NHỮNG PHO TƯỢNG THỜI LÊ TRỊNH Ở
HẢI PHÒNG
Ba pho tượng thị nữ ở đình Bảo Hà
Nhóm tượng này ít đuợc biết tới vì để sâu trong hậu cung, nơi có một không gian
nhỏ bé, quá chật và tối. Phía trên ngai thờ có 4 thị nữ hầu đứng xung quanh, còn ba
pho tượng cổ có giá trị từ thế kỷ XVII, XVIII thời Lê Trịnh, mỗi cô một vẻ đẹp
thuần hậu, hai tay có các động tác khác nhau như bưng khay trầu, bê buồng cau,
bưng trái đào, bưng quả phật thủ. Các tượng thị nữ nét mặt đoan trang, mũi thon
dọc dừa, tất cả đều rẽ ngôi giữa, cân đối, mái tóc dài màu đen dày xuống tận gót và
chân rất rõ đặc tính của thiếu nữ Việt. Có cô thị nữ đeo hoa tai mặt dàn, chân đi hài
trái đào cong, váy phủ kín dài thướt tha. Những pho tượng thị nữ thế hiện trang
phục cung đình: áo gấm tay thụng, cổ viền có trang trí họa tiết, áo cổ chéo vạt hai
lớp yếm trong cùng, trên áo trang trí đoàn văn (hoa tròn lớn, điểm các bông hoa
nhỏ dây liên xen kẽ rất đẹp). Bốn lớp áo cổ giao nhau (tràng vạt) trong là yếm đào.
Cổ áo đuờng viền lớn có trang trí hoa văn chữ triện. Những bức tượng đã hơn ba
thế kỷ, màu sắc vẫn như xưa. Nét vẽ, màu sắc mắt môi uyển chuyển, mờ ảo trong
đôi mắt, mũi thon, môi hồng tạo khối hình đẹp khác hẳn với pho tượng mới đuợc
làm thêm để cho đủ bộ bốn cô thị nữ xưa. Tuy làm đã có mẫu xưa để làm theo,
nhưng dáng điệu thô cứng, khối mặt không thanh thoát, mắt đen, môi đỏ lòe loẹt,
kém xa tượng cổ.
Nét độc đáo tượng thần Linh Lang
Tượng thần Linh Lang đình Bảo Hà nồi tiếng là có thể cử động ngồi xuống đứng
lên ở thời Lê Trịnh. Tượng Linh Lang đuợc tạc ngồi trên ngai, đội mũ Dương
Đường, áo gấm long bào cân đai đuợc chạm khắc tinh vi. Khi điều khiển chốt ở
cửa, tượng sẽ từ từ đứng lên... sau đó lại ngồi xuống an tọa. Đây là pho tượng thờ
đặc biệt có cử động còn lại duy nhất ở nước ta từ thời Lê Trịnh. Thời Lý, trong bia
Sùng thiện diên Linh đã viết về những pho tượng cử động bằng máy, biểu diễn ở
Hoàng cung Thăng Long.
Những nét đẹp đẽ về tạo hình, điêu khắc ở tượng trang phục quan văn, quan võ
đình Bảo Hà
Khu vực Hậu cung đình Bảo Hà, hai bên còn có quan văn, quan võ mặc trang phục
triều đình đứng hầu, theo lối cung đình Lê Trịnh. Đây là những tượng quan văn,
quan võ mặc trang phục rất rõ nét, cụ thể có giá trị về mỹ thuật, lịch sử ở thời chúa
Trịnh. Theo các cụ truyền lại đây là bố cục chầu hầu ở triều đình: Hai bên quan
văn võ đứng đối diện nhau.
- Trang phục quan võ, tượng thứ nhất: cao hơn người thật, mặc áo gấm màu tía, tay
thụng lớn, dáng điệu ung dung, khuôn mặt hơi ngước lên cao, râu dài đội mũ đa la
võ, áo gấm triều phục, hai bàn tay giấu trong tay áo thụng lớn. áo phủ ngoài cổ
tròn, họa tiết áo hoa tròn trang trí vành hoa xoắn nhau với trang trí hoa lá cách điệu
nhưng đơn giản, khỏe về đuờng nét. Ngực áo có bổ tử hình vuông, hơi cắt góc, đai
lớn hai lên phía trên để không che khuất hình bổ tử. Những nếp áo dài khỏe tạo
mảng lớn chảy dài xuống gấu áo trang trí ba lớp sóng (thủy ba kép) cách đều. áo
phủ ngoài dài tới gót chân trong mặc xiêm dài quét đất, đi hài võ.
- Tượng quan võ thứ hai trong trang phục thường triều: đầu đội mu đa la sếch
xuống gần hết phần trán. áo đa la mặc ngoài có tròn xẻ ở giữa ngực, đuờng viền
lớn có nẹp vòng xoắn trang trí, nẹp cổ đè lên họa tiết hoa cúc lớn hình tròn. Phía
trong áo gấm hoa tròn, tay thụng. Dáng tượng thế võ đứng làm tiêu binh trong nghi
lễ, tay cầm kiếm dựng đứng trước vai (như kiểu bồng súng) nét mặt hiên ngang
mạnh mẽ, thắt đai lưng to bản giát vàng. áo đa la phủ ngoài phía dưới gấu áo hình
sóng thủy ba bủa soài. áo gấm trong gấu áo sóng thủy tinh, hình sóng to nhỏ xen kẽ
nhau rất đẹp về bố cục trang trí.
- Tượng quan võ thứ ba: mũ đa la đen đội chéo chếch xuống trán, áo gấm hoa văn
tròn lớn. Tượng ở thế động, tay phải lộ ra ngoài áo tay thụng lớn, thế tay tạo dáng
hình họa mạnh mẽ, các ngón tay động, thanh thoát, móng tay ngắn, dáng tay áo
nhiều nếp uốn gấp mềm mại thể hiện chân thực sinh động. áo đa la được phủ ngoài
màu đen giát hoa vàng cổ xẻ giữa, nẹp áo vừa phải, nẹp tay áo có đuờng triện dạng
hồi văn. Thân áo họa tiết đơn giản chỉ ở ngực, toàn thân áo điểm chữ triện kép,
chồng lên nhau so le, gấu áo hoa văn sóng nuớc (thủy ba). Nét đặc biệt là các áo
xiêm đều, ngắn trên mắt cá chân, đế lộ đi giầy võ (thể hiện chức nhỏ hơn).
- Phía đối diện là phía quan văn chầu hầu. Các quan văn dáng điệu thư thái ung
dung, mặt hơi ngước lên kiểu chầu hầu, đầu đội mũ khước phi (mũ thời Trần), áo
cổ tràng vạt lớn phủ ngoài, áo tay thụng lớn màu đen. Phía trong gồm 3 lớp áo màu