Nuôi cá - lúa vụ 3: Hướng phát triển bền vững
trong nông nghiệp ở Nghệ An
Phong trào nuôi cá - lúa vụ 3 trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện đã và đang đem lại
kết quả rất khả quan, không chỉ tận dụng diện tích ruộng ngập nước để tạo ra
nguồn lợi là sản phẩm thủy sản hàng hóa, làm tăng thêm thu nhập góp phần cải
thiện đời sống nông dân, mà còn làm tăng độ phì nhiêu của đất, giảm chi phí cải
tạo đất và phân bón cho vụ đông xuân tiếp theo. Từ những lợi ích đó, vấn đề đặt ra
là làm thế nào để nuôi cá - lúa vụ 3 trở thành một phong trào phát triển rộng rãi và
bền vững ở những địa phương có diện tích ruộng có thể canh tác và đem lại hiệu
quả kinh tế cao cho bà con nông dân ngoài trồng lúa.
1. Kết quả nuôi cá - lúa vụ 3 trong những năm qua
Trong những năm gần đây, ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh, sau khi thâm
canh 2 vụ lúa xuân và hè thu, người dân đã tiếp tục gia cố bờ ruộng đảm bảo đủ
nước để thả cá nuôi vụ 3. Diện tích và sản lượng nuôi cá - lúa vụ 3 toàn tỉnh hàng
năm đều tăng: năm 2009, diện tích nuôi là 4.200ha, sản lượng đạt 3.360 tấn; năm
2010, diện tích nuôi là 4.500ha, sản lượng đạt 3.600 tấn. Phong trào đã phát triển
mạnh mẽ tại nhiều huyện như Thanh Chương (700ha), Đô Lương (447 ha), Diễn
Châu (849ha), Nam Đàn (308ha), Yên Thành (192ha)…
Năm 2011, do tình hình thời tiết đầu năm rét đậm kéo dài nên công tác thu
hoạch lúa hè thu muộn hơn khoảng 15-20 ngày, vì vậy việc triển khai nuôi cá -
lúa vụ 3 chậm hơn so với lịch mùa vụ đã được ban hành, đến nay diện tích thả
nuôi trên toàn tỉnh ước đạt 5.000ha, sản lượng dự kiến đạt 4.000 tấn.
Tuy nhiên, việc phát triển nuôi cá - lúa vụ 3 chưa tương xứng với tiềm năng
diện tích mặt nước sẵn có do việc quy hoạch ruộng đồng còn nhỏ lẻ, manh mún;
cơ sở hạ tầng (bờ bao, cống, mương cấp, thoát nước…) chưa được đầu tư; vấn đề
chăm sóc, quản lý trong quá trình nuôi của bà con chưa thực sự được chú trọng.
Do đó, việc mở rộng và phát triển diện tích nuôi cá - lúa vụ 3 tại một số địa
phương vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
2. Định hướng và kế hoạch phát triển
2.1. Diện tích, sản lượng
Nằm trong kế hoạch phát triển và mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản nói
chung và diện tích nuôi cá - lúa nói riêng, trong những năm tới, tỉnh ta tiếp
tục đẩy mạnh phát triển phong trào nuôi cá - lúa vụ 3 nhằm khai thác hết tiềm
năng diện tích mặt nước có thể canh tác, đồng thời nâng cao năng suất, sản
lượng trên đơn vị diện tích thả nuôi.
Diện tích nuôi cá - lúa vụ 3 hàng năm chiếm từ 60-65% tổng diện tích cá - lúa
toàn tỉnh, năng suất đạt từ 0,8-1 tấn/ha.
Bảng 1: Kế hoạch phát triển nuôi cá - lúa vụ 3 từ năm 2011-2020
TT Chỉ tiêu Năm 2011 Năm 2015 Năm 2020
1
Diện tích nuôi cá - lúa (ha)
Trong đó: - Diện tích cá - lúa
vụ 3 (ha)
8.000
5.000
12.000
7.500
14.000
8.500
2 Sản lượng cá - lúa vụ 3 (tấn) 4.000 7.500 8.500
2.2. Mùa vụ nuôi
Căn cứ và bám sát công tác sản xuất lúa hè thu và tình hình thời tiết hàng năm,
Chi cục Nuôi trồng thủy sản tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
xây dựng lịch mùa vụ xuống giống phù hợp với từng vùng nuôi, đồng thời đẩy
mạnh công tác hướng dẫn bà con nông dân cải tạo ruộng, quản lý đối tượng nuôi
đúng quy trình kỹ thuật. Mùa vụ thả giống thường triển khai sau thời điểm thu
hoạch lúa hè thu nên cần chú ý đảm bảo an toàn né tránh lũ vì đây là mùa mưa.
2.3. Kích cỡ và cơ cấu giống thả
Nuôi cá trên ruộng lúa chủ yếu tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên sẵn có trong
ruộng lúa. Do đó cần chọn loài cá nuôi là những loài cá ăn tạp nghiêng về thực
vật và mùn bã hữu cơ, cá phải lớn nhanh và phù hợp với thị trường tiêu thụ như:
rô phi, chép, trắm cỏ, mè, trôi… Mật độ thả từ 40-60 con/sào (500m2), kích cỡ
giống thả nên lớn từ 100-150g/con. Khi nuôi nên kết hợp nhiều loài cá khác nhau
và cũng cần phải có tỷ lệ phù hợp.
Bảng 2: Kích cỡ và cơ cấu đàn cá thả nuôi
TT Loài cá Tỷ lệ ghép (%) Cỡ cá (con/kg)
1 Chép 45 - 50 10 - 15
2 Trắm cỏ 10 - 20 5 - 10
3 Trôi 8 - 10 10 - 15
4 Mè trắng 10 - 15 10 - 15
5 Mè hoa 3 - 5 5 - 10
3. Một số giải pháp cụ thể
Nuôi cá - lúa vụ 3 là một hướng phát triển góp phần đổi mới cơ cấu sản xuất
trong nông nghiệp nhằm tăng thu nhập cho bà con nông dân, vì vậy để tạo điều
kiện cho phong trào nuôi cá - lúa vụ 3 phát triển cần thực hiện một số giải pháp
sau:
3.1. Về công tác thủy lợi
- Tiếp tục dồn điền đổi thửa để tạo thành những thửa ruộng lớn, thuận lợi
cho việc đầu tư xây dựng công trình nuôi cũng như trong công tác quản lý và
chăm sóc.
- Các hộ trong vùng nuôi phải thống nhất và hợp tác với nhau trong việc
quản lý bờ vùng, mương cống, đăng chắn để công tác cấp thoát nước được
thuận lợi phòng tránh mưa lũ và thất thoát nước.
3.2. Về con giống
- Tăng cường công tác quản lý, giám sát con giống để nguồn giống cung cấp
đến người dân đảm bảo chất lượng.
- Nên thả cá kích cỡ lớn, đều, khỏe mạnh, không sây sát để cá mau lớn đến
cỡ thu hoạch mà ít bị hao hụt trong quá trình nuôi.
- Ngoài các đối tượng nuôi là các loài cá truyền thống, cần mạnh dạn đầu tư
đưa các đối tượng có giá trị kinh tế như: cá rô đồng, cá rô đầu vuông, tôm càng
xanh… vào nuôi để nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích.
3.3. Công tác quản lý, chăm sóc
- Thường xuyên có người quản lý kiểm tra bờ vùng, mương cống khi mưa lũ
đến.
- Trong quá trình nuôi, ngoài nguồn thức ăn tự nhiên sẵn có cần bổ sung
thêm thức ăn tinh như: cám gạo, bột sắn, bột ngô…, thức ăn xanh: bèo, cỏ, lá
khoai, lá sắn… để cá lớn nhanh và cho năng suất cao.
- Vào thời điểm giao mùa hay mùa mưa bão là điều kiện thuận lợi để các mầm
bệnh phát triển, khả năng chống bệnh của cá yếu nên cá dễ bị nhiễm bệnh, do đó
cần bón vôi quanh bờ vào đầu mùa mưa và dọn cỏ quanh bờ.
- Quản lý và xử lý nghiêm các trường hợp kích điện trong vùng nuôi.
3.4. Về thị trường tiêu thụ
- Thiết lập các đầu mối tiêu thụ sản phẩm, tạo thị trường ổn định cho người
nuôi là một vấn đề quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế vụ
sản xuất.
Nuôi cá vụ 3 sau 2 vụ lúa là một tiềm năng cần được khai thác. Lợi ích về
kinh tế, về môi trường của nuôi cá vụ 3 đã được khẳng định, vì vậy việc phát
triển nuôi cá vụ 3 cần được đầu tư quan tâm nhiều hơn nữa, chính quyền các cấp
phải coi trọng việc xây dựng kế hoạch, chỉ đạo sản xuất cá vụ 3 như là 1 vụ nuôi
thả chính và cần có chính sách hỗ trợ nông dân, tăng cường công tác tuyên
truyền phổ biến khoa học kỹ thuật để việc nuôi cá vụ 3 sẽ phát triển thành một
nghề có thu nhập cao và ổn định./.