intTypePromotion=1

Những hàm ý ngữ dụng liên quan đến từ thì và cách dùng nó để biểu hiện các hành vi ngôn ngữ

Chia sẻ: Trương Tiên | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5

0
8
lượt xem
1
download

Những hàm ý ngữ dụng liên quan đến từ thì và cách dùng nó để biểu hiện các hành vi ngôn ngữ

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung bài viết "Những hàm ý ngữ dụng liên quan đến từ thì và cách dùng nó để biểu hiện các hành vi ngôn ngữ" trình bày về hàm ý ngữ dụng của hư từ thì. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của bài viết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Những hàm ý ngữ dụng liên quan đến từ thì và cách dùng nó để biểu hiện các hành vi ngôn ngữ

Sè 9 (203)-2012<br /> <br /> ng«n ng÷ & ®êi sèng<br /> <br /> 11<br /> <br /> Ng«n ng÷ häc vµ viÖt ng÷ häc<br /> <br /> Nh÷ng hµm ý ng÷ dông liªn quan<br /> quan ®Õn<br /> tõ th× vµ c¸ch dïng nã ®Ó biÓu hiÖn c¸c<br /> hµnh vi ng«n ng÷<br /> Pragmatic implications of the word "then<br /> "then"<br /> then" and<br /> its usage to denote linguistic behaviours<br /> L−¬ng ®×nh kh¸nh<br /> (TS, Cao ®¼ng S− ph¹m H−ng Yªn)<br /> <br /> Abstract<br /> Each utterance has both direct and indirect meanings which we must refer to something to<br /> understand. That is called denotation and it is divided into linguistic implication and<br /> pragmatic implication. In Vietnamese, the word "then" used in utterances denotes linguistic<br /> behaviours and pragmatic implication. When we would like to clearly determine pragmatic<br /> implications related to the word "then", we must put the whole sentence in the context.<br /> <br /> 1. Më ®Çu<br /> Mét ph¸t ng«n, ngoµi c¸i ý nghÜa ®−îc nãi<br /> ra trùc tiÕp nhê c¸c yÕu tè ng«n ng÷ (©m, tõ,<br /> kÕt cÊu có ph¸p) cßn cã rÊt nhiÒu ý nghÜa<br /> kh¸c n÷a mµ chóng ta ph¶i dïng ®Õn thao<br /> t¸c suy ý, dùa vµo ng÷ c¶nh, ®iÒu khiÓn lËp<br /> luËn... míi n¾m b¾t ®−îc. C¸c ý nghÜa nhê<br /> suy ý míi n¾m b¾t ®−îc gäi lµ ý nghÜa hµm<br /> Èn. NghÜa ®Çy ®ñ cña mét ph¸t ng«n bao<br /> gåm nghÜa hiÓn ng«n vµ nghÜa hµm ng«n.<br /> NghÜa hµm ng«n chia ra thµnh tiÒn gi¶ ®Þnh<br /> vµ hµm ý. Cã hai lo¹i hµm ý ®ã lµ: hµm ý<br /> ng«n ng÷ vµ hµm ý ng÷ dông. Hµm ý ng«n<br /> ng÷ lµ lo¹i hµm ý ®−îc h×nh thµnh do tõ ng÷<br /> vµ cÊu tróc néi t¹i cña mét c©u. Hµm ý ng÷<br /> dông lµ lo¹i hµm ý ®−îc h×nh thµnh qua ng÷<br /> <br /> c¶nh cña c©u, qua nh÷ng t×nh huèng giao<br /> tiÕp cô thÓ. Hµm ý ng÷ dông ®−îc n¶y sinh<br /> theo nh÷ng quy luËt l«gic, quy luËt t©m lÝ,<br /> nhËn thøc, trªn c¬ së nh÷ng tri thøc nÒn<br /> t¶ng trong cuéc sèng. Do nh÷ng c¬ chÕ ng«n<br /> ng÷, chóng ta nhËn biÕt ®−îc, suy luËn ra<br /> c¸c lo¹i hµm ý.<br /> Trong tiÕng ViÖt, c¸c tõ ®−îc ph©n thµnh<br /> hai lo¹i: thùc tõ vµ h− tõ. Th«ng th−êng<br /> thùc tõ bao gåm danh tõ, ®éng tõ, tÝnh tõ.<br /> H− tõ bao gåm phô tõ vµ kÕt tõ... C¸c tõ ®·,<br /> sÏ, råi, rÊt, kh«ng... ®−îc gäi lµ phô tõ, cßn<br /> nh−ng, víi, vµ do, bëi, vËy... gäi lµ kÕt tõ.<br /> Nh÷ng tõ h− cã ý nghÜa t×nh th¸i vµ quan<br /> hÖ kh¸c nhau, cã ý nghÜa phñ ®Þnh, ý nghÜa<br /> nghi vÊn, ý nghÜa nhÊn m¹nh, ý nghÜa thêi<br /> gian vµ ®−îc dïng ®Ó biÓu thÞ c¸c quan hÖ<br /> <br /> 12<br /> <br /> ng«n ng÷ & ®êi sèng<br /> <br /> ng÷ ph¸p. C¸c tõ h− ngoµi nh÷ng ý nghÜa<br /> trªn cßn cã ý nghÜa kh¸c vµ biÓu hiÖn nh÷ng<br /> quan hÖ kh¸c n÷a.<br /> VÝ dô: 1. Gi¸ quyÓn truyÖn nµy hai m−¬i<br /> ngµn ®ång.<br /> 2. Gi¸ quyÓn truyÖn nµy cã hai<br /> m−¬i ngµn ®ång.<br /> 3. Gi¸ quyÓn truyÖn nµy vÉn hai<br /> m−¬i ngµn ®ång.<br /> 4. Tuy nhiªn, gi¸ cña quyÓn<br /> truyÖn nµy vÉn hai m−¬i ngµn ®ång.<br /> C©u 1, 2 lµ c©u t−êng thuËt. Chóng ®Òu<br /> th«ng b¸o vÒ gi¸ s¸ch, nh−ng chóng cã ®iÓm<br /> kh¸c nhau c¬ b¶n lµ: ë c©u 1, chÊp nhËn<br /> ®−îc c¶ hai c¸ch ®¸nh gi¸ hoÆc khen rÎ, hoÆc<br /> chª ®¾t. C©u 1 kh«ng cã sù ®¸nh gi¸ nµo. ë<br /> c©u 2, chØ chÊp nhËn lêi ®¸nh gi¸ khen rÎ.<br /> C©u 2 gåm hai thµnh phÇn: ng−êi nãi ®·<br /> th«ng b¸o vÒ gi¸ s¸ch rÎ vµ sù ®¸nh gi¸ b×nh<br /> luËn cña ng−êi nãi ®ã lµ sù ®¸nh gi¸ rÎ. Sù<br /> kh¸c nhau ë c¸ch sö dông trî tõ cã.<br /> C©u 3, 4 tõ vÉn nãi vÒ sù tiÕp tôc cña<br /> hiÖn t−îng tr¹ng th¸i nªn c¶ hai c©u ®Òu cã<br /> tiÒn gi¶ ®Þnh lµ tr−íc ®©y gi¸ quyÓn truyÖn<br /> lµ hai m−¬i ngµn vµ c¶ hai c©u ®Òu th«ng<br /> b¸o vÒ gi¸ s¸ch hiÖn nay. C©u 4 chØ ®−îc<br /> ph¸t ng«n trong ®iÒu kiÖn sau: Tr−íc ®ã ®·<br /> cã mét ph¸t ng«n P lµm chóng ta nghÜ r»ng<br /> gi¸ quyÓn truyÖn nµy ®· thay ®æi. C©u 4<br /> kh¸c c©u 3 ë tr¹ng ng÷ tuy nhiªn.<br /> Trong c¸c vÝ dô trªn, tõ cã, tuy nhiªn<br /> mang nh÷ng nÐt nghÜa kh¸i qu¸t, ®éc lËp<br /> víi néi dung cña thùc tõ vµ phÇn cßn l¹i cña<br /> c©u.<br /> Nh− vËy, tõ h− cã vai trß quan träng<br /> trong sù h×nh thµnh nghÜa cña c©u (ph¸t<br /> ng«n). Nh÷ng nghÜa ®ã ®éc lËp víi thùc tõ,<br /> chóng biÓu hiÖn c¸c hµnh vi ng«n ng÷ biÓu<br /> hiÖn c¸c hµm ý. C¸c nhµ ng«n ng÷ cµng chó<br /> ý tíi vai trß cña tõ phô trî trong viÖc t¹o<br /> nghÜa cña c©u, ®Æc biÖt lµ nghÜa hµm Èn<br /> ng«n ng÷. Còng trong c¸c ph¸t ng«n, sù<br /> xuÊt hiÖn cña c¸c tõ h− dÉn ®Õn nh÷ng hµm<br /> ý ng÷ dông kh¸c nhau. Tõ th× lµ mét biÓu<br /> hiÖn cô thÓ cña tõ h−.<br /> 2. XÐt hµm ý trong c©u ghÐp cã tõ th×<br /> <br /> sè<br /> <br /> 9 (203)-2012<br /> <br /> Dïng cÆp tõ nèi nÕu... th× sÏ t¹o ra c¸c c©u<br /> biÓu hiÖn quan hÖ ®iÒu kiÖn - kÕt qu¶ (NÕu A<br /> th× B). T−¬ng øng víi c¸c c©u nµy, trong l«gic<br /> chØ cã mét kiÓu ph¸n ®o¸n ®−îc gäi lµ ph¸n<br /> ®o¸n kÐo theo A => B (NÕu A th× B). §èi<br /> chiÕu l«gic, c¸c kiÓu c©u cã cÆp tõ nÕu ... th×<br /> lµ nh÷ng c©u biÓu hiÖn quan hÖ nh©n qu¶<br /> (c©u nh©n qu¶). NhiÒu c©u nh©n qu¶ truyÒn<br /> ®¹t t−êng minh mét néi dung. Nh−ng còng<br /> cã nh÷ng c©u nh©n qu¶ chøa ®ùng hµm ý.<br /> Ng−êi nghe nhËn ra hµm ý nµy th«ng qua<br /> mét qu¸ tr×nh suy luËn ®Æc thï cña ng«n<br /> ng÷ tù nhiªn.<br /> VÝ dô: - NÕu bµ Êy kh«ng ®Ñp th× xãm<br /> m×nh ch¼ng cã ai ®Ñp c¶.<br /> Hµm ý cña c©u trªn lµ: Bµ Êy lµ ng−êi ®Ñp<br /> nhÊt xãm.<br /> Ph¸t ng«n trªn cã thÓ ®−îc suy luËn qua<br /> c¸c b−íc nh− sau:<br /> B−íc 1: C©u trªn cã cÊu tróc nÕu A th× B;<br /> A => B (A = bµ Êy kh«ng ®Ñp; B = xãm m×nh<br /> ch¼ng cã ai ®Ñp c¶).<br /> B−íc 2: Trong thùc tÕ, mäi ng−êi ®Òu tin<br /> r»ng c©u B lµ sai, kh«ng B míi lµ ®óng, ta sÏ<br /> cã ~ B.<br /> B−íc 3: Ta cã nÕu A th× B (A = B) vµ<br /> kh«ng B (~ B). VËy theo quy t¾c MT suy ra ~<br /> A.<br /> A = NÕu bµ Êy kh«ng ®Ñp (tøc lµ bµ Êy<br /> ®Ñp).<br /> * Hai kiÓu suy luËn ra hµm ý dùa theo hai<br /> quy t¾c tam ®o¹n luËn trong l«gÝc h×nh thøc:<br /> modus ponens vµ modus tollens (quy t¾c suy<br /> luËn hai tiÒn ®Ò).<br /> - Quy t¾c modus ponens MP (®ñ): [(a =><br /> b) Λ a] => b hay lµ [((~ a) V b) Λ a)] => b<br /> - Quy t¾c modus tollens MT (cÇn): [(a =><br /> b) Λ (~ b)] => (~ a)<br /> + D¹ng t×nh th¸i cña MT nh− sau:<br /> (MT1) ((a => b) Λ (kh«ng muèn b)) =><br /> (®õng a / kh«ng nªn a)<br /> (MT2)<br /> ((a => b) Λ (cÇn kh«ng cã b))<br /> => (ph¶i kh«ng a)<br /> * PhÐp suy luËn ®Æc thï cña ng«n ng÷ tù<br /> nhiªn: coi a còng lµ ®iÒu kiÖn cÇn cña b.<br /> (MV) [(a => b) Λ ~ a] => (~ b)<br /> + D¹ng t×nh th¸i cña MV nh− sau:<br /> <br /> Sè 9<br /> <br /> (203)-2012<br /> <br /> ng«n ng÷ & ®êi sèng<br /> <br /> (MV1) [(a => b) Λ kh«ng muèn a] =><br /> (®õng b/ kh«ng nªn b)<br /> --> S¬ ®å suy luËn MV lµ c¬ së l«gic cho<br /> nh÷ng lèi nãi cã hµm ý<br /> Lo¹i c©u nh©n qu¶ NÕu A th× B; V× A nªn<br /> B cã thÓ hiÓu A ®ång thêi lµ ®iÒu kiÖn ®ñ cña<br /> B (A =>B) vµ ®ång thêi lµ ®iÒu kiÖn cÇn cña<br /> B (~ A => ~ B). Tõ quan niÖm A lµ ®iÒu kiÖn<br /> cÇn cña B ®· dÉn tíi mét kiÓu suy diÔn ®Æc<br /> thï cña ng«n ng÷ tù nhiªn. S¬ ®å: MV [(A<br /> => B) Λ (~ A)] => ~ B<br /> S¬ ®å suy luËn MT, MT1, MT2 lµ c¬ së<br /> l«gic cho c¸c hµnh vi ng«n ng÷. C¸ch x¸c<br /> ®Þnh hµm ý cña hµnh vi thÒ båi, b¸c bá,<br /> khuyªn r¨n, c¶nh b¸o ®Òu theo c¸c s¬ ®å<br /> ®ã.<br /> * Lêi thÒ<br /> VÝ dô: NÕu t«i (mµ) nãi dèi th× t«i sÏ chÕt.<br /> B−íc 1: C©u trªn cã cÊu tróc nÕu A th× B;<br /> A => B, ë ®ã A = NÕu t«i mµ nãi dèi. B = t«i<br /> sÏ chÕt.<br /> B−íc 2: Trong thùc tÕ kh«ng cã chuyÖn<br /> nãi dèi sÏ chÕt. VËy ta cã kh«ng B (~ B).<br /> B−íc 3: ta cã: nÕu A th× B (A => B) vµ ~ B<br /> (kh«ng B). VËy theo quy t¾c MT => ~ A, A =<br /> NÕu t«i mµ nãi dèi (tøc lµ t«i kh«ng nãi dèi).<br /> * B¸c bá hoÆc kh¼ng ®Þnh<br /> VÝ dô: NÕu nã mµ th−¬ng anh th× trêi sËp.<br /> B−íc 1: C©u trªn cã cÊu tróc NÕu A th× B.<br /> B−íc 2: Trêi sËp lµ mét ®iÒu sai (~ B)<br /> B−íc 3: ~ A, tøc lµ nã kh«ng th−¬ng anh.<br /> *Lêi khuyªn (ph¸t ng«n t×nh th¸i)<br /> VÝ dô: NÕu anh muèn bá ®i th× xin h·y<br /> b−íc qua x¸c t«i.<br /> B−íc 1: C©u trªn cã cÊu tróc NÕu A th× B,<br /> A => B, ë ®ã A = nÕu anh muèn bá ®i, B = xin<br /> h·y b−íc qua x¸c t«i.<br /> B−íc 2: Trong thùc tÕ b−íc qua x¸c t«i lµ<br /> mét ®iÒu sai. VËy ta cã (~ B)<br /> B−íc 3: NÕu A th× B (A => B) vµ ~ B. VËy<br /> theo quy t¾c MT1: §õng A hoÆc kh«ng nªn A<br /> (~ A).<br /> VËy, hµm ý cña c©u trªn lµ ®õng ®i hoÆc<br /> kh«ng nªn ®i.<br /> * C¶nh b¸o<br /> VÝ dô: NÕu lµm vËy th× anh sÏ bÞ qu¶<br /> b¸o ®Êy.<br /> <br /> 13<br /> <br /> B−íc 1: C©u trªn cã cÊu tróc nÕu A th× B,<br /> A => B (A= nÕu lµm vËy, b = anh sÏ bÞ qu¶<br /> b¸o ®Êy).<br /> B−íc 2: Thùc tÕ kh«ng ai muèn qu¶ b¸o.<br /> VËy ta cã kh«ng B (~ B).<br /> B−íc 3: NÕu A th× B (A => B) vµ ~ B.<br /> Theo quy t¾c MT1: §õng A hoÆc kh«ng nªn<br /> A (~A)<br /> Hµm ý: §õng lµm vËy hoÆc kh«ng nªn<br /> lµm vËy.<br /> - S¬ ®å suy luËn MV lµ c¬ së l«gic cho<br /> nh÷ng lèi nãi hµm ý<br /> VÝ dô:<br /> Bao giê c©y c¶i lµm ®×nh<br /> Gç lim ¨n ghÐm th× ta lÊy m×nh<br /> B−íc 1: Ph¸t ng«n cã cÊu tróc A th× B (A<br /> = bao giê c©y c¶i lµm ®×nh; B = ta lÊy m×nh)<br /> B−íc 2: Thùc tÕ kh«ng bao giê c©y c¶i<br /> lµm ®×nh, gç lim ¨n ghÐm. Theo luËt MV: ta<br /> cã kh«ng a (~a)<br /> B−íc 3: A th× B (A => B) vµ ~ a. Theo<br /> quy t¾c MV: ~ a.<br /> Ta cã hµm ý: Kh«ng bao giê cã chuyÖn ta<br /> lÊy m×nh.<br /> 3. Nh÷ng cÊu tróc trõu t−îng chøa<br /> th× chøa hµm ý x¸c ®Þnh<br /> Chóng ta xem xÐt ë lo¹i c©u nh©n qu¶<br /> chøa yÕu tè phiÕm ®Þnh.<br /> VÝ dô: 1. (NÕu) Nã kh«ng xinh th× cßn ai<br /> xinh?<br /> 2. (NÕu) Nã ®· xinh th× cßn ai<br /> kh«ng xinh?<br /> XÐt ë c©u 1: NÕu nã kh«ng xinh th× mäi<br /> ng−êi ®Òu kh«ng xinh -> Nã lµ ng−êi xÕp<br /> cao nhÊt trong thang ®é xinh. NghÜa lµ b¸c<br /> bá ®−îc h×nh thµnh theo ph−¬ng ph¸p chÊt<br /> vÊn: cßn ai (ngoµi nã xinh). ChÊt vÊn ®Ó phñ<br /> ®Þnh.<br /> XÐt ë c©u 2: (NÕu) Nã ®· xinh th× mäi<br /> ng−êi ®Òu xinh -> Nã lµ ng−êi xÕp thÊp<br /> nhÊt trong thang ®é xinh.<br /> Ta cã thÓ kh¸i qu¸t thµnh cÊu tróc nh−<br /> sau:<br /> a. A mµ kh«ng X th× cßn ai X? -> A rÊt X.<br /> b. A mµ (®· X) th× cßn ai kh«ng X? A rÊt<br /> kh«ng X.<br /> <br /> 14<br /> <br /> ng«n ng÷ & ®êi sèng<br /> <br /> Trong thùc tÕ giao tiÕp, mét ph¸t ng«n<br /> th−êng kh«ng ph¶i chØ cã mét ®Ých ë lêi mµ<br /> ®¹i bé phËn c¸c ph¸t ng«n ®−îc xem nh− lµ<br /> thùc hiÖn ®ång thêi mét sè hµnh vi. HiÖn<br /> t−îng ng−êi giao tiÕp sö dông trªn bÒ mÆt<br /> hµnh vi ë lêi nµy, nh−ng l¹i nh»m hiÖu qu¶<br /> cña mét hµnh vi ë lêi kh¸c ®−îc gäi lµ hiÖn<br /> t−îng sö dông hµnh vi ng«n ng÷ theo lèi<br /> gi¸n tiÕp. Hµnh vi ng«n ng÷ gi¸n tiÕp ®−îc<br /> gäi lµ hµnh vi t¹o lêi ph¸i sinh. Mét hµnh vi<br /> ng«n ng÷ gäi lµ gi¸n tiÕp khi d¹ng thøc<br /> ng«n ng÷ cña hµnh vi t¹o lêi kh«ng ph¶n<br /> ¸nh trùc tiÕp môc ®Ých cña ®iÒu muèn nãi.<br /> VÒ mÆt ng÷ dông, c¸c hµnh vi t¹o lêi ®−îc<br /> chi phèi bëi nh÷ng quy t¾c ®· ®−îc x· héi<br /> −íc chÕ. C¸c nhµ nghiªn cøu nªu ra nh÷ng<br /> ®iÒu kiÖn dïng cho mçi hµnh vi ng«n ng÷.<br /> Austin gäi ®ã lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi<br /> ®Ó mét hµnh vi t¹o lêi ®¹t hiÖu qu¶ vµ<br /> kh«ng bÞ thÊt b¹i. Tuú lo¹i hµnh vi t¹o lêi<br /> mµ nh÷ng ®iÒu kiÖn nµy kh¸c nhau. Cã thÓ<br /> ®Ò cËp ba lo¹i chÝnh: ®iÒu kiÖn ban ®Çu,<br /> ®iÒu kiÖn ch©n thùc vµ ®iÒu kiÖn thiÕt<br /> yÕu. Mét hµnh vi ®−îc sö dông gi¸n tiÕp lµ<br /> mét hµnh vi trong ®ã ng−êi nãi thùc hiÖn<br /> mét hµnh vi ë lêi nµy, nh−ng l¹i lµm cho<br /> ng−êi nghe dùa vµo nh÷ng hiÓu biÕt ng«n<br /> ng÷ suy ra F ë lêi cña mét hµnh vi kh¸c.<br /> VÝ dô: SP1: MÑ ¬i, h«m nay con ®−îc<br /> ®iÓm 10 TiÕng ViÖt.<br /> Sp2: Nh−ng trêi l¹nh thÕ nµy!<br /> Sp1: ø, mÑ ph¶i gi÷ ®óng lêi høa<br /> chø!<br /> SP1 ®· dïng hµnh vi ë lêi trùc tiÕp lµ<br /> th«ng b¸o nh−ng l¹i gi¸n tiÕp lµ ®ßi (mÑ<br /> mua kem cho m×nh). Lêi ®¸p cña SP2 trùc<br /> tiÕp lµ ®¸nh gi¸ nh−ng l¹i gi¸n tiÕp lµ hµnh<br /> vi ë lêi tõ chèi (lêi ®ßi hái cña Sp1) hoÆc ho·n<br /> viÖc thùc hiÖn ®iÒu m×nh ®· cam kÕt víi con.<br /> C¸c hµnh vi ng«n ng÷ gi¸n tiÕp, hiÖn nay<br /> ®−îc hiÓu lµ thuéc mét ph¹m vi réng r·i h¬n<br /> lµ hiÖu lùc ë lêi. Nh÷ng hµnh vi th−êng gÆp<br /> nhÊt trong sù ®èi ®¸p qua l¹i lµ nh÷ng hµnh<br /> vi kh¼ng ®Þnh, chÊp thuËn, ®ång t×nh, b¸c<br /> bá, høa hÑn, thÒ båi. Nh÷ng hµnh vi ng«n<br /> ng÷ nµy rÊt hay gÆp nªn c¬ chÕ ng«n ng÷<br /> ph¶n ¸nh chóng rÊt ng¾n gän vµ rÊt ®¬n<br /> <br /> sè<br /> <br /> 9 (203)-2012<br /> <br /> gi¶n. Ta cã thÓ minh ho¹ nh÷ng hµnh vi<br /> ng«n ng÷ nµy qua nh÷ng c¬ chÕ ng«n ng÷<br /> g¾n víi tõ th×.<br /> Hµnh vi ng«n ng÷ A dÉn tíi hµnh vi ng«n<br /> ng÷ B th× A cã hµnh vi ng«n ng÷ gi¸n tiÕp lµ<br /> B. Nh÷ng c©u nh©n qu¶ cã hµm ý th−êng<br /> liªn quan tíi lÝ lÏ a => b.<br /> VÝ dô:<br /> 1. Hµnh vi b¸c bá<br /> A: Kia lµ c«ng viªn Thñ LÖ cã ph¶i<br /> kh«ng?<br /> B: Muèn ¨n kem th× ®Õn ®Êy.<br /> a = muèn ¨n kem; b = ®Õn ®Êy --> A<br /> kh«ng nªn ®Õn ®Êy (theo MV1, A kh«ng<br /> muèn a mµ muèn ®Õn c«ng viªn Thñ LÖ).<br /> Suy ra ®Êy kh«ng ph¶i lµ c«ng viªn Thñ LÖ.<br /> 2. Hµnh vi tõ chèi<br /> Cuéc tho¹i gi÷a A vµ B<br /> A: Mai ®i Hµ Néi víi anh nhÐ.<br /> B: Em ®i th× bµi tËp ®iÒu kiÖn ai lµm cho?<br /> Theo luËt MT1 NÕu A th× B: Kh«ng thÓ ®i.<br /> 3. Hµnh vi c¶nh b¸o<br /> - Mµy mµ kh«ng thi ®ç vµo cÊp ba th×<br /> ®õng vÒ c¸i nhµ nµy.<br /> Theo luËt MT2: Kh«ng ®−îc thi tr−ît.<br /> 4. Hµnh vi ®e do¹<br /> - C« mµ kh«ng ra khái nhµ nµy th× ®õng<br /> cã tr¸ch.<br /> Theo luËt MV, MT: Nªn ra khái nhµ.<br /> 5. Hµnh vi khuyªn<br /> - NÕu lµ em th× em sÏ mua vµng.<br /> Theo luËt MP: Anh / chång nªn mua vµng.<br /> Dùa trªn lÝ lÏ c¸ nh©n: NÕu em/ vî lµm ®−îc<br /> nh− vËy th× anh / chång còng nªn lµm nh−<br /> thÕ.<br /> S¬ ®å kh¸i qu¸t: G (X) => G (Y) mµ G (X)<br /> => G (Y)<br /> 6. Hµnh vi nãi ®ay<br /> ë hµnh vi nµy, ng−êi ®¸p cã ngô ý vµ<br /> ng−êi nghe lu«n hiÓu ngô ý ®ã.<br /> A: Gím con g¸i nhµ bµ Lan ®· xÊu l¹i<br /> cßn l−êi.<br /> B: V©ng, cßn c« th× ®Ñp.<br /> Ph¸t ng«n cã tiÒn gi¶ ®Þnh: Tr−íc ®ã cã<br /> ng−êi ®· chª ng−êi kh¸c xÊu qu¸, nªn khi<br /> ®ay l¹i ng−êi ta kh«ng b¸c bá ®iÒu võa nghe<br /> thÊy, ng−êi ta chÊp nhËn ®iÒu võa nghe ®−îc<br /> <br /> Sè 9<br /> <br /> (203)-2012<br /> <br /> ng«n ng÷ & ®êi sèng<br /> <br /> nh−ng ®ay l¹i. Tõ th× trong ph¸t ng«n cã<br /> hµnh vi ng«n ng÷ nãi ®ay (nãi mØa).<br /> 7. Hµnh vi nãi dçi<br /> Cuéc tho¹i gi÷a A ®ang ®i víi ng−êi yªu lµ<br /> B<br /> A: C« Êy xinh qu¸!<br /> B: Cßn em th× xÊu th«i.<br /> B thuéc hµnh vi nãi dçi khi nghe A khen<br /> mét ai ®ã. B hiÓu ngÇm lµ cã ngô ý chª m×nh.<br /> B thùc hiÖn lèi nãi dçi, tù nhËn m×nh cã<br /> thuéc tÝnh ©m nh−ng trong th©m t©m B<br /> kh«ng nghÜ nh− thÕ. Tõ th× trong ph¸t ng«n<br /> cã hµnh vi ng«n ng÷ nãi dçi.<br /> Trong thùc tÕ giao tiÕp, mét ph¸t ng«n<br /> th−êng kh«ng chØ cã mét ®Ých ë lêi mµ ®¹i bé<br /> phËn c¸c ph¸t ng«n ®−îc xem nh− lµ thùc<br /> hiÖn ®ång thêi mét sè hµnh vi. HiÖn t−îng<br /> ng−êi giao tiÕp sö dông trªn bÒ mÆt hµnh vi<br /> ë lêi nh»m ®¹t hiÖu qu¶ cña hµnh vi ë lêi<br /> kh¸c (sö dông hµnh vi ng«n ng÷ theo lèi gi¸n<br /> tiÕp). Mét hµnh vi ®−îc sö dông gi¸n tiÕp lµ<br /> mét hµnh vi trong ®ã ng−êi nãi thùc hiÖn<br /> mét hµnh vi ë lêi nµy, nh−ng l¹i lµm cho<br /> ng−êi kh¸c (ng−êi nghe) dùa vµo nh÷ng hiÓu<br /> biÕt ng«n ng÷ vµ ngoµi ng«n ng÷ chung cho<br /> c¶ hai ng−êi suy ra hiÖu lùc ë lêi cña mét<br /> hµnh vi kh¸c. Mçi ph¸t ng«n (hµnh vi ng«n<br /> ng÷) gåm cã hai phÇn: NghÜa hiÓn ng«n vµ<br /> mét phÇn nghÜa kh¸c. NghÜa hiÓn ng«n<br /> chÝnh lµ nghÜa cña c©u t¹o thµnh b»ng c¸ch<br /> bá ®i c¸c tõ phô trî, tõ ®Öm, tõ nhÊn m¹nh.<br /> NghÜa thø hai gåm c¸c hµm ý, c¸c hµnh vi<br /> ng«n ng÷, c¸c ®iÒu kiÖn dïng cña mçi c©u vµ<br /> chóng ®−îc gäi lµ nh÷ng ®Þnh h−íng nghÜa<br /> cña c©u. §Ó thÓ hiÖn mét hµnh vi ng«n ng÷,<br /> ta cã thÓ dïng ph−¬ng thøc ng«n ng÷ kh¸c<br /> nhau.<br /> 4. KÕt luËn<br /> Khi t×m hiÓu nh÷ng hµm ý ng÷ dông liªn<br /> quan ®Õn tõ th× (tõ h−), ta ph¶i ®Æt trong<br /> ng÷ c¶nh cña c©u, qua nh÷ng t×nh huèng<br /> giao tiÕp cô thÓ. Nghiªn cøu tõ th× trong c¸c<br /> ng÷ c¶nh trªn, ta x¸c ®Þnh ®−îc c¬ chÕ x¸c<br /> ®Þnh hµm ý ng«n ng÷ cña c©u (ph¸t ng«n) vµ<br /> sù cã mÆt cña tõ h− th× trong nh÷ng kiÓu<br /> Ng«n ng÷ trong nhµ tr−êng<br /> <br /> 15<br /> <br /> c©u nhÊt ®Þnh cho ta nh÷ng kiÓu hµm ý ng÷<br /> dông nhÊt ®Þnh. C¸c tõ h− trong tiÕng ViÖt<br /> ®ang lµ vÊn ®Ò ®−îc c¸c nhµ ng«n ng÷ häc<br /> quan t©m, nghiªn cøu, sö dông chóng ®Ó t¹o<br /> nªn c¸c ph¸t ng«n kh¸c nhau. Th«ng th−êng<br /> mçi hµnh vi ng«n ng÷ thÓ hiÖn mét ph¸t<br /> ng«n. Sù xuÊt hiÖn cña c¸c tõ h− trong mçi<br /> ph¸t ng«n sÏ cã nh÷ng hiÖu lùc ë lêi kh¸c<br /> nhau, biÓu hiÖn c¸c hµnh vi ng«n ng÷ kh¸c<br /> nhau. Tõ th× xuÊt hiÖn trong c¸c hµnh vi<br /> ng«n ng÷ ë nh÷ng ph¸t ng«n ®· ph©n tÝch ë<br /> trªn cho ta thÊy c¸c hiÖu lùc ë lêi kh¸c nhau,<br /> biÓu hiÖn c¸c hµnh vi ng«n ng÷ rÊt kh¸c<br /> nhau. C¸c hµnh vi ng«n ng÷ gi¸n tiÕp lµ mét<br /> trong nh÷ng ph−¬ng thøc t¹o ra tÝnh m¬ hå<br /> vÒ nghÜa trong lêi nãi. Tuy nhiªn, nã cÇn cã<br /> quy t¾c sö dông giao tiÕp c¸c hµnh vi ë lêi.<br /> Muèn nhËn diÖn hµnh vi gi¸n tiÕp cÇn ph¶i<br /> dùa vµo ng÷ c¶nh, dùa vµo quan hÖ ng÷<br /> nghÜa gi÷a c¸c thµnh phÇn cña néi dung<br /> mÖnh ®Ò trong biÓu thøc ng÷ vi, c¬ chÕ cña<br /> hµnh vi ë lêi gi¸n tiÕp lµ ë c¸c ®iÒu kiÖn sö<br /> dông cña hµnh vi ë lêi.<br /> Chó thÝch: C¸c kÝ hiÖu trong bµi ®−îc<br /> hiÓu nh− sau:: => phÐp kÐo theo; Λ giao<br /> ho¸n; V kÕt hîp; ~ kh«ng.<br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> 1. §ç H÷u Ch©u, Bïi Minh To¸n (1983), §¹i<br /> c−¬ng ng«n ng÷ häc, tËp II, Nxb Gi¸o dôc.<br /> 2. NguyÔn §øc D©n, Ng÷ nghÜa c¸c tõ h−:<br /> §Þnh h−íng nghÜa cña tõ, Ng«n ng÷, sè 2 /<br /> 1984.<br /> 3. NguyÔn §øc D©n (1987), L«gich - ng÷<br /> nghÜa - có ph¸p, Nxb §¹i häc vµ THCN.<br /> 4. NguyÔn §øc D©n (1996), L«gic vµ TiÕng<br /> ViÖt, Nxb Gi¸o dôc.<br /> 5. NguyÔn ThiÖn Gi¸p (2004), Dông häc ViÖt<br /> ng÷, Nxb §¹i häc Quèc gia Hµ Néi.<br /> 6. Hoµng Phª, To¸n tö l«gich - t×nh th¸i,<br /> Ng«n ng÷ sè 4/1984.<br /> 7. Hoµng Phª (1989), L«gic ng«n ng÷ häc,<br /> Nxb Khoa häc X· héi.<br /> (Ban Biªn tËp nhËn bµi ngµy 03-05-2012)<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản