượng. Đó cũng là sự thức tỉnh của nhân vật Haytinh Môli khi nhìn thấy cô bạn<br /> trong trắng, ngây thơ cùng học hồi phổ thông. Để cuối cùng một kẻ lừa đảo trắng trợn<br /> như Môli cũng phải thốt lên “trời ơi, tôi chỉ muốn chết thôi”. Có thể nói rằng truyện<br /> O’Henry có kiểu con người tự thú, thức tỉnh. Cái thức tỉnh được tác giả thể hiện trong<br /> những khoảnh khắc thần tình, trong “chốc lát” (moment). Bởi vậy, nếu Maupassant và<br /> Tchékhov là những bậc thầy trong nghệ thuật dò xét bóng tối cuộc đời các viên chức, trí<br /> thức, thì O’Henry là bậc thầy trong nghệ thuật dò tìm ánh sáng trong cuộc đời của<br /> “những kẻ lừa đảo lương thiện”. Chính điều này làm cho sáng tác của ƠHenry thấm đẫm<br /> tinh thần nhân đạo cao cả.<br /> Tóm lại, cùng phơi bày những sự thật trần trụi về cuộc sống xã hội và con người<br /> đương thời, cả ba tác giả đều quan tâm thể hiện những con người nhỏ bé. Tuy nhiên tính<br /> chất, mức độ và cách xử lý của ba nhà văn ở đây cũng đi theo những khuynh hướng khác<br /> hẳn nhau. Nếu ở truyện Maupassant con người nhỏ bé về vị thế xã hội và con người nhỏ<br /> bé về tâm hồn đều được quan tâm thể hiện, thì Tchékhov lại chủ yếu thiên về thể hiện sự<br /> nhỏ bé trong tâm hồn con người và O’Henry lại chủ yếu thiên về những con người nhỏ bé<br /> về địa vị xã hội. Mặt khác, nếu con người nhỏ bé của Maupassant và Tchékhov được thể<br /> hiện nhiều dưới dạng con người tha hóa, con người sống mòn, thì con người nhỏ bé của<br /> O’Henry hầu như không bị tha hóa, hoặc họ cố vươn lên cao thượng trong mọi hoàn<br /> cảnh. Vì vậy, bước vào thế giới nhân vật của Maupassant và Tchékhov là bước vào một<br /> thế giới u ám, đầy nước mắt, gợi lên cảm giác bi quan. Ngược lại thế giới nhân vật của<br /> O’Henry lại hồn hậu, thủy chung và tràn đầy tinh thần lạc quan. Chính vì thế mà cả hai<br /> chiều hướng đã bị quy kết hoặc là “bi quan quyết liệt” hoặc là “quá ảo tưởng”. Tất<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản